Podcast Lepiej Teraz

Osad

• PLT #425 Benjamin Franklin (Cz. 3) Jak udawał kobietę i musiał uciekać z Bostonu 10.06.2026 24min

  Co się dzieje, gdy 16- latek bez prawa głosu odkrywa, że może powiedzieć światu wszystko — pod warunkiem, że nie powie, kim jest?W 3 części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam miedzy innymi o:Jednym z najsłynniejszych oszustw literackich w dziejach Ameryki, Bracie tyranie, który trafił za kraty, Prawniczej sztuczce, dzięki której nastolatek został wydawcą gazetyDecyzji, która zmieniła nie tylko jego życie, ale i bieg historii.Jeśli cenisz moją pracę, będę Ci bardzo wdzięczny za symboliczną kawę na suppi.pl/lepiejterazSubskrybuj mój nowy kanał podcastowy Radek Budnicki na Spotify: znajdziesz tam moje solowe lekcje, refleksje i wywiady. Obejrzyj mój nowy vlog na kanale Radek Budnicki z wyprawy do Wielkopolski i wizyty na wystawie poświęconej Tadeuszowi Kościuszce, na moim kanale YouTube Radek Budnicki:
• PLT #424 Benjamin Franklin (cz. 2) Wegetarianizm, 6-stopniowa metoda pisania prozy i stosunek do szczepień 27.05.2026 37min

  Boston, 1720. 14- letni Benjamin pochyla się nad książką pożyczoną na jedną noc.Świeca dogasa.Jeśli zaśnie, brat go znowu zbije.Jeśli ojciec zobaczy światło, zacznie się to wszystko od nowa.W drugiej części serii o Benjaminie Franklinie opowiadam, jak chłopak bez szkoły, bez pieniędzy i bez wolności stał się w 5 lat mistrzem prozy, wegetarianinem szokującym purytański Boston i świadkiem epidemii, która rozdarła miasto na pół.Czego się dowiesz: 6- stopniowa metoda nauki pisania, którą szesnastoletni Franklin wymyślił sam, w pustej drukarni o piątej rano. Metoda, która działa do dziś i nie wymaga ani nauczyciela, ani kursów.Wegetariańska herezja Franklina – dlaczego przestał jeść mięso w mieście, gdzie to był społeczny skandal. Jak chleb z rodzynkami i szklanka wody dały mu dwie rzeczy, których nikt się nie spodziewał.Epidemia ospy 1721 roku, która podzieliła Boston na dwa wrogie obozy. Spór o szczepienia, granat rzucony w okno i pierwsza naprawdę wolna gazeta w Ameryce.3 lekcje z tego odcinka możesz zastosować u siebie jeszcze w tym tygodniu.Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKAŹródła główne (pierwotne):Benjamin Franklin, The Autobiography of Benjamin Franklin, część I (napisana w Twyford, Anglia, 1771). Wydanie autorytatywne: J.A. Leo Lemay & P.M. Zall (red.), Benjamin Franklin’s Autobiography: An Authoritative Text, W.W. Norton, 1986. Polskie tłumaczenie: Żywot własny, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960.„Silence Dogood, No. 1–14″ (2 IV – 8 X 1722), pełne teksty w: The Papers of Benjamin Franklin, vol. 1, ed. L. W. Labaree, Yale University Press, 1959. Online: Founders Online (founders.archives.gov).„The Printer to the Reader”, New-England Courant, No. 80, 11 II 1723. Online: Founders Online.Diary of Cotton Mather, vol. II (Massachusetts Historical Society Collections, 7th Series, vol. VIII).Journal of the House of Representatives of Massachusetts, sesja 1722, s. 21 (postanowienie Council z 12 VI 1722 o uwięzieniu Jamesa Franklina).Massachusetts House Journals, sesja styczeń 1723 (postanowienie z 15 I 1723 o zakazie druku New-England Courant).Zabdiel Boylston, An Historical Account of the Small-Pox Inoculated in New England, Londyn 1726.Boston News-Letter, 14 VIII 1721 (potwierdzenie pierwszego numeru Couranta) i 20 XI 1721 (relacja z zamachu na Mathera).Źródła wtórne:J.A. Leo Lemay, The Life of Benjamin Franklin, Volume 1: Journalist, 1706–1730, University of Pennsylvania Press, 2006.Walter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life, Simon & Schuster, 2003, rozdziały 2–3.H.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin, Doubleday, 2000.Carl Van Doren, Benjamin Franklin, Viking, 1938 (Pulitzer).Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity, Knopf, 2018.Gordon S. Wood, The Americanization of Benjamin Franklin, Penguin, 2004.Edmund S. Morgan, Benjamin Franklin, Yale University Press, 2002.Claude-Anne Lopez, „Three Buns at a Time: When Did Benjamin Franklin Arrive in Philadelphia?”, Yale Library Gazette, 1980 (ustalenie daty 6 X 1723 jako niedzieli przybycia).David Larson, „Benjamin Franklin’s Youth, His Biographers, and the Autobiography”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, vol. CXIX, no. 3 (lipiec 1995).Źródła internetowe i archiwalne:Colonial Williamsburg — „The Printer in Eighteenth-Century Williamsburg”.Founders Online — founders.archives.gov (wszystkie 14 listów Silence Dogood; pełna korespondencja Franklina).Massachusetts Historical Society — masshist.org (Cotton Mather Diary; mapy Bostonu z 1722).American Antiquarian Society,...
• PLT #423 Benjamin Franklin (Cz. 1): Chłopiec, który kradł kamienie i wynalazł płetwy 13.05.2026 43min

  Boston, 17 stycznia 1706. W warsztacie mydlarza, w którym rok wcześniej utopił się w kadzi z wodą mydlaną 16-miesięczny brat, rodzi się 15. dziecko Josiaha Franklina. Najmłodszy syn najmłodszego syna, od pięciu pokoleń. Nikt nie postawiłby na niego ani grosza. Ten chłopak ma jednak coś, czego nikt mu nie odbierze:matkę z rodu buntowników i ojca, który zamiast pieniędzy daje mu coś cenniejszego - spacery po warsztatach rzemieślniczych i lekcje przy stole.W odcinku usłyszysz:  Jak 11-letni Ben wymyślił pierwsze w Ameryce ręczne płetwy pływackie Co widział 5-latek podczas Wielkiego Pożaru Bostonu w 1711 roku Dlaczego gwizdek za wszystkie pieniądze nauczył go więcej niż rok w szkole Co działo się w domu, gdzie liczyła się treść rozmowy, nie treść talerza Jak prymus klasy wylądował przy przycinaniu knotów świec I dlaczego umowa, którą podpisał w wieku 12 lat, była jednocześnie klatką i kluczemTo opowieść o tym, jak wygląda PRAWDZIWY początek drogi człowieka, który wymyślił siebie od zera. Bez pieniędzy, czy znanego nazwiska. Wesprzyj podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz  Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA Źródła pierwotneBenjamin Franklin, Żywot własny (Autobiography), Część I (Twyford, 1771). Polskie tłumaczenie: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1960Benjamin Franklin, The Whistle — list do Madame Brillon, 10 listopada 1779 (jedna z paryskich „bagatelles”)Benjamin Franklin, On the Art of Swimming – opis ręcznych płetw pływackichCotton Mather, Bonifacius, or Essays to Do Good (Boston, 1710)Relacja Williama Temple’a Franklina (wnuka) – żart o solonych rybachAkta Old South Meeting House – rejestr chrztów; głosowanie na diakona (odkryte przez Nicka Bunkera)Wzorcowa umowa czeladnicza z 1742 roku – Gilder Lehrman Institute of American HistoryBiografie i opracowania historyczneWalter Isaacson, Benjamin Franklin: An American Life (Simon & Schuster, 2003), rozdz. 1-2Nick Bunker, Young Benjamin Franklin: The Birth of Ingenuity (Knopf, 2018), część IH.W. Brands, The First American: The Life and Times of Benjamin Franklin (Doubleday, 2000), część ICarl Van Doren, Benjamin Franklin (Viking, 1938) – nagroda PulitzeraNian-Sheng Huang, Franklin’s Father Josiah: Life of a Colonial Boston Tallow Chandler, 1657–1745 (American Philosophical Society, 2000)Archiwa i źródła internetoweAmericanLiterature.com – pełny tekst eseju The WhistleMassachusetts Historical Society (masshist.org) – rejestry chrztów Old South, korespondencja FranklinaBenjamin Franklin Historical Society (benjamin-franklin-history.org)International Swimming Hall of Fame (ishof.org) – wprowadzenie pośmiertne, 1968American Battlefield Trust – „Boston and Benjamin Franklin” (battlefields.org)Boston Public Library – Research Guide „Great Fires of Boston”Leventhal Map & Education Center – mapa kapitana Johna Bonnera z 1722 rokuBostonian Society / Old State House – kolekcja oryginalnego szyldu Niebieskiej KuliTOTA – „The Boston of Franklin’s Boyhood” (tota.world)EH.net – „Apprenticeship in the United States”USHistory.org – biografia Franklina i historia New-England Courant
• PLT #422 Tadeusz Kościuszko (Cz. 7): Krytyk Napoleona. Przyjaciel biednych. 29.04.2026 39min

  Siódmy i ostatni odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce.1798 rok. Kościuszko wraca potajemnie z Ameryki do Europy z fałszywym paszportem.W Paryżu czeka na niego Napoleon Bonaparte z propozycją nie do odrzucenia.A w Berville pod Fontainebleau czeka na niego coś zupełnie innego.15 lat ciszy, które zmienią jego legendę na zawsze. Naczelnik kontra cesarz Francuzów Sfałszowany manifest, który wywołał burzę Obietnica cara, która skończyła się milczeniem Szwajcaria, której Kościuszko nie planował Serce, które przeżyło więcej niż jego właścicielJak wygląda życie bohatera, którego nikt już nie potrzebuje?Co robi generał, który nie może walczyć?I dlaczego to właśnie te lata, a nie bitwy, decydują o tym, kim Kościuszko jest dla nas dzisiaj?Finał serii.Przygotuj się na zakończenie, którego się nie spodziewasz. Słuchaj, inspiruj się i żyj lepiej teraz.Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią:Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKABiografie podstawowe:Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (St. Martin’s Press, 2009)Monica M. Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, dostępna na Wikisource), zwłaszcza rozdział 9Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Feliks Koneczny, Święci w dziejach Narodu Polskiego (dostępne na NonPossumus.pl)James S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1998)Sławomir Leśniewski, Kościuszko. Rysa na pomniku? (Wydawnictwo Literackie, 2023)Gary Nash i Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Korespondencja i źródła pierwotne:Founders Online, National Archives (founders.archives.gov)List Tadeusza Kościuszki do Thomasa Jeffersona, kwiecień 1816List Pierre’a Josepha Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 30 października 1818List Franza Xavera Zeltnera do Thomasa Jeffersona, 29 października 1817List Kościuszki do A. J. Czartoryskiego, Wiedeń 1815 (cyt. za Gardner)Spotkania z Napoleonem:napoleon.org, biografia: Kosciuszko, Tadeusz Andrzej Bonawenturatadeuszkosciuszko.com, „The difficult story of Tadeusz Kosciuszko and Napoleon Bonaparte”WielkaHistoria.pl, „Kościuszko i Napoleon. Cesarz Francuzów gotował się ze złości, gdy usłyszał warunki polskiego bohatera”WP Film, „To niebezpieczny despota. Posłał na śmierć ponad 100 tys. Polaków”Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie (PWN)Odezwa Dąbrowskiego i Wybickiego do Wielkopolan z 6 XI 1806, historia.interia.plBerville i Zeltnerowie:Wikipedia, Peter Josef ZeltnerDziennik Polski, „Tadeusz Kościuszko prywatnie”Historia Poszukaj, „Czy Tadeusz Kościuszko lubił haftować?”tombeauxpolonais.eu, „gen. Kościuszko”fr-academic.com, biografia KościuszkiKongres Wiedeński i Aleksander I:Tygodnik Powszechny, prof. Franciszek Ziejka, „Naczelnika życie po życiu”TheCollector.com, „Tadeusz Kościuszko: 6 Facts You Didn’t Know”Solura, choroba, śmierć:dr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno, 2017, s. 596–603prawdajestciekawa.pl, „Kościuszko w Solurze”Schweizerbote, 10 kwietnia 1817 (cyt. za Muzeum Kościuszki w Solurze)mabpz.org, „Muzeum Kościuszki w Solurze”kosciuszko-solothurn.ch, oficjalna strona Kosciuszko Gesellschaft...
• PLT #421 Tadeusz Kościuszko (Cz. 6): Niewola, podziw cara i tryumfalny powrót do Ameryki 15.04.2026 41min

  Petersburg, 1796. Car Rosji osobiście przychodzi do celi polskiego generała. Nie po to, żeby go upokorzyć. Po to, żeby mu się pokłonić. W szóstej części serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, którego podziwiał nawet jego wróg. O drodze z wilgotnego lochu do Filadelfii, gdzie tłumy witały go salwami z dział, a Thomas Jefferson nazwał go „najczystszym synem wolności”.Będzie o godności, której nie można odebrać.O odwadze, która nie pyta o wynik.I o jednym dokumencie napisanym o czwartej nad ranem, który mógł zmienić historię Ameryki.Jeśli cenisz moją pracę nad tą serią: Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawoweAlex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution, St. Martin’s Press, 2009Monica Gardner, Kościuszko: A Biography, 1920 (Wikisource)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta, 1894/1896Tadeusz Korzon, Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta, t. IVJames S. Pula, Thaddeus Kosciuszko: The Purest Son of Liberty, Hippocrene Books, 1998Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile, 1946/1977Gary Nash, Graham Russell Gao Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kosciuszko, and Agrippa Hull, Basic Books, 2008Źródła pierwotne i pamiętnikiJulian Ursyn Niemcewicz, Notes of My Captivity in Russia, tłum. Alexander Laski, 1844 (Wikisource)Founders Online, National Archives (founders.archives.gov): korespondencja Jefferson-Kościuszko, testament z 5 maja 1798The Papers of Thomas Jefferson, t. 30, red. Barbara B. Oberg, Princeton UP, 2003Insurekcja kościuszkowska i Uniwersał PołanieckiKazimierz Bartoszewicz, Dzieje Insurekcji Kościuszkowskiej, 1913 (reprint 2002)Bartłomiej Szyndler, Powstanie kościuszkowskie 1794, 2001Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Maciejowice, Battle of Szczekociny, Proclamation of Połaniec, Warsaw Uprising (1794)Kresy.pl: „Wynikał z Konstytucji 3 Maja. 7 maja 1794 roku Tadeusz Kościuszko ogłosił Uniwersał połaniecki”Wprost Historia: „Kościuszko obiecał chłopom wolność”Ośrodek Myśli Obywatelskiej i Patriotycznej: „Uniwersał połaniecki, 7 maja 1794 r.”„Finis Poloniae”, analiza źródłowaJózef Tretiak, O Finis Poloniae, 1921Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie: „Finis Poloniae! Kościuszko w niewoli”Wikipedia (pl): Finis PoloniaeNiewola, uwolnienie i car Paweł IEdward P. Alexander, „Jefferson and Kosciuszko: Friends of Liberty and of Man”, Pennsylvania Magazine of History and Biography, XCII, nr 1, 1968Bibliotekarz Podlaski: „Prisons, politics and the gift of freedom: Kosciuszko, Niemcewicz and Paul I”Muzeum Historii Polski / Google Arts & Culture: „Tadeusz Kościuszko, a man of vision”Encyclopedia Britannica: Paul IWikipedia: Paul I of Russia, Peter and Paul FortressPrawa kobiet i Emilia ZeltnerDr Liliana Narkowicz, Rocznik SNPL, t. 17, Wilno 2017, s. 596-603Muzeum Kościuszki w SolothurnGeni.com: Emilia Taddea Zeltner (1804-1875)Wikimedia CH: Emilia Morosini ZeltnerAlex Storozynski, wywiad dla Polish WeeklyPowrót do Ameryki i testament abolicjonistycznyNPS: Thaddeus Kosciuszko National Memorial (nps.gov/thko)ushistory.org / Independence Hall AssociationAmerican Battlefield TrustThe Philadelphia Inquirer: „Jefferson’s missed opportunity to free his slaves”, 2017New...
• PLT #420 Tadeusz Kościuszko (Cz. 5): Żydowski pułkownik i zdrada biskupów 01.04.2026 52min

  Bohater dwóch kontynentów wraca do ojczyzny. Ale zamiast owacji czeka go bieda, zapomniane zasługi i kraj rozpadający się na kawałki. Pięć lat na wsi. Puste kieszenie. Ameryka wciąż nie zapłaciła mu za siedem lat walki. Co robi generał, którego nikt nie potrzebuje?Spotkanie, które odbiera mowę. Konstytucja, która przeraża trzy imperia.I zdrada, która przychodzi stamtąd, skąd nikt się nie spodziewał.A potem: krakowski Rynek, podniesiona szabla i przysięga, od której wstrzymuje oddech cała Europa.Chłopi z kosami kontra rosyjskie armaty.Żydowski kupiec z Litwy, który zostaje pułkownikiem. I sukmana, która mówi więcej niż tysiąc przemówień.Piąty odcinek serii o Tadeuszu Kościuszce to historia o tym, że wolność albo jest dla wszystkich, albo nie ma jej dla nikogo.Wesprzyj podcast na patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę na suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storozynski: The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Tadeusz Korzon: Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner: Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)James S. Pula: Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Miecisław Haiman: Kosciuszko: Leader and Exile (1946)Konstytucja 3 Maja i reformy:Norman Davies: God’s Playground: A History of Poland (Oxford, 2005)Richard Butterwick: The Polish Revolution and the Catholic Church, 1788-1792 (Oxford, 2012)Adam Zamoyski: The Last King of Poland (2012)Wikipedia: Constitution of 3 May 1791, Great SejmPolish Presidency of the EU Council: „About the Constitution of 3 May”Targowica, zdrada i rozbiory:Wikipedia: Targowica Confederation, Second Partition of PolandRobert Howard Lord: The Second Partition of Polandhistoria.dorzeczy.pl: „Zdrada narodowa. Zawiązanie konfederacji targowickiej”Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)Jerzy Łojek: Dzieje zdrajcy oraz Upadek Konstytucji 3 MajaBitwa pod Dubienką:Wikipedia: Battle of DubienkaPiotr Derdej: Zieleńce – Mir – Dubienka 1792 (Bellona, 2008)twojahistoria.pl: „Bitwa pod Dubienką”Google Arts & Culture / Muzeum Historii PolskiInsurekcja kościuszkowska i Racławice:Wikipedia: Kościuszko Uprising, Battle of Racławicepolishhistory.pl: „The Battle of Racławice: How did Kościuszko defeat the Russians?”Bartłomiej Szyndler: Powstanie kościuszkowskie 1794 (2001)bliskopolski.pl: „1794 r.: Insurekcja kościuszkowska”dzieje.pl: „Insurekcja Kościuszkowska – ostatnia próba ratowania Rzeczpospolitej”Polskie Radio: „Wojciech Bartosz Głowacki. Bohater spod Racławic”Wikisource: Gardner, Kościuszko: A Biography, Chapter 4Zdrada kleru i rola Kościoła:Otton Beiersdorf (oprac.): Papiestwo wobec sprawy polskiej w latach 1772-1864. Wybór źródeł (Wrocław 1960)Richard Butterwick: Polska rewolucja a Kościół katolicki 1788-1792 (Arcana, Kraków 2012)Władysław Smoleński: Konfederacja targowicka (Kraków 1903)Andrzej Woltanowski: „Śmierć prymasa Poniatowskiego”, Kwartalnik Historyczny (1987)Wikipedia: Józef Kossakowski, Ignacy Massalski, Michał Jerzy PoniatowskiBrewe papieża Piusa VI do Katarzyny II z 24 lutego 1792 r.Akta nuncjatury warszawskiej (Ferdinando Maria Saluzzo)„Papiery ambasady rosyjskiej” (archiwum Igelströma)Żydzi w Polsce – tło historyczne:Wikipedia...
• PLT #419 Tadeusz Kościuszko (Cz. 4): Przyjaźń, która zawstydziła ojców założycieli USA 18.03.2026 36min

  West Point, 1779 rok.Polski pułkownik wraca z inspekcji fortyfikacji – zmęczony, w zabłoconych butach. Otwiera drzwi kwatery. Za jego biurkiem siedzi czarnoskóry ordynans. Ubrany w jego mundur. Z przyjaciółmi. Jedzą. Piją. Śmieją się. W XVIII-wiecznej armii kara za taką impertynencję to publiczna chłosta.Kościuszko roześmiał się. Zasalutował. I dołączył do zabawy.Ta jedna scena mówi o nim więcej niż wszystkie twierdze, które zbudował. W czwartym odcinku serii o Tadeuszu Kościuszce opowiadam o człowieku, który żył tak, jak mówił – w czasach, gdy mało kto to robił. Usłyszysz o tym, jak zbudował West Point, najważniejszą twierdzę rewolucji i dlaczego Brytyjczycy nigdy jej nie zaatakowali.Jak na Południu uratował całą armię generała Greene’a nie bronią, ale samym przygotowaniem.Poznasz czarnoskórego żołnierza, z którym Kościuszko służył ramię w ramię przez 6 lat.Odkryjesz historię indiańskiego wodza Małego Żółwia i pistoletu znalezionego przy jego kościach ponad sto lat po ich spotkaniu.Dowiesz się, komu w swoim testamencie Kościuszko przeznaczył całą amerykańską emeryturę.I dlaczego jego przyjaciel Thomas Jefferson nigdy tego testamentu nie wykonał.Wesprzyj mój podcast: patronite.pl/podcastlepiejteraz Postaw kawę: suppi.pl/lepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storozynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)West Point – fortyfikacje, krajobraz i ogród:American Battlefield Trust – profil West Point (battlefields.org)Journal of the American Revolution – „Kosciuszko: Patron Saint of West Point” (allthingsliberty.com)Journal of the American Revolution – „The Limits of Environmental Mastery in the Highlands Department” (allthingsliberty.com, 2024)US Military Academy West Point – historia oficjalna (westpoint.edu)Francis A. Galgano, „The Revolutionary War in the Hudson Highlands: Fortifying West Point” (Middle States Geographer, 2010)DVIDS / US Army Corps of Engineers – „Historic Structures, Modern Solutions: Kosciuszko Garden” (2024)Historic Marker Database – Kosciuszko’s Garden (hmdb.org)American Garden History – „Kosciuszko’s Secret 1778 Garden at West Point” (americangardenhistory.blogspot.com)Życie codzienne armii kontynentalnej:Dr. James Thacher, A Military Journal During the American Revolutionary War (1823) – wpisy z 1778-1779American Battlefield Trust – „Food and Beverage of the Revolutionary War Era”Encyclopedia.com – „Soldiers’ Rations”Washington Crossing Historic Park – „Continental Army Soldiers’ Clothing”American Battlefield Trust – „Washington’s Encampment at Morristown and the Hard Winter of 1779-1780″Kampania Południowa i Wyścig do Dan:Andrew Waters, To the End of the World: Nathanael Greene, Charles Cornwallis, and the Race to the Dan (Westholme Publishing, 2020)John Buchanan, The Road to Guilford Courthouse (John Wiley & Sons, 1997)Richard K. Showman et...
• PLT #418 Tadeusz Kościuszko (Cz. 3): Genialny plan Polaka, który umożliwił zwycięstwo pod Saratogą 04.03.2026 35min

  Jesień 1777. Wzgórza nad rzeką Hudson w stanie Nowy York.7 tysięcy najlepszych brytyjskich żołnierzy maszeruje na Albany. Jeśli tam dotrą, Ameryka wraca pod koronę. Na ich drodze pozornie nic nie stoi.W tym odcinku zobaczysz, co się dzieje, gdy kompetencja spotyka ignorancję. Gdy jedna zignorowana rada prowadzi do katastrofy, a jedna wysłuchana zmienia losy wojny. I zadasz sobie pytanie: Czy potrafisz budować w ciszy, gdy nikt nie patrzy?To historia o porażce zamienionej w zwycięstwo. O samotności, która nie złamała. I o okopach, które okazały się ważniejsze niż szarże kawalerii.Słuchaj teraz — trzeci rozdział niesamowitej podróży Kościuszki przez Amerykę.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Biografie podstawowe:Alex Storożyński, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009)Francis C. Kajencki, Thaddeus Kosciuszko: Military Engineer of the American Revolution (South Polonia Press, 1998)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kosciuszko: Leader and Exile (1946)James S. Pula, Thaddeus Kościuszko: The Purest Son of Liberty (Hippocrene Books, 1999)Gary Nash & Graham Hodges, Friends of Liberty: Thomas Jefferson, Tadeusz Kościuszko, and Agrippa Hull (Basic Books, 2008)Źródła pierwotne – korespondencja i dokumenty:George Washington do Henry’ego Laurensa, 10 listopada 1777 (Founders Online: Washington/03-12-02-0185): „Cosieski, I think his name is… is a person of knowledge and merit”Raport Gatesa do Kongresu: „Colonel Kosciuszko chose and entrenched the position” (za Gardnerą i Kajenckim)Gates o Kościuszce – zdanie przypisywane przez Storożyńskiego, Kajenckiego i Pulę: „the great tacticians of the campaign were hills and forests, which a young Polish Engineer was skillful enough to select for my encampment” (oryginał nie zlokalizowany w archiwach cyfrowych)Artykuły i źródła akademiczne:Smithsonian Magazine, marzec 2017 – profil KościuszkiAmerican Battlefield Trust – profile bitew pod Saratogą (battlefields.org)National Park Service – Saratoga National Historical ParkMuseum of the American Revolution – wirtualny spacer po śladach Kościuszki (amrevmuseum.org)National Museum of the United States Army – biogram Kościuszki (thenmusa.org)Angry Staff Officer (blog) – „Thaddeus Kosciusko: The Polish Engineer You Never Heard of Who Saved America” (2019)Ambasador RP Piotr Wilczek, cytowany za Richmond Times-Dispatch (2018)Monticello / Thomas Jefferson Foundation – biogram KościuszkiBritannica – hasła: Tadeusz Kościuszko, Battles of Saratoga, American RevolutionKontekst historyczny Rewolucji Amerykańskiej:American Battlefield Trust – American Revolution FAQNational Army Museum (UK) – American War of Independence: OutbreakU.S. Department of State, Office of the Historian – „The Declaration of Independence, 1776″The American Yawp (podręcznik akademicki, open source) – rozdział 5: The American RevolutionCytaty źródłowe:„ziemny fort został zbudowany pod doświadczonym okiem polskiego inżyniera” – American Battlefield Trust„Cosieski, I think his name is…” – Washington do Laurensa, Founders Online„Colonel Kosciuszko chose and entrenched the...
• PLT #417 Tadeusz Kościuszko (Cz. 2): Przez Atlantyk do Benjamina Franklina 25.02.2026 49min

  Co zrobisz, gdy stracisz dosłownie wszystko – w środku oceanu?W tym odcinku Kościuszko opuszcza Europę z marzeniem i… prawie nie dociera do celu.Czeka Cię:  Rejs, o którym nie piszą w podręcznikach Plaża, na której zaczyna się prawdziwa historia Spotkanie, które zmieniło losy wojny o niepodległość Ameryki Od zera do pułkownika – w 2 miesiąceMyślisz, że Ci w życiu trudno?Posłuchaj tego odcinka. Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKAŹródła główne:Alex Storożynski, The Peasant Prince: Thaddeus Kosciuszko and the Age of Revolution (2009) – porwanie Sosnowskiej, ucieczka, spotkanie z FranklinemTadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894/1896) – stanowisko sceptyczne wobec relacji o porwaniu, cytat: „Jest wiele opowiadań o tej miłości…”Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg) – wersja ataku w domuGottlieb Mittelberger, Journey to Pennsylvania (1750/1756) – relacja z rejsu transatlantyckiego: warunki na statku, śmierć dzieci, jakość wody i jedzeniaSmithsonian Magazine, 2017 – rekonstrukcja spotkania z Franklinem: „Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…”Źródła uzupełniające:„Nowiny” (gazeta pijarów), 16 kwietnia 1777 – list Kościuszki do Czartoryskiego, jedyne zachowane świadectwo rozbicia statkuHektoen International – artykuł akademicki o warunkach zdrowotnych na statkach XVIII w.Ludwik-Sebastian Mercier, Tableau de Paris – rytm dnia w Paryżu lat 70. XVIII w.William Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and Denmark – drogi w RzeczypospolitejPublishers Weekly – recenzja The Peasant Prince, wzmianka o misji Beaumarchais’aUSNI Proceedings – ocena skuteczności blokady brytyjskiej 1775–1778Chronicles of America – opis nabrzeży FiladelfiiEncyclopedia of Greater Philadelphia – dźwięki i atmosfera miasta 1776polishhistory.pl – wywiad ze StorozynskimCiekawostkiHistoryczne.pl – relacja Kościuszki o pierwszych krokach w Amerycebreedshill.org – wersja z listami polecającymi od Lee i CzartoryskiegoLRT (Lithuanian Radio and Television) – wersja litewska o tajnym ślubieCytaty źródłowe:„Wzdłuż przystani leżały masywne…” – Chronicles of America„Synogarlice nie dla wróbli…” – Storożynski, The Peasant Prince, rozdz. 1; potw. prof. P. Ugniewski, dzieje.pl„Trzej mężczyźni, którzy znali Kościuszkę…” – Storożynski, The Peasant Prince, przypis 6 w rozdziale 1„Jest wiele opowiadań o tej miłości…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko„Kilku jeźdźców dogania ich galopem…” / „Zamiast walczyć z ojcem ukochanej…” – Storozżynski, The Peasant Prince, rozdz. 1„Nie śmiejąc liczyć na zgodę ojca…” – Gardner, Kościuszko: A Biography (1920)„Losy szczęścia dziwnej Opatrzności Bożej zrządziły…” – „Nowiny”, 16 kwietnia 1777„Smród tak obrzydliwy, że nie sposób go sobie wyobrazić” – Hektoen International, cytujące relacje z epoki„Często bardzo czarna, gęsta i pełna robaków…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Przerżnięte czerwonymi robakami i pajęczymi gniazdami” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Statek jest nieustannie rzucany z boku na bok…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Dzieci w wieku od jednego do siedmiu lat…” – Mittelberger, Journey to Pennsylvania„Kręcone brązowe włosy młodego mężczyzny…” – Smithsonian Magazine, 2017„Kto miałby przeprowadzić taki...
• PLT #416 Tadeusz Kościuszko (Cz. 1): Szalona miłość i tajna edukacja w Paryżu 18.02.2026 42min

  Jak wygladał dzieciństwo i edukacja niezwykłego kadeta Szkoły Rycerskiej, którego koledzy przezywają „Szwedem”?Co robi ten młody szlachcic z Polesia, gdy wraca z Paryża jako najlepiej wykształcony inżynier wojskowy w kraju… który nie potrzebuje już inżynierów wojskowych?Co robi, gdy zakochuje się w córce magnata, który jest jego pracodawcą?I co jej ojciec-hetman mówi mu prosto w oczy, gdy poprosi ją o rękę?Posłuchaj pierwszej części historii człowieka, który zdobywał edukację pomimo zakazu. I który zapłacił za miłość cenę, jakiej nie przewidział.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA ODCINKA:Alex Storożynski, „Kościuszko, Książę chłopów”  (2018)Tadeusz Korzon, Kościuszko: Biografia z dokumentów wysnuta (1894)Monica Gardner, Kościuszko: A Biography (1920, Project Gutenberg)Miecisław Haiman, Kościuszko, Leader and Exile (1946)Kamil Janicki, Pańszczyzna. Prawdziwa historia polskiego niewolnictwaAleksander Świętochowski, Historia chłopów polskichWilliam Coxe, Travels in Poland, Russia, Sweden and DenmarkStanisław Staszic, Przestrogi dla Polski (1790)Tadeusz Kościuszko, Memoriał z 1814 r. (rękopis odkryty przez E. Humeniuka, wyd. Kwartalnik Historyczny 1965; tłum. polskie: racjonalista.pl)Ignacy Krasicki, Monachomachia (1778)Hugo Kołłątaj – materiały dot. reformy UJ i KENJędrzej Kitowicz, Opis obyczajów za panowania Augusta III (rozdziały o duchowieństwie, literat.ug.edu.pl)Łukasz Kurdybacha, Kuria rzymska wobec Komisji Edukacji Narodowej w latach 1773- 1783 (1949)Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego (1787)en-academic.com – artykuł biograficznypolishhistory.pl – wywiad ze StorożynskimMuzeum Narodowe w Krakowie – wystawa „Tadeusz Kościuszko: Dobry i waleczny, lecz nieszczęśliwy”Persée.fr – materiały o Jean-Rodolphe Perronetjournals.openedition.org/artefact/369 – program École Royale du Génie w MézièresBritannica – Gaspard Monge, Pierwszy rozbiórdzieje.pl – prof. Piotr Ugniewski (UW), prof. Tadeusz Cegielski (budżet Szkoły Rycerskiej)KorespondencjaFounders Online, National Archives USA – Jefferson-KościuszkoGardner 1920 (Czartoryski do Franklina, 1778)Cytaty źródłowe:„Gruchanie kochanków trwać mogło około pięciu miesięcy…” – Tadeusz Korzon, Kościuszko„Polscy chłopi mają wygląd dziki…” – William Coxe, Travels in Poland„Pięć części narodu polskiego…” – Stanisław Staszic, Przestrogi dla Polski„Synogarlice nie dla wróbli…” – potwierdzenie: prof. P. Ugniewski, dzieje.pl„Obalał tyranów, zakładał republiki…” – Kościuszko o Timoleonie (Storożynski)„Nie można mieć nadziei, że zmienią swoje postępowanie…” – Kościuszko, Memoriał 1814, tłum. pol. racjonalista.pl„Duchowieństwo, które łakomstwem skażone…” – Stanisław Staszic, Uwagi nad życiem Jana Zamoyskiego
• PLT #415 Petroniusz: Wzór klasy i odwagi w obliczu śmierci 11.02.2026 44min

  Czy wyczucie dobrego stylu może być narzędziem władzy? W dzisiejszym odcinku zabiorę Cię do Rzymu za panowania Nerona – świata ociekającego złotem, krwią i absolutnym brakiem gustu. Poznasz historię Gajusza Petroniusza, człowieka, który jako jedyny na dworze tyrana nie posługiwał się strachem, lecz elegancją.Dowiesz się:Dlaczego najpotężniejszy człowiek świata drżał przed opinią swojego „Arbitra”?Co wspólnego ma rzymski esteta z kultową rolą Bogusława Lindy w „Psach”?Jak Petroniusz zamienił własną śmierć w ostatnie, złośliwe arcydzieło wymierzone w cesarza?Dlaczego pieniądze bez smaku robią z nas klaunów, a smak bez pieniędzy – awanturników?To nie jest sucha lekcja historii. To opowieść o tym, jak zachować kontrolę nad własną narracją, gdy świat wokół Ciebie płonie. Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Źródła pierwotneTacyt, „Roczniki” (Annales), Księga XVI, rozdziały 17-20 – główne źródło o życiu i śmierci Petroniusza. Dostępne online w języku angielskim na stronie LacusCurtius (University of Chicago) oraz Poetry in Translation.Pliniusz Starszy, „Historia naturalna”, Księga XXXVII, rozdział 20 – wzmianka o zniszczonym pucharze murryńskim.Petroniusz, „Satyricon” – zachowane fragmenty ksiąg XIV-XVI. Dostępne w polskim przekładzie Mieczysława Brożka (PIW).Źródła cytowane:Opis śmierci Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18-19Charakterystyka Petroniusza: Tacyt, Annales XVI.18List do Nerona: Tacyt, Annales XVI.19Puchar murryński: Pliniusz, Historia Naturalis XXXVII.20Cytat o Sybilli: Petronius, Satyricon 48.8
• PLT #414 Dlaczego wielcy przywódcy czytają Plutarcha? 04.02.2026 33min

  Przez lata nagrywania biografii zauważyłem ciekawą prawidłowość. Aleksander Hamilton na Karaibach,Benjamin Franklin w swojej drukarni, Napoleon w Brienne, Washington w Mount Vernon, Churchill w wojskowym namiocie, Truman w Białym Domu, Machiavelli na wygnaniu, Montaigne w swojej wieży, Fryderyk Wielki po bitwie, Jan Karski na studiach, Kościuszko w drodze do Ameryki.Oni wszyscy czytali tę samą książkę. Napisaną przez greckiego kapłana z małego prowincjonalnego miasteczka. Przed dwoma tysiącami lat.Co takiego było w tej księdze, że kształtowała największych przywódców w historii? Dlaczego ludzie, którzy zmieniali świat, wracali do niej raz za razem? I co najważniejsze, dlaczego Ty, szukający własnej transformacji, powinieneś ją dziś otworzyć?Ten odcinek to opowieść:O odkryciu, które połączyło wszystkie biografie, które nagrałem. O instrukcji obsługi wielkości, która przetrwała tysiąclecia. I o tym, jak starożytna mądrość może zmienić Twoje życie teraz.Czasami odpowiedzi na współczesne problemy czekają w bibliotece. Trzeba tylko wiedzieć, gdzie szukać.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Źródła podstawowe:Plutarch – „Żywoty równoległe” (szczególnie wstępy do „Żywota Aleksandra” i „Żywota Demostenesa”)Merle Miller – „Plain Speaking: An Oral Biography of Harry S. Truman”, Berkley Publishing Group, 1974Ron Chernow – „Alexander Hamilton”, Penguin Books, 2004Louis Sarkozy – „Napoleon’s Library: The Emperor, His Books and Their Influence on the Napoleonic Era”, 2024Albert Guerard – „Napoleon I”, Alfred A. Knopf, 1969Źródła uzupełniające:Timothy Duff – „Plutarch As Moral and Political Educator”, Cambridge University Press, 2023Rebecca Burgess – „Plutarch’s Gift”, Law & Liberty, 2024Pierre Hadot – „The Inner Citadel: The Meditations of Marcus Aurelius”The Online Library of Liberty – „Plutarch’s Parallel Lives” (eseje o recepcji w Ameryce)Cytaty źródłowe użyte w odcinku:„Nie piszę historii, lecz życiorysy…” – Plutarch, „Żywot Aleksandra”, wstęp„Mieszkam w małym mieście…” – Plutarch, „Żywot Demostenesa”„Kiedy byłem w polityce…” – Truman w wywiadzie dla Merle’a Millera„Bonaparte, w Tobie nie ma nic nowoczesnego…” – cytat przypisywany Pasquale Paoli„Niech mój syn czyta i rozmyśla nad historią…” – Napoleon, instrukcje dla synaList Machiavellego do Francesco Vettoriego z 10 grudnia 1513 r.
• PLT #413 Jan Karski (Cz. 4): Misja przez okupowaną Europę i spotkanie z Rooseveltem 28.01.2026 44min

  To czwarty i ostatni odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.W poprzednim odcinku poznałeś historię jego wstrząsających doświadczeń w getcie warszawskim i przedsionku obozu zagłady w Izbicy Lubelskiej.Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, jest najbardziej gorzką lekcją o ludzkiej naturze, jaką znam.W tym odcinku: → Przejdziesz z Janem Karskim przez okupowaną Europę – od Warszawy przez Berlin, okupowana Francję, Pireneje do Gibraltaru→ Usłyszysz, jak najpotężniejsi ludzie świata reagowali na prawdę o Zagładzie→ Zrozumiesz, dlaczego człowiek, który widział piekło, milczał przez 35 latTen odcinek jest dla Ciebie, jeśli: → Chcesz zrozumieć granice ludzkiej empatii→ Szukasz odpowiedzi na pytanie, czy jeden człowiek może zmienić bieg historii→ Wierzysz, że prawda musi być mówiona – nawet jeśli nikt nie chce słuchać Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz(osobiście podziękuję Ci w podcaście)ŹRÓDŁA:Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, bestseller z nakładem ponad 400 000 egzemplarzy„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autoraRelacja Karskiego z rozmowy z prezydentem Rooseveltem – archiwum Muzeum Historii Polski (karski.muzhp.pl)Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons) – przełomowa biografia z przedmową Elie Wiesela„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki„Emisariusz Karski” – Maciej KozłowskiWywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMM; 39 minut wykorzystanych w filmie „Shoah” (1985), pełne nagranie trwa 8-9 godzin„The Karski Report” –-Claude Lanzmann (2010) – dodatkowy film dokumentalny oparty na niewykorzystanych fragmentach wywiaduPrzemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTubeŹródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karskiYad Vashem – yadvashem.org/righteous/stories/karski.htmlPolscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-researchŻydowski Instytut Historyczny – jhi.pl (artykuły o Izbicy i listach pożegnalnych Zygielbojma)Georgetown University Archives – Jan Karski CollectionJan Karski Educational Foundation – jankarski.netGoogle Arts & Culture – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”Listy pożegnalne Szmula Zygielbojma:Żydowski Instytut Historyczny – jhi.pl/en/articles/farewell-letters-from-shmuel-zygielbojmFilmy dokumentalne:„Shoah” – Claude Lanzmann (1985)„The Karski...
• PLT #412 Jan Karski (Cz. 3): Wyprawa do Przedsionka Zagłady 21.01.2026 1t 2min

  To trzeci odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.W poprzednim odcinku poznałeś historię jego zuchwałej ucieczki ze szpitala w Nowym Sączu, gdzie leżał po próbie samobójczej podjętej, by nie zdradzić towarzyszy pod torturami Gestapo.Dziś opowiem ci, co stało się potem. I uwierz mi – to, co usłyszysz, zmieni Twoje rozumienie ludzkiego okrucieństwa i ludzkiej odwagi.W tym odcinku: → Zobaczysz przedsionek piekła oczami naocznego świadka→ Poznasz mechanizmy, które tworzą antysemitów i umożliwiają ludobójstwo→ Zrozumiesz, dlaczego świat nie chciał słuchać prawdy o ZagładzieTen odcinek jest dla Ciebie, jeśli: → Chcesz zrozumieć, jak zwykli ludzie stają się narzędziami zła→ Szukasz prawdziwych przykładów moralnej odwagi w obliczu absolutnego horroru→ Wierzysz, że pamiętanie historii jest obowiązkiem wobec przyszłych pokoleńSłuchaj teraz i przekonaj się, że jeden człowiek może świadczyć przeciwko całemu systemowi zbrodni – nawet jeśli świat odmawia słuchania. Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, pisana podczas wojny„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora„Emisariusz Witold” – Stanisław M. Jankowski (1991, Nowy Jork) – biografia oparta na wywiadach z KarskimWywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMMPrzemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)„Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski (biografia polska)„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar PiaseckiŹródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karskiPolscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-researchGoogle Arts & Culture / Muzeum Historii Polski – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”Jan Karski Educational Foundation – jankarski.netArchiwum Georgetown UniversityWarsaw Institute – warsawinstitute.org/jan-karski-emissary-free-worldPolskie źródła regionalne:Twojsacz.pl – „28 lipca 1940: Akcja Szpital”Wojennysacz.pl – projekt historyczny „Wojenny Nowy Sącz”Sączopedia – lokalna encyklopedia historyczna
• PLT #411 Jan Karski (Cz. 2): Brawurowa ucieczka z rąk Gestapo 14.01.2026 41min

  To drugi odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji wielokrotnie przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.W poprzednim odcinku poznałeś historię jego zuchwałego przechytrzenia NKWD, by uniknąć nieznanego losu oficerów i w efekcie egzekucji w Katyniu. Zakończyłem na jego skoku z pędzącego pociągu. Dziś opowiem Ci, co stało się po tym jak nasz bohater uciekł z tego niemieckiego transportu jeńców wojennych w okolicach Kielc.W tym odcinku: → Dowiesz się, jak zwykły człowiek staje się kurierem tajnego państwa→ Poznasz metodę zapamiętywania, która pozwalała przenosić setki stron dokumentów w głowie → I zrozumiesz, dlaczego czasem jedynym wyjściem z piekła jest… wybór śmierciSłuchaj teraz i przekonaj się, dlaczego historia Jana Karskiego zmieni Twoje myślenie o sile człowieka.Wesprzyj mój podcast przez postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:Autobiografie i wspomnienia:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin; wznowienie Georgetown University Press, 2013) – pierwsza autobiografia, pisana podczas wojny„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona i poprawiona przez autora„Emisariusz Witold” – Stanisław M. Jankowski (1991, Nowy Jork) – biografia oparta na wywiadach z KarskimWspomnienia Zbigniewa Rysia – „Wspomnienia kuriera” (2013)Wspomnienia Zofii Rysiówny – „Z przeżyć okupacyjnych”, Rocznik Sądecki, tom 9, Nowy Sącz, 1968Wywiady i nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – pełna transkrypcja w Mediatece Muzeum Historii Polski (mediateka.muzhp.pl) oraz w kolekcji USHMMPrzemówienie na Międzynarodowej Konferencji Wyzwolicieli, październik 1981Wywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”Biografie:„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)„Emisariusz Karski” – Maciej Kozłowski (biografia polska)„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar PiaseckiŹródła instytucjonalne:US Holocaust Memorial Museum – encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/jan-karskiPolscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata – sprawiedliwi.org.pl/en/stories-of-rescue/story-jan-karski-according-latest-researchGoogle Arts & Culture / Muzeum Historii Polski – wystawa „Jan Karski: Humanity’s Hero”Jan Karski Educational Foundation – jankarski.netArchiwum Georgetown UniversityWarsaw Institute – warsawinstitute.org/jan-karski-emissary-free-worldPolskie źródła regionalne:Twojsacz.pl – „28 lipca 1940: Akcja Szpital”Wojennysacz.pl – projekt historyczny „Wojenny Nowy Sącz”Sączopedia – lokalna encyklopedia historyczna
• PLT #410 Jan Karski (Cz. 1): Geniusz, który oszukał NKWD 07.01.2026 38min

  To pierwszy odcinek z cyklu o człowieku, którego uważam za najbardziej fascynującego bohatera II wojny światowej.Jan Karski – kurier Polskiego Państwa Podziemnego, świadek Holocaustu, człowiek, który w trakcie okupacji wielokrotnie przedostał się na Zachód i rozmawiał z Rooseveltem.Ale zanim stał się legendą, musiał przetrwać.W tym odcinku poznasz historię jednej z najbardziej zuchwałych ucieczek II wojny światowej.Odkryjesz technikę, która pozwoliła młodemu oficerowi i dyplomacie oszukać NKWD.I zrozumiesz, jak podejmować decyzje, gdy stawką jest życie.Ten odcinek jest dla Ciebie, jeśli:→ Interesujesz się historią Polski i II wojną światową→ Szukasz prawdziwych przykładów odwagi i sprytu w ekstremalnych sytuacjach→ Chcesz poznać praktyczne lekcje od ludzi, którzy przetrwali najgorszeSłuchaj teraz i przekonaj się, dlaczego historia Jana Karskiego zmieni Twoje myślenie o sile człowieka.Wesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA:„Story of a Secret State” – Jan Karski (1944, Houghton Mifflin) – pierwsza autobiografia„Jan Karski. Jedno życie” – Waldemar Piasecki (2017, Insignis Media)„Tajne Państwo” – Jan Karski (1999, Wydawnictwo Znak) – polska wersja rozszerzona„Emisariusz” – Maciej Kozłowski (2010, Świat Książki) – biografia„Karski: How One Man Tried to Stop the Holocaust” – E. Thomas Wood & Stanisław M. Jankowski (1994, John Wiley & Sons)Wywiady i Nagrania (dostępne online):Wywiad Claude’a Lanzmanna z Karskim (1978) – fragmenty w filmie „Shoah”, pełne nagranie w Steven Spielberg Jewish Film ArchiveWywiad dla Yad Vashem (1979) – YouTube: „Jan Karski – Interview at Yad Vashem”Wywiad dla BBC (1984) – BBC ArchivesWywiad dla Radia Wolna Europa (1954) – Archiwum RWE onlineDokumenty Archiwalne:Archiwum IPN – teczka BU 0259/531 (zeznania świadków)Instytut Polski w Londynie – raporty kurierskie Karskiego 1940-1943Holocaust Encyclopedia USHMM – sekcja o Janie KarskimGoogle Arts & Culture – „Jan Karski: Humanity’s Hero” (wystawa online)Filmy Dokumentalne (YouTube):„Karski i władcy ludzkości” – Claude Lanzmann (1985)„Remember This: The Lesson of Jan Karski” – reż. Derek Goldman (2022)
• PLT #409 „Spowiedź” Tołstoja: Człowiek, Który Miał Wszystko i Chował Przed Sobą Sznur 31.12.2025 33min

  Hrabia. Pisarz-legenda. Majątek. 13 dzieci. Sława w całej Europie.I każdego wieczora chowa przed sobą sznur.Ten odcinek NIE jest o literaturze.Jest o momencie, gdy osiągasz wszystko, o czym marzyłeś — i nagle zadajesz sobie pytanie: – „Po co to wszystko?” Oparty na „Spowiedzi” Tołstoja — najbardziej brutalnej autobiografii kryzysu egzystencjalnego, jaką kiedykolwiek napisano. Dla każdego, kto czuje, że sukces nie dał mu szczęścia.ŹRÓDŁA:Lew Tołstoj, „Spowiedź” (Исповедь, 1879-1882), tłum. Jacek BaszkiewiczWiktor Szkłowski, „Lew Tołstoj”, W.A.B., 2008Antoni Semczuk, „Lew Tołstoj”, Wiedza Powszechna, 1987Paweł Basiński, „Lew Tołstoj. Ucieczka z raju”, Wydawnictwo MarginesyZofia Tołstoj, „Pamiętniki”, PWNBędę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejteraz
• PLT #408 Lekcja życia najważniejszego bohatera „Władcy Pierścieni” (nie Frodo!) 24.12.2025 36min

  Odkryj, który bohater powieści "Władca Pierścieni" okazał się ważniejszy niż Frodo, Aragorn czy Gandalf.  Ta historia to lekcja o:  Samoświadomości i akceptacji własnych granicOdrzuceniu toksycznych ambicjiSzczęściu w pracy własnych rąkPorównaniu z „Kandydem” Woltera, które pokazuje, że ta mądrość przenika wieki.Posłuchaj, jak fikcja fantasy uczy prawdziwego życia w XXI wiekuWesprzyj mój podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA CYTATÓW I MATERIAŁÓWDzieła J.R.R. Tolkiena:• J.R.R. Tolkien, „Powrót Króla” (The Return of the King), 1955  – Księga VI, Rozdział 1: „Wieża Cirith Ungol” – główne cytaty o kuszeniu Sama  – Księga VI, Rozdział 2: „Kraina Cienia” – cytat o gwiazdach nad Mordorem  – Księga VI, Rozdział 9: „Szare Przystanie” – słowa Froda do Sama, ostatnie zdanie trylogii• J.R.R. Tolkien, „Dwie Wieże” (The Two Towers), 1954  – Księga IV, Rozdział 5 – słowa Faramira o ogrodnikachListy J.R.R. Tolkiena:• „The Letters of J.R.R. Tolkien”, red. Humphrey Carpenter, 1981  – List 131 do Miltona Waldmana (1951) – o Samie jako „głównym bohaterze” (the chief hero), o moralności historii  – List 246 do Eileen Elgar (1963) – o charakterze Sama GamgeeInne źródła:• Voltaire, „Kandyd, czyli Optymizm” (Candide, ou l’Optimisme), 1759  – Zakończenie: „Il faut cultiver notre jardin”
• PLT #407 Jak audiobook „Władca Pierścieni” zmieni sposób, w jaki patrzysz na własne życie? 17.12.2025 51min

  O 3 nad ranem usłyszałem w audiobooku zdanie, które sprawiło, że musiałem wstać z łóżka i je zapisać.Pewnie słyszałeś, że fantasy to „eskapizm”. Tolkien miał na to genialną odpowiedź, która otworzyła mi oczy na filozofię życia ukrytą we „Władcy Pierścieni”.Odkryjesz: Dlaczego audiobook daje ci coś, czego film nie może  Czym Pierścień naprawdę nas kusi (nie złem)  3 funkcje fantasy, które odmienią Twoje myślenie  Kto naprawdę uratuje świat, jeśli potężni nie mogą tego uczynić Wesprzyj podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹRÓDŁA CYTATÓW I MATERIAŁÓWDzieła J.R.R. Tolkiena:• J.R.R. Tolkien, „Drużyna Pierścienia” (The Fellowship of the Ring),1954  – Prolog  – Księga I, Rozdziały 1, 2, 6  – Księga II, Rozdział 7• J.R.R. Tolkien, „Dwie Wieże” (The Two Towers),1954  – Księga III, Rozdział 4  – Księga IV• J.R.R. Tolkien, „Powrót Króla” (The Return of the King), 1955  – Księga VI, Rozdział 1: „Wieża Cirith Ungol”• J.R.R. Tolkien, „O baśniach” (On Fairy-Stories), esej, 1947Listy J.R.R. Tolkiena:• „The Letters of J.R.R. Tolkien”, red. Humphrey Carpenter, 1981 – List 89 – o eukatastrofie i Zmartwychwstaniu – List 131 do Miltona Waldmana (1951) – o strukturze i znaczeniu utworu – List 184 – o naturze zła i Pierścienia
• PLT #406 – 12 Życiowych Mądrości Spinozy. Jak zachować rozum, gdy świat płonie 10.12.2025 46min

  Amsterdam, 1656. Młody Żyd stoi przed synagogą. Za chwilę usłyszy najsurowszą klątwę w historii swojego narodu.„Przeklęty, gdy wstaje i gdy kładzie się spać…” Ta historia nie jest o kimś przegranym. To historia o człowieku, który stracił rodzinę, wspólnotę i bezpieczeństwo – a mimo to zbudował życie tak wolne, że Albert Einstein nazwał go swoim duchowym przewodnikiem.Poznaj Barucha Spinozę – filozofa, który pokazał, że prawdziwa wolność zaczyna się tam, gdzie kończy się strach przed odrzuceniem.Czy szef Cię nie docenia?Rodzina nie rozumie?System Cię odrzuca?Ta biografia to nie teoria. To praktyczny przewodnik, jak żyć rozumnie i być wolnym, nawet gdy cały świat Cię przeklina.46 minut, które mogą zmienić Twoje podejście do wykluczenia, samotności i prawdziwej niezależności.Wesprzyj ten podcast: Będę wdzięczny za postawienie mi kawy → suppi.pl/lepiejteraz Zostań Mecenasem odcinka→ patronite.pl/podcastlepiejterazŹródła:Steven Nadler, „Spinoza” PIW, (2002)Matthew Stewart, The Courtier and the Heretic: Leibniz, Spinoza, and the Fate of God (2006)Jonathan Israel, Spinoza, Life and Legacy (Oxford University Press, 2023)Stanford Encyclopedia of Philosophy – artykuły o SpinozieInternet Encyclopedia of PhilosophyCytaty źródłowe:„Gdyby nawet zaoferowali mi dziesięć razy tyle…” – Colerus, biografia Spinozy„Przeklęty niech będzie we dnie…” – tekst cheremu z Livro dos Acordos de Nação e Ascamot„Człowiek wolny myśli o śmierci najmniej…” – Etyka, Część IV, Twierdzenie 67„Błogosławieństwo nie jest nagrodą za cnotę…” – Etyka, Część V„Ultimi barbarorum” – relacja Leibniza o Spinozie„Soczewki, które Żyd z Voorburgu…” – listy Huygensa