Scientias Podcast

Επεισόδια

• 
  De Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop, deel 2 - Scientias Podcast 87 11.09.2026 57λ

  In aflevering 87 gaan we verder met de Nancy Grace Roman Space Telescope. Dit keer draait alles om de vraag wat deze ruimtetelescoop daadwerkelijk gaat ontdekken. Diederik legt uit waarom onze huidige methoden om exoplaneten te vinden een groot deel van alle planeten missen. Via gravitationele microlensing kan Roman juist planeten met wijde banen en zelfs losgeslagen planeten zonder moederster opsporen. Daarna wordt het nog spectaculairder. Met een geavanceerde coronagraaf probeert Roman het verblindende licht van sterren zo nauwkeurig weg te werken dat het gereflecteerde licht van een exoplaneet zichtbaar wordt. Daarvoor gebruikt de telescoop maskers, vervormbare spiegels, duizenden actuatoren, interferentie en detectoren die afzonderlijke fotonen kunnen registreren. Van Einstein en gekromde ruimtetijd tot diffractie, Airy-patronen en direct gefotografeerde exoplaneten: een diepe duik in de natuurkunde achter een van de bijzonderste ruimtetelescopen van dit moment. 00:00 Intro00:57 Terugblik op de Roman-telescoop01:51 Waarom een panoramatelescoop?03:23 Wat is surveyastronomie?04:25 Het Hertzsprung-Russelldiagram05:05 Edwin Hubble en het uitdijende heelal06:14 Roman en de zoektocht naar exoplaneten06:52 Hoe Kepler exoplaneten ontdekte08:34 De transitmethode uitgelegd10:11 Waarom we zoveel exoplaneten missen12:26 Het probleem van planeten met wijde banen14:12 Meetbias en de kans op een transit16:08 Wat is surveyastronomie in het Nederlands?17:38 Microlensing als oplossing18:52 Einstein en de kromming van ruimtetijd22:48 Zwaartekracht als lens24:14 Hoe microlensing werkt27:04 Hoe een planeet zichzelf verraadt28:33 Roman kijkt naar het centrum van de Melkweg30:16 Honderden miljoenen sterren observeren31:30 Planeten rond de snowline32:29 Losgeslagen planeten zonder ster35:03 Exoplaneten rechtstreeks fotograferen38:30 Hoe werkt een coronagraaf?38:53 Waarom een ster nooit een perfect puntje is40:54 Het Airy-patroon42:16 Waarom telescopen zelf patronen in sterrenlicht maken43:45 De herkenbare spikes van James Webb44:28 Waarom iedereen sterren anders ziet46:23 Hoe blokkeer je sterrenlicht?46:37 Speckles: nepplaneten in je detector47:45 Vervormbare spiegels en duizenden actuatoren49:23 Sterlicht vernietigen met interferentie49:56 Pairwise probing51:51 Wachten op individuele fotonen53:04 De atmosfeer van een exoplaneet onderzoeken53:27 Eeuwen aan slimme oplossingen55:55 De Roman-telescoop als eindresultaat56:50 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  De Nancy Grace Roman-ruimtetelescoop, deel 1 - Scientias Podcast 86 04.09.2026 53λ

  In aflevering 86 duiken we in de Nancy Grace Roman Space Telescope, NASA’s nieuwe ruimtetelescoop met een ongekend breed blikveld. Waarom is zo’n telescoop nodig naast Hubble en James Webb? We bespreken de reis naar L2, de zoektocht naar donkere energie en donkere materie en de Hubble-spanning. Daarna gaan we terug naar de geschiedenis van de telescoop, van Lipperhey, Galileo en Kepler tot Huygens, Newton, Gregory en Cassegrain. Onderweg leggen we uit hoe lenzen, spiegels, brandpuntsafstand en optische aberraties hebben geleid tot de moderne Roman-telescoop. Het verhaal blijkt te groot voor één aflevering. In deel twee gaan we verder met exoplaneten, directe beeldvorming en gravitationele microlensing. 00:00 Intro03:27 Sterrennieuws en Govert Schilling04:07 Buitenaards met Govert Schilling05:10 Waarom hebben we de Roman-telescoop nodig?06:11 De spiegel van Roman09:46 Wat is de Nancy Grace Roman Space Telescope?10:30 Waarom vliegt Roman naar Lagrangepunt L2?13:39 Lancering, missie en vergelijking met James Webb17:01 De panoramacamera van Roman19:04 Donkere materie en donkere energie19:50 Kan Roman de Hubble-spanning helpen oplossen?22:50 Wie was Nancy Grace Roman?23:40 Spitzer en het begin van ruimtetelescopen25:39 Waarom sterren twinkelen27:31 Hoe werkt een telescoop eigenlijk?28:03 De uitvinding van de telescoop29:14 Galileo en Kepler verbeteren de telescoop31:58 Christiaan en Constantijn Huygens34:05 Het probleem van chromatische aberratie37:28 Newton ontdekt hoe wit licht werkt38:46 De uitvinding van de spiegeltelescoop39:19 Gregory en Newton42:57 Het Cassegrain-ontwerp45:24 Wat is brandpuntsafstand?49:07 Hoe werkt de Roman-telescoop?51:46 De optica achter het enorme beeldveld52:40 Volgende week: exoplanetenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Black out en hoe we in Europa 6 minuten verloren - Scientias Podcast 85 28.08.2026 1ώ 9λ

  In aflevering 85 lossen Diederik en Krijn het mysterie op van de Europese klokken die in 2018 zes minuten achterliepen. Daarna reconstrueren ze stap voor stap hoe oscillaties, oplopende spanning, verkeerd ingestelde beveiligingen en uitvallende productie-eenheden de stroomuitval in Spanje en Portugal veroorzaakten. Tot slot bespreken ze hoe grid-forming omvormers, batterijen, synchrone compensatoren en elektrische auto’s het stroomnet van de toekomst stabiel kunnen houden. https://www.bright.nl/nieuws/2110712/vaarwel-saldering-hallo-slimme-energie-kom-naar-de-bright-energy-party.html Bright Energy Party https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ Onderzoek van Entsoe https://www.ree.es/en/transmission/transmission-projects/spain-france-underground-electricity-interconnection Verbinding tussen Frankrijk en Spanje 00:00:00 Introductie00:01:11 Netcongestie en de Bright Energy Party00:02:59 Terugblik op wisselstroom en blindvermogen00:05:29 Waarom Europese klokken zes minuten achterliepen00:07:17 Een netfrequentie van 49,996 hertz00:10:53 Hoe gebruikt een klok de netfrequentie?00:12:47 Het elektriciteitstekort in Kosovo en Servië00:16:17 Waarom de klokken daarna voorliepen00:17:54 De stroomuitval in Spanje en Portugal00:20:32 Een hoogspanningslijn als spoel en condensator00:24:27 De ochtend van 28 april 202500:27:20 De eerste oscillatie in het stroomnet00:30:29 Waarom Spanje en Frankrijk gelijkstroom gebruiken00:42:18 De tweede oscillatie00:47:19 Productie-eenheden beginnen uit te vallen00:48:55 De fatale kettingreactie00:52:12 Waarom traagheid zo belangrijk is00:55:57 Spanje en Portugal worden losgekoppeld00:57:09 Was hernieuwbare energie de oorzaak?01:01:26 Grid-forming omvormers en batterijen01:03:18 De synchrone compensator01:05:19 De belangrijkste les van de serie01:06:59 Elektrische auto’s als tijdelijke netbatterij01:09:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Spookstroom in het netwerk en vliegen achter een eclips - Scientias Podcast 84 21.08.2026 1ώ 4λ

  In aflevering 84 bespreken Diederik en Krijn de zonsverduistering van 12 augustus 2026. Kan een vliegtuig met de schaduw van de maan meevliegen en zo de totaliteit verlengen? Daarna duiken ze opnieuw in het elektriciteitsnet. Met spoelen, condensatoren en reactief vermogen leggen ze uit hoe wisselstroom werkt en waarom de stroomuitval in Spanje en Portugal zo uit de hand kon lopen. https://scientias.nl/de-komeet-van-halley-heeft-misschien-wel-helemaal-de-verkeerde-naam/ Malmesbury, Halley https://scientias.nl/hoe-een-misverstand-over-mars-de-mythe-van-de-marsmannetjes-voedde/ Giovanni Schiaparelli, canali https://www.entsoe.eu/publications/blackout/28-april-2025-iberian-blackout/ ENTSOE-onderzoek naar de blackout https://www.bayeuxmuseum.com/en/the-bayeux-tapestry/discover-the-bayeux-tapestry/explore-online/ Zoek op het Tapijt van Bayeux naar de komeet van Malmesbury / Halley 00:00:00 Introductie00:02:09 De zonsverduistering van 202600:04:57 De Perseïden en komeet Swift-Tuttle00:09:49 Kun je met de maanschaduw meevliegen?00:11:05 De afstanden tussen zon, aarde en maan00:14:02 Hoe snel beweegt de maanschaduw?00:20:10 De langste zonsverduistering00:22:24 Concorde 001 vestigt een eclipsrecord00:24:11 Terug naar het elektriciteitsnet00:28:06 Energie vervoeren met wisselspanning00:41:40 Als stroom en spanning uit fase raken00:44:56 Spoelen, condensatoren en zelfinductie00:54:58 Wat is reactief vermogen?00:58:41 Condensatoren als oplossing01:01:47 Waarom het stroomnet in Spanje uitviel01:03:21 Afsluiting Volg ons op TikTok, Instagram, BlueSky, Mastodon en Facebook See omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Wat is waar en het stroomnet deel 3: Stroom door Nederland - Scientias Podcast 83 14.08.2026 1ώ

  In deze aflevering beantwoorden Diederik Jekel en Krijn Soeteman een luisteraarsvraag over het verschil tussen het ontbreken van bewijs en bewijs voor afwezigheid. Aan de hand van piramideclaims, buitenaardse hypothesen en de maanlandingen bespreken ze hoe toetsbare voorspellingen een hypothese sterker of juist minder geloofwaardig kunnen maken. Daarna vervolgen ze de geschiedenis van het Nederlandse stroomnet. Van de eerste elektrische verlichting bij een spoorbrug in Zevenbergen en de pioniersrol van Willem Smit gaat het verhaal naar de elektriciteitscentrale van Kinderdijk, de eerste interlokale wisselstroomverbinding met Krimpen aan de Lek, transformatoren, de wet van Lenz en de noodzaak van een gesynchroniseerd elektriciteitsnet. En 14 juli is 14 augustus natuurlijk!   00:00:00 Intro: waarheid, complotten en het stroomnet00:01:32 Luisteraarsvraag: wanneer is ontbreken van bewijs relevant?00:02:34 Piramides, verloren beschavingen en aliens00:07:16 Alternatieve verklaringen vragen om eigen bewijs00:09:50 Hoe toets je de alienhypothese?00:12:22 De Bagdadbatterij en te grote conclusies00:13:05 De vergelijking met de maanlandingen00:15:34 Het olifant-in-de-woonkamer-experiment00:19:58 Wanneer afwezig bewijs wél iets zegt00:24:25 Verder met de geschiedenis van het stroomnet00:28:01 Het begin van elektrische verlichting in Nederland00:30:47 Het eerste elektrische licht bij Zevenbergen00:35:24 De elektriciteitstentoonstelling van Parijs00:41:02 Willem Smit, de Edison van de Lage Landen00:43:13 De elektriciteitscentrale van Kinderdijk00:46:22 De lift van Jan Smit laat de lampen dimmen00:49:05 De wet van Lenz00:50:37 Waarom het stroomnet gesynchroniseerd moet zijn00:53:01 Het Nederlandse koppelnet00:54:43 Van gelijkstroom naar wisselstroom00:55:12 De stroomverbinding met Krimpen aan de Lek00:55:54 Hoe een transformator werkt00:57:05 Wisselstroom verovert Nederland00:58:00 Vooruitblik: blindstroom en netstoringen00:59:46 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  De Wet van Murphy en Het stroomnet deel 2: War of the currents - Scientias Podcast 82 07.08.2026 1ώ 10λ

  In deze aflevering onderzoeken Diederik Jekel en Krijn Soeteman de oorspronkelijke betekenis van de wet van Murphy als ontwerpprincipe voor veilige systemen. Via de spectaculaire raketsleeproeven van John Stapp gaat het verhaal naar de ontwikkeling van generatoren, elektromagneten en het elektriciteitsnet. Edison, Tesla en Westinghouse spelen vervolgens de hoofdrol in de felle strijd tussen gelijkstroom en wisselstroom, die uiteindelijk de basis legde voor het moderne stroomnet. 00:00:00 Intro: de stroomoorlog en de wet van Murphy00:01:42 Luisteraarsvraag: wat bedoelde Murphy echt?00:06:19 Wie was Edward Murphy?00:06:49 Raketsledes, g-krachten en menselijke grenzen00:15:37 John Stapp stelt zichzelf op de proef00:18:24 Hoe de wet van Murphy ontstond00:23:16 Veilig ontwerpen en de lessen van Fukushima00:26:46 Hoe Murphy’s Law wereldberoemd werd00:29:28 Van de wet van Murphy naar het stroomnet00:31:04 De stroomoorlog tussen Edison en Tesla00:34:16 Faraday en het ontstaan van de generator00:42:36 Hippolyte Pixii en de eerste praktische generator00:47:35 Elektromagneten en de Monster Magnet00:49:46 Waarom gelijkstroom aanvankelijk favoriet was00:55:49 Edison bouwt een compleet elektriciteitssysteem00:59:46 Het grote probleem van laagspanning01:01:39 Tesla gaat voor Edison werken01:03:47 De elektrische stoel en Edisons vuile PR-strijd01:07:00 Westinghouse en Tesla slaan terug01:08:11 Niagara Falls beslist de stroomoorlog01:09:42 Afsluiting en vooruitblikSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  De grootste machine ooit: het stroomnet, deel 1 - Scientias Podcast 81 31.07.2026 1ώ 1λ

  Wat gebeurt er als het elektriciteitsnet plotseling uitvalt? In deze aflevering duiken Diederik en Krijn in de geschiedenis en werking van de grootste machine die de mens ooit heeft gebouwd. Van Faraday, Tesla en Edison tot de uitdagingen van een moderne stroomstoring. Ook beantwoorden we een luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan. Wordt de maan daardoor lichter? 00:00 Intro: het stroomnet als grootste machine ooit03:08 Luisteraarsvraag over mijnbouw op de maan05:27 Wordt de maan lichter door mijnbouw?09:17 Helium-3 als mogelijke brandstof voor kernfusie17:34 Waarom bevindt helium-3 zich op de maan?22:46 Verandert maanbouw de baan van de maan?25:55 Gevolgen voor zonsverduisteringen26:18 Waarom het elektriciteitsnet onmisbaar is27:58 Wat gebeurt er bij een langdurige stroomuitval?33:00 Hoe start je een uitgevallen stroomnet opnieuw op?35:04 De geschiedenis van elektriciteit39:29 Galvani, Volta en de eerste batterij43:17 Ørsted ontdekt de koppeling met magnetisme46:32 Elektrolyse en de eerste experimenten met batterijen50:01 Michael Faraday en elektromagnetische inductie55:31 Waarom we wisselstroom gebruiken58:00 Edison versus Tesla en de oorlog van de stromen01:00:44 Vooruitblik en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  DNA in de rechtszaal - Scientias Podcast 80 24.07.2026 1ώ 15λ

  Hoe betrouwbaar is DNA-bewijs eigenlijk? In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in de wetenschap achter forensisch onderzoek. Ze bespreken de geschiedenis van sporenonderzoek, van vroege autopsies en gifdetectie tot vingerafdrukken en moderne DNA-profielen. Boekaanbeveling: The Poisoner's Handbook, Debrah Bluhm (en ook In de naam van de roos van Umberto Eco) 00:00 De wetenschap achter true crime00:51 Waarom is tachtig vier keer twintig?11:16 Hoe bewijs je dat iemand schuldig is?12:06 Wat is forensische wetenschap?13:54 Julius Caesar als plaats delict19:03 Song Ci en de verraderlijke vliegen20:58 Arsenicum en de Marsh-test27:37 Edmond Locard en het eerste politielaboratorium29:13 Vingerafdrukken en de zaak-Rojas32:04 Hoe betrouwbaar zijn haren, vezels en andere sporen?36:11 DNA-vervuiling en de onschuldige Lukis Anderson39:31 Het Spook van Heilbronn41:55 Hoe werkt een DNA-profiel?46:12 Alec Jeffreys en de ontdekking van de DNA-barcode53:34 Restrictie-enzymen: DNA knippen zonder CRISPR57:05 Moderne DNA-profielen en loci1:00:33 Bayesiaanse statistiek in de rechtszaal1:04:13 De prosecutor’s fallacy1:05:18 De zaak-Lucia de Berk1:07:47 Likelihood ratio: OM tegenover verdediging1:12:00 Wat DNA-bewijs wel en niet bewijst1:13:55 Boekentip en afsluiting  See omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  De Maanlanding een HOAX? - Scientias Podcast 79 17.07.2026 1ώ 14λ

  Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast 0:00 Is de maanlanding echt gebeurd?2:43 Waarom zoveel mensen twijfelen6:59 Is de scepsis over de maanlanding toegenomen?12:27 Vertrouwen in wetenschap en deskundigen16:27 Hoe complotdenken werkt20:01 Waarom complotverhalen aantrekkelijk zijn23:53 De bewijzen voor de maanlanding24:17 Waarom zo’n groot complot niet geheim blijft33:53 De Sovjet-Unie als onafhankelijke getuige38:03 Volgstations en radiosignalen40:00 Reflectoren, maanstenen en ander fysiek bewijs45:11 Van Allen-gordels en dodelijke straling51:11 Extreme temperaturen op de maan56:38 Waarom er geen sterren op de foto’s staan59:37 Hoe live televisie vanaf de maan werkte1:05:14 Waarom de vlag leek te wapperen1:06:40 Wie zette de camera klaar?1:08:57 De C op de maansteen en de ontbrekende krater1:11:09 Waren de Apollo-computers niet te primitief?1:12:31 Vertrouwen, woede en de slotconclusieSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  ​Aflevering 7: Apollo 17, de Laatste Voetafdrukken - Scientias Podcast 78 10.07.2026 1ώ 2λ

  In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de Twin Towers, de hardnekkigheid van complotdenken en de kracht van materiaalkunde. Daarna reizen we door naar Apollo 17, de laatste bemande maanmissie, waarin geoloog Harrison Schmitt een ontdekking deed die nog altijd fascineert: oranje maangrond. 00:00 Intro: Apollo 17 en de virale Twin Towers-video00:55 De short over de Twin Towers gaat viraal02:19 Waarom wetenschap soms scherp gebracht moet worden03:15 Wat staal zo sterk maakt05:10 Jet fuel, steel beams en materiaalkunde07:34 Reacties, complotdenkers en wetenschappelijk denken09:04 Sherlock Holmes-denken versus echte wetenschap11:20 Waarom losse details misleidend kunnen zijn14:03 Toeval bestaat: Tsutomu Yamaguchi18:01 Kokura, Nagasaki en bizarre toevalligheden21:18 Terug naar de maan: Apollo 1722:33 De wetenschapsmissie waar iedereen op wachtte24:38 De enige nachtelijke Saturn V-lancering27:00 Waarom Apollo 17 ’s nachts moest vertrekken28:59 Waarom Taurus-Littrow werd gekozen32:00 Lage zon, schaduwen en landen op de maan34:01 Countdownproblemen vlak voor vertrek36:06 Een defecte diode en een knappe noodoplossing38:21 De lancering van Apollo 1739:29 De bemanning: Cernan, Evans en Schmitt40:00 Harrison Schmitt: geoloog tussen testpiloten42:00 Waarom Schmitt Joe Engle verving44:00 De langste maanrit en de zoektocht naar vulkanisme45:52 Oranje maangrond bij Shorty-krater47:03 Waarom oranje glas zo bijzonder was50:04 Wat het onderzoek op aarde onthulde52:03 Waarom een geoloog op de maan onmisbaar was53:04 Raindrop pattern en maanstof als archief55:03 Wat alle Apollo-missies hebben opgeleverd57:03 Wat maanstenen vertellen over het ontstaan van de maan59:01 Kraters, bombardementen en verschuivende planeten01:00:00 Space weathering en de geschiedenis van de zon01:01:04 De maan als tijdcapsule van ons zonnestelsel01:02:02 Volgende week: maanlanding-complottenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Apollo 15 & 16 – De Kleine Grote Wetenschap - Scientias Podcast 77 03.07.2026 1ώ 5λ

  In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities werden. Met langere verblijven, een maanauto, nieuwe experimenten en wetenschappers die vanaf de aarde live meekeken, veranderde de maan ineens in een rijdend laboratorium. 00:00 Intro: Apollo 15 en 16 als echte wetenschapsmissies02:28 De Apollo-reeks gaat verder03:00 Waarom Apollo 15, 16 en 17 de J-missies heten04:30 De verwarrende nummering van Apollo04:56 Apollo 1 en de ramp die NASA veranderde08:00 Waarom Apollo 2 en 3 niet bestaan10:00 Van testvluchten naar maanlanding12:30 De J-missies: langer blijven, verder rijden, meer wetenschap14:49 Afvalzakken op de maan als onverwacht experiment17:54 Panspermie en de vraag hoe leven kan overleven20:00 Astronauten, straling en medische data20:39 Jim Irwin en de bijna-hartproblemen op de maan25:17 Lichtflitsen in de ogen van Apollo-astronauten27:37 Een simpel experiment met lichtdichte oogmaskers31:34 Artemis en de toekomst van de maan32:33 George R. Carruthers en UV-astronomie37:12 De Far Ultraviolet Camera/Spectrograph van Apollo 1640:16 De geocorona: de aarde met een spookachtige ring42:31 Lyman-alpha en het licht van waterstof44:38 Kosmische achtergrondstraling uitgelegd47:12 Het Lyman-alpha-bos als röntgenfoto van het heelal50:15 De Lunar Roving Vehicle: de duurste skelter ooit52:13 Hoe de rover de wetenschap op de maan veranderde53:27 De Genesis Rock en geologie op de maan54:09 Live meekijken met de kleurencamera op de rover54:52 Ed Fendell en de op afstand bestuurde maancamera56:00 Waar was de cameraman op de maan?58:29 Hoe kon de maanlanding in kleur worden uitgezonden?1:00:00 Een slimme kleurencamera met draaiend filterwiel1:01:51 Waarom context alles is in geologie1:03:23 Vooruitblik naar Apollo 171:03:32 Wat deze missies laten zien over wetenschap1:05:17 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Epidemiologie, wat is dat eigenlijk? Met Erna van Balen - Scientias Podcast 76 26.06.2026 53λ

  In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op vakantie en volgende week weer terug! https://scientias.nl/vreemde-taal-komt-er-beter-borreltje/  https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0269881117735687 https://scientias.nl/kan-semaglutide-helpen-om-te-stoppen-met-roken-misschien-wel/ https://scientias.nl/nieuwe-techniek-stopt-bloedingen-binnen-seconden-met-extra-sterke-stolsels/  https://scientias.nl/medicijn-long-covid-vermoeidheid/  00:00:00 Intro00:01:44 Kennismaking met Erna van Balen00:02:00 Wat is epidemiologie?00:02:23 John Snow, cholera en het begin van epidemiologie00:04:11 Van promotieonderzoek naar wetenschapsjournalistiek00:06:11 Hoe beoordeel je medische claims in het nieuws?00:07:43 Correlatie is nog geen oorzaak-gevolgrelatie00:09:22 Scientias-case: spreek je beter een taal na alcohol?00:09:46 Hoe lees je een wetenschappelijk artikel?00:11:18 Jargon, statistiek, confounding en bias00:14:08 Survivorship bias uitgelegd00:15:54 Randomized controlled trials en blinderen00:20:35 WEIRD-groepen en generaliseerbaarheid00:21:11 Wanneer is 'meer onderzoek nodig' zinvol?00:23:39 Titels, nuance en rode vlaggen00:25:07 Fase 1, 2 en 3 in klinisch onderzoek00:28:29 Vragen die wetenschapsjournalisten moeten stellen00:29:24 Semaglutide, Ozempic en stoppen met roken00:32:58 Bloedstolsels, labonderzoek en medische beloftes00:34:57 Fluvoxamine en vermoeidheid bij postcovid00:37:24 Epidemiologie sinds corona00:39:14 Kwantitatief en kwalitatief onderzoek00:40:51 Coronatesten, foutpositieven en foutnegatieven00:42:35 Percentages, absolute aantallen en risico00:45:53 UK Biobank en observationeel onderzoek00:49:26 Financiering, farmaceuten en belangenverstrengeling00:51:34 Ig Nobelprijs en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Apollo 14 – De Wederopstanding van Fra Mauro - Scientias Podcast 75 19.06.2026 42λ

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro en zomereditie00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra Mauro00:04:37 Waarom Fra Mauro zo interessant is00:05:02 Oriëntatie op de maan: Tycho, Copernicus en Fra Mauro00:06:25 Giovanni Battista Riccioli en de maan00:09:12 Riccioli, Galileo en vallende voorwerpen00:16:05 Experimenten in Bologna en de menselijke stopwatch00:18:45 Almagestum Novum en wereldbeelden00:20:46 Corioliseffect en argumenten tegen Copernicus00:22:08 Telescopen, sterren en optische schijven00:24:41 Riccioli's naamgeving van de maan00:27:56 Wie was Fra Mauro?00:29:05 Eugene Shoemaker en het belang van Fra Mauro00:31:21 Waarom landen bij Fra Mauro lastig was00:32:06 Apollo 14 keert terug naar Fra Mauro00:33:56 Shepard en Mitchell landen op de maan00:35:16 Big Bertha en lithopanspermie00:36:26 Mogelijk aards gesteente op de maan00:38:27 De maan, retroreflectoren en uitwisseling van gesteente00:40:01 Meteorieten van Mars en de maan00:41:56 Vooruitblik op Apollo 15, 16 en 1700:42:19 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Apollo 13 – Het Wetenschappelijke 'Wat als?' - Scientias Podcast 74 12.06.2026 40λ

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel00:07:51 Van Apollo 11 en 12 naar Apollo 1300:08:19 Het ongeluksgetal 13 en de start van het verhaal00:10:30 De zuurstoftank: een fout die jaren eerder begint00:14:59 Een vergeten veiligheidsschakelaar00:15:00 De beschadiging van zuurstoftank 200:17:34 De generale repetitie en het leegkoken van de tank00:20:29 De lancering op 11 april 197000:23:27 Pogo-oscillaties tijdens de vlucht00:27:41 De routinefase en de saaie tv-uitzending00:28:18 Waarom de zuurstoftanks geroerd moesten worden00:31:17 Kortsluiting en explosie in zuurstoftank 200:32:31 “Houston, we’ve had a problem”00:33:17 Aquarius als reddingsboot00:34:10 Het CO2-filterprobleem en ducttape00:36:03 Wat ging er nog wél goed?00:36:34 De S-IVB-impact op de maan00:37:15 Foto’s en zwaartekrachtsmetingen rond de maan00:39:16 De lessen van Apollo 1300:40:01 Afsluiting en vooruitblik op Apollo 14See omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Apollo 12 – Precisie op de Oceaan van Stormen - Scientias Podcast 73 05.06.2026 51λ

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie00:11:15 Lanceren door geladen wolken00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control00:14:59 John Aaron herkent het patroon00:16:35 SCE to AUX redt de missie00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt00:21:23 Translunar Injection en de derde trap00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 300:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan00:45:45 De maan als kind van de aarde00:46:20 Seismologie op de maan00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13See omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Apollo 11: One small step for man, one giant leap for Science! - Scientias Podcast 72 29.05.2026 53λ

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters00:30:03 Astronauten leren denken als geologen00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan00:33:16 De experimenten van Apollo 1100:33:56 De Laser Ranging Retroreflector00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde00:49:28 De astronauten zelf als experiment00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 1200:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Wat hebben we aan Apollo gehad, nr. 1: de start in Rusland en Duitsland - Scientias Podcast 71 22.05.2026 53λ

  In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan?  Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart. Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XEAlan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=315 00:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op?00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof?00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 100:53:02 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Over oudheidkunde, nepvondsten en AI: wat weten we écht over het verleden? - Scientias Podcast 70 15.05.2026 1ώ 23λ

  Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren. Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel. Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/ Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0 Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/ Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/  00:00:00 Intro en Jona Lendering00:01:57 Wat is oudheidkunde?00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses00:14:38 Crisis in archeologische communicatie00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen01:22:31 Afsluiting en vooruitblik #archeologie #scientiasSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69 08.05.2026 56λ

  In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI 00:00:00 Intro: van programmeren naar AI00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode00:06:14 De ARC en computers met relais00:10:07 Van binaire code naar assembler00:13:12 Wie was Kathleen Booth?00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren00:20:20 Subroutines als recepten voor computers00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode00:31:39 Wat doet een compiler?00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken00:36:13 De eerste echte bug00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie00:55:25 Afsluiting en vooruitblik Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805See omnystudio.com/listener for privacy information.
• 
  De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68 01.05.2026 1ώ 4λ

  In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code. 00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?00:17:52 Terug naar de computersaga00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers00:32:04 Programmeren als handwerk00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen00:51:07 Ada ontmoet Babbage00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen01:00:01 Hoe binair tellen werkt01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AISee omnystudio.com/listener for privacy information.