Scientias Podcast

Jaksot

• De Maanlanding een HOAX? - Scientias Podcast 79 17.07.2026 1t 14min

  Dat dit niet zo is, tja, daar twijfelt Diederik niet aan, maar waarom twijfelt hij daar niet aan? Dat legt hij aan Krijn uit in deze aflevering van de Scientias Podcast 0:00 Is de maanlanding echt gebeurd?2:43 Waarom zoveel mensen twijfelen6:59 Is de scepsis over de maanlanding toegenomen?12:27 Vertrouwen in wetenschap en deskundigen16:27 Hoe complotdenken werkt20:01 Waarom complotverhalen aantrekkelijk zijn23:53 De bewijzen voor de maanlanding24:17 Waarom zo’n groot complot niet geheim blijft33:53 De Sovjet-Unie als onafhankelijke getuige38:03 Volgstations en radiosignalen40:00 Reflectoren, maanstenen en ander fysiek bewijs45:11 Van Allen-gordels en dodelijke straling51:11 Extreme temperaturen op de maan56:38 Waarom er geen sterren op de foto’s staan59:37 Hoe live televisie vanaf de maan werkte1:05:14 Waarom de vlag leek te wapperen1:06:40 Wie zette de camera klaar?1:08:57 De C op de maansteen en de ontbrekende krater1:11:09 Waren de Apollo-computers niet te primitief?1:12:31 Vertrouwen, woede en de slotconclusieSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• ​Aflevering 7: Apollo 17, de Laatste Voetafdrukken - Scientias Podcast 78 10.07.2026 1t 2min

  In deze aflevering duiken we in twee totaal verschillende verhalen die toch iets gemeen hebben: hoe feiten, toeval en wetenschap soms veel vreemder zijn dan fictie. We hebben het over een virale video over de Twin Towers, de hardnekkigheid van complotdenken en de kracht van materiaalkunde. Daarna reizen we door naar Apollo 17, de laatste bemande maanmissie, waarin geoloog Harrison Schmitt een ontdekking deed die nog altijd fascineert: oranje maangrond. 00:00 Intro: Apollo 17 en de virale Twin Towers-video00:55 De short over de Twin Towers gaat viraal02:19 Waarom wetenschap soms scherp gebracht moet worden03:15 Wat staal zo sterk maakt05:10 Jet fuel, steel beams en materiaalkunde07:34 Reacties, complotdenkers en wetenschappelijk denken09:04 Sherlock Holmes-denken versus echte wetenschap11:20 Waarom losse details misleidend kunnen zijn14:03 Toeval bestaat: Tsutomu Yamaguchi18:01 Kokura, Nagasaki en bizarre toevalligheden21:18 Terug naar de maan: Apollo 1722:33 De wetenschapsmissie waar iedereen op wachtte24:38 De enige nachtelijke Saturn V-lancering27:00 Waarom Apollo 17 ’s nachts moest vertrekken28:59 Waarom Taurus-Littrow werd gekozen32:00 Lage zon, schaduwen en landen op de maan34:01 Countdownproblemen vlak voor vertrek36:06 Een defecte diode en een knappe noodoplossing38:21 De lancering van Apollo 1739:29 De bemanning: Cernan, Evans en Schmitt40:00 Harrison Schmitt: geoloog tussen testpiloten42:00 Waarom Schmitt Joe Engle verving44:00 De langste maanrit en de zoektocht naar vulkanisme45:52 Oranje maangrond bij Shorty-krater47:03 Waarom oranje glas zo bijzonder was50:04 Wat het onderzoek op aarde onthulde52:03 Waarom een geoloog op de maan onmisbaar was53:04 Raindrop pattern en maanstof als archief55:03 Wat alle Apollo-missies hebben opgeleverd57:03 Wat maanstenen vertellen over het ontstaan van de maan59:01 Kraters, bombardementen en verschuivende planeten01:00:00 Space weathering en de geschiedenis van de zon01:01:04 De maan als tijdcapsule van ons zonnestelsel01:02:02 Volgende week: maanlanding-complottenSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Apollo 15 & 16 – De Kleine Grote Wetenschap - Scientias Podcast 77 03.07.2026 1t 5min

  In deze aflevering duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman opnieuw in het Apollo-programma. Dit keer staan Apollo 15 en Apollo 16 centraal, de missies waarin de maanreizen pas echt wetenschappelijke expedities werden. Met langere verblijven, een maanauto, nieuwe experimenten en wetenschappers die vanaf de aarde live meekeken, veranderde de maan ineens in een rijdend laboratorium. 00:00 Intro: Apollo 15 en 16 als echte wetenschapsmissies02:28 De Apollo-reeks gaat verder03:00 Waarom Apollo 15, 16 en 17 de J-missies heten04:30 De verwarrende nummering van Apollo04:56 Apollo 1 en de ramp die NASA veranderde08:00 Waarom Apollo 2 en 3 niet bestaan10:00 Van testvluchten naar maanlanding12:30 De J-missies: langer blijven, verder rijden, meer wetenschap14:49 Afvalzakken op de maan als onverwacht experiment17:54 Panspermie en de vraag hoe leven kan overleven20:00 Astronauten, straling en medische data20:39 Jim Irwin en de bijna-hartproblemen op de maan25:17 Lichtflitsen in de ogen van Apollo-astronauten27:37 Een simpel experiment met lichtdichte oogmaskers31:34 Artemis en de toekomst van de maan32:33 George R. Carruthers en UV-astronomie37:12 De Far Ultraviolet Camera/Spectrograph van Apollo 1640:16 De geocorona: de aarde met een spookachtige ring42:31 Lyman-alpha en het licht van waterstof44:38 Kosmische achtergrondstraling uitgelegd47:12 Het Lyman-alpha-bos als röntgenfoto van het heelal50:15 De Lunar Roving Vehicle: de duurste skelter ooit52:13 Hoe de rover de wetenschap op de maan veranderde53:27 De Genesis Rock en geologie op de maan54:09 Live meekijken met de kleurencamera op de rover54:52 Ed Fendell en de op afstand bestuurde maancamera56:00 Waar was de cameraman op de maan?58:29 Hoe kon de maanlanding in kleur worden uitgezonden?1:00:00 Een slimme kleurencamera met draaiend filterwiel1:01:51 Waarom context alles is in geologie1:03:23 Vooruitblik naar Apollo 171:03:32 Wat deze missies laten zien over wetenschap1:05:17 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Epidemiologie, wat is dat eigenlijk? Met Erna van Balen - Scientias Podcast 76 26.06.2026 53min

  In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met epidemioloog en wetenschapsjournalist Erna van Balen over wat epidemiologie is, hoe je door misleidende gezondheidsclaims heen prikt en veel meer. Diederik is op vakantie en volgende week weer terug! https://scientias.nl/vreemde-taal-komt-er-beter-borreltje/  https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/0269881117735687 https://scientias.nl/kan-semaglutide-helpen-om-te-stoppen-met-roken-misschien-wel/ https://scientias.nl/nieuwe-techniek-stopt-bloedingen-binnen-seconden-met-extra-sterke-stolsels/  https://scientias.nl/medicijn-long-covid-vermoeidheid/  00:00:00 Intro00:01:44 Kennismaking met Erna van Balen00:02:00 Wat is epidemiologie?00:02:23 John Snow, cholera en het begin van epidemiologie00:04:11 Van promotieonderzoek naar wetenschapsjournalistiek00:06:11 Hoe beoordeel je medische claims in het nieuws?00:07:43 Correlatie is nog geen oorzaak-gevolgrelatie00:09:22 Scientias-case: spreek je beter een taal na alcohol?00:09:46 Hoe lees je een wetenschappelijk artikel?00:11:18 Jargon, statistiek, confounding en bias00:14:08 Survivorship bias uitgelegd00:15:54 Randomized controlled trials en blinderen00:20:35 WEIRD-groepen en generaliseerbaarheid00:21:11 Wanneer is 'meer onderzoek nodig' zinvol?00:23:39 Titels, nuance en rode vlaggen00:25:07 Fase 1, 2 en 3 in klinisch onderzoek00:28:29 Vragen die wetenschapsjournalisten moeten stellen00:29:24 Semaglutide, Ozempic en stoppen met roken00:32:58 Bloedstolsels, labonderzoek en medische beloftes00:34:57 Fluvoxamine en vermoeidheid bij postcovid00:37:24 Epidemiologie sinds corona00:39:14 Kwantitatief en kwalitatief onderzoek00:40:51 Coronatesten, foutpositieven en foutnegatieven00:42:35 Percentages, absolute aantallen en risico00:45:53 UK Biobank en observationeel onderzoek00:49:26 Financiering, farmaceuten en belangenverstrengeling00:51:34 Ig Nobelprijs en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Apollo 14 – De Wederopstanding van Fra Mauro - Scientias Podcast 75 19.06.2026 42min

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro en zomereditie00:01:35 Waarom wetenschap belangrijk was voor Apollo00:02:29 Apollo 13 en de mislukte landing bij Fra Mauro00:04:37 Waarom Fra Mauro zo interessant is00:05:02 Oriëntatie op de maan: Tycho, Copernicus en Fra Mauro00:06:25 Giovanni Battista Riccioli en de maan00:09:12 Riccioli, Galileo en vallende voorwerpen00:16:05 Experimenten in Bologna en de menselijke stopwatch00:18:45 Almagestum Novum en wereldbeelden00:20:46 Corioliseffect en argumenten tegen Copernicus00:22:08 Telescopen, sterren en optische schijven00:24:41 Riccioli's naamgeving van de maan00:27:56 Wie was Fra Mauro?00:29:05 Eugene Shoemaker en het belang van Fra Mauro00:31:21 Waarom landen bij Fra Mauro lastig was00:32:06 Apollo 14 keert terug naar Fra Mauro00:33:56 Shepard en Mitchell landen op de maan00:35:16 Big Bertha en lithopanspermie00:36:26 Mogelijk aards gesteente op de maan00:38:27 De maan, retroreflectoren en uitwisseling van gesteente00:40:01 Meteorieten van Mars en de maan00:41:56 Vooruitblik op Apollo 15, 16 en 1700:42:19 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Apollo 13 – Het Wetenschappelijke 'Wat als?' - Scientias Podcast 74 12.06.2026 40min

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 13 en de vraag wat de missie wetenschappelijk opleverde00:01:53 Maanstenen als ijkmeting voor het zonnestelsel00:07:51 Van Apollo 11 en 12 naar Apollo 1300:08:19 Het ongeluksgetal 13 en de start van het verhaal00:10:30 De zuurstoftank: een fout die jaren eerder begint00:14:59 Een vergeten veiligheidsschakelaar00:15:00 De beschadiging van zuurstoftank 200:17:34 De generale repetitie en het leegkoken van de tank00:20:29 De lancering op 11 april 197000:23:27 Pogo-oscillaties tijdens de vlucht00:27:41 De routinefase en de saaie tv-uitzending00:28:18 Waarom de zuurstoftanks geroerd moesten worden00:31:17 Kortsluiting en explosie in zuurstoftank 200:32:31 “Houston, we’ve had a problem”00:33:17 Aquarius als reddingsboot00:34:10 Het CO2-filterprobleem en ducttape00:36:03 Wat ging er nog wél goed?00:36:34 De S-IVB-impact op de maan00:37:15 Foto’s en zwaartekrachtsmetingen rond de maan00:39:16 De lessen van Apollo 1300:40:01 Afsluiting en vooruitblik op Apollo 14See omnystudio.com/listener for privacy information.
• Apollo 12 – Precisie op de Oceaan van Stormen - Scientias Podcast 73 05.06.2026 51min

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 12 en de wetenschap achter de maanmissies00:04:23 Na Apollo 11: waarom Apollo 12 al klaarstond00:06:10 Het noodplan voor een mislukte maanlanding00:09:22 Apollo 12 wordt de precisie- en wetenschapsmissie00:11:15 Lanceren door geladen wolken00:13:03 Twee blikseminslagen en chaos in Mission Control00:14:59 John Aaron herkent het patroon00:16:35 SCE to AUX redt de missie00:18:55 De technische fout die Apollo 12 in 2002 terugbracht00:19:12 Hoe de Saturn V in trappen werkt00:21:23 Translunar Injection en de derde trap00:23:20 Een kleine sensorafwijking met grote gevolgen00:24:22 De zwervende S-IVB-rakettrap00:26:22 J002E3: Apollo 12 duikt opnieuw op00:28:36 De bemanning: Pete Conrad, Alan Bean en Dick Gordon00:30:18 Pete Conrads eerste woorden op de maan00:31:14 De precisielanding bij Surveyor 300:32:17 Alan Bean, Dick Gordon en de wetenschap aan boord00:33:28 ALSEP: een wetenschapspakket op de maan00:34:32 De plutoniumstaaf en de geologische hamer00:35:33 Wat ALSEP allemaal mat00:37:31 Hoe wetenschap stap voor stap wordt opgebouwd00:37:53 Maanstof, Artemis en toekomstige landingen00:38:45 SNAP-27: plutonium als energiebron00:43:04 Maanstenen en de magma-oceaan00:45:45 De maan als kind van de aarde00:46:20 Seismologie op de maan00:48:09 De opstijgtrap als gecontroleerde maaninslag00:49:47 Afronding en vooruitblik op Apollo 13See omnystudio.com/listener for privacy information.
• Apollo 11: One small step for man, one giant leap for Science! - Scientias Podcast 72 29.05.2026 53min

  Wat heeft het Apollo-project ons wetenschappelijk gezien opgeleverd? 00:00:00 Intro: Apollo 11 en de wetenschap achter de missie00:03:03 De onverwachte link met het Manhattanproject00:03:58 Waarom wetenschap zo belangrijk werd voor Apollo00:05:47 Twee onbekende hoofdrolspelers: Urey en Shoemaker00:07:54 Harold Urey, zwaar water en isotopen00:09:43 Het Miller-Urey-experiment en het ontstaan van leven00:13:47 De maan als archief van het jonge zonnestelsel00:16:01 Waarom maanstenen zonder context weinig zeggen00:17:09 Eugene Shoemaker en het belang van geologie00:18:01 Waarom men dacht dat maankraters vulkanisch waren00:23:03 Atoombommen, kraters en het bewijs voor inslagen00:28:33 Shoemaker wordt wereldexpert in inslagkraters00:30:03 Astronauten leren denken als geologen00:32:28 Shoemakers laatste rustplaats op de maan00:33:16 De experimenten van Apollo 1100:33:56 De Laser Ranging Retroreflector00:35:43 Waarom de maan langzaam van de aarde wegdrijft00:37:48 Wat de spiegel vertelt over de kern van de maan00:38:33 Apollo 11 als test voor Einsteins relativiteit00:42:01 Het Solar Wind Composition Experiment00:44:19 Maanstenen, magma en anorthosiet00:45:04 Maanstenen dateren met radioactieve elementen00:46:15 Kraters tellen en de leeftijd van planeten bepalen00:48:46 Late Heavy Bombardment en het water op aarde00:49:28 De astronauten zelf als experiment00:50:12 Straling en de Van Allen-gordels00:51:38 Terugblik en vooruitblik naar Apollo 1200:52:47 Volgende afleveringen: Apollo 13 en afsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Wat hebben we aan Apollo gehad, nr. 1: de start in Rusland en Duitsland - Scientias Podcast 71 22.05.2026 53min

  In deze aflevering praat Diederik over de voorgeschiedenis van Apollo. Hoe kwamen raketpioniers als Tsiolkovsky, Oberth en Wernher von Braun op het spoor van ruimtevaart? Welke rol speelden de V2, Operation Paperclip, Sputnik en Kennedy’s maanbelofte? En waarom was de keuze voor Lunar Orbit Rendezvous zo bepalend voor de reis naar de maan?  Luister deel 1 in deze Apolloreeks over ruimtevaart. Citaat Kennedy: https://youtu.be/atM5lmX5tPk?si=H6FM87l41grx97cw&t=3Werner von Braun (0:43): https://www.youtube.com/watch?v=8zcU85O82XEAlan Shepard: https://youtu.be/GuTE8Kndv4E?si=9UbDiQf6aEnfufgR&t=315 00:00:00 Intro: de Apollo-vakantieserie00:01:05 Wat leverde Apollo wetenschappelijk op?00:03:07 De hoofdpersonen en grote vragen achter Apollo00:04:00 Waarom wetenschap cruciaal was voor NASA00:06:06 Van de Wright Brothers naar de eerste ruimtedromen00:07:04 Tsiolkovsky en de droom van raketten naar de maan00:08:35 Newtons derde wet en hoe raketten werken00:11:26 Vloeibare waterstof en zuurstof als raketbrandstof00:15:44 Specifieke impuls: hoe efficiënt is raketbrandstof?00:19:29 De Tsiolkovsky-vergelijking en waarom massa alles is00:22:01 Hermann Oberth en de jonge Wernher von Braun00:23:15 De eerste Duitse raketclubs en gevaarlijke experimenten00:26:05 Von Braun, het leger en de V2-raket00:27:34 Mittelbau-Dora en de donkere kant van de ruimtevaart00:28:51 Operation Paperclip en von Braun naar Amerika00:30:30 Disney, Tomorrowland en het opgepoetste ruimtevaartverhaal00:31:47 Van V2-technologie naar ballistische raketten00:33:40 Sputnik, NASA en de druk op Amerika00:34:38 Gagarin en Kennedy’s zoektocht naar een grote overwinning00:37:01 James E. Webb en Apollo als wetenschappelijk project00:40:40 Direct Ascent en het probleem van de reuzenraket00:43:01 John Houbolt en het Lunar Orbit Rendezvous00:46:13 Project Mercury en de onzekerheden over mensen in de ruimte00:47:15 Kritiek op bemande ruimtevaart en angst voor besmetting00:48:29 James Van Allen en de stralingsgordels00:50:11 Hoe Apollo veilig door de Van Allen-gordels kon vliegen00:52:10 Wat bijna misging en de vooruitblik op Apollo 100:53:02 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Over oudheidkunde, nepvondsten en AI: wat weten we écht over het verleden? - Scientias Podcast 70 15.05.2026 1t 23min

  Wat weten we eigenlijk écht over de oudheid? En hoe voorkom je dat archeologie verandert in mooie verhalen, mediahypes of zelfs regelrechte misleiding? In deze aflevering spreekt Krijn Soeteman met oudheidkundige, wetenschapsjournalist en schrijver Jona Lendering over de wereld achter archeologische vondsten, historische claims en wetenschappelijke onzekerheid. Van de Dode Zee-rollen tot vervalste papyri, van Romeinse resten in Nijmegen tot AI die oude teksten kan helpen lezen: deze aflevering laat zien hoe fascinerend én ingewikkeld het is om het verleden betrouwbaar te reconstrueren. Ook bespreken we waarom communicatie over oudheidkunde vaak misgaat, hoe journalisten beter met archeologisch nieuws kunnen omgaan en waarom goede wetenschap juist begint bij twijfel. Blog Mainzerbeobachter: https://mainzerbeobachter.com/ Persbericht Pompeii: https://pompeiisites.org/comunicati/archeologia-pompei-nuovi-ritrovamenti-nella-necropoli-di-porta-stabia/Cloe vs. History: https://www.youtube.com/watch?v=aaua5ghidk0 Backfire-effect: https://mainzerbeobachter.com/2017/07/31/mom-het-backfire-effect/ Filmpjes Diederik over Egypte: https://scientias.nl/piramides-gebouwd-door-aliens-hadden-ze-elektriciteit-short/ en https://scientias.nl/onvoltooide-vazen-liegen-niet-waarom-aliens-de-piramides-niet-bouwden/  00:00:00 Intro en Jona Lendering00:01:57 Wat is oudheidkunde?00:04:01 Waarom de oudheid relevant blijft00:05:58 Jona als uitlegger van de oudheid00:07:00 Archeologie in de praktijk: veldwerk en methodes00:11:55 Ambigu bewijs: één muntje en meerdere hypotheses00:14:38 Crisis in archeologische communicatie00:17:00 De Schijf van Nebra, hypotheses en media00:19:09 Nijmegen, de aquaductaffaire en wetenschappelijke integriteit00:22:31 Lekenpubliek, musea en draagvlak voor archeologie00:27:01 Misverstanden over de oudheid en historische analogieën00:33:02 Geschiedenis, archeologie en mooie verhalen00:37:19 De grondslagencrisis in de oudheidkunde00:42:20 Wat misgaat in wetenschapsjournalistiek00:44:20 Vervalsingen: Sappho-papyri en het Evangelie van Jezus’ vrouw00:51:29 Het IDOHZO-syndroom: oudheid koppelen aan actualiteit00:58:16 De Dode Zee-rollen als voorbeeld van echte oudheidkunde01:00:15 AI in oudheidkunde: nut en valkuilen01:04:40 Goede AI-toepassingen: LiDAR en grafheuvels01:07:33 Qumran Instituut, Dode Zee-rollen en klerken01:11:42 Kleitabletten automatisch lezen01:14:46 Diederiks vraag: Egyptenaren, piramiden en aliens01:19:30 Wat wetenschapsjournalisten beter moeten begrijpen01:22:31 Afsluiting en vooruitblik #archeologie #scientiasSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Van herhaling tot echt programmeren: computers - Scientias Podcast 69 08.05.2026 56min

  In deze aflevering praten Diederik en Krijn over de geschiedenis van programmeren en kunstmatige intelligentie. Ze volgen de ontwikkeling van machinecode naar programmeertalen, van de eerste computers tot moderne AI. Ze besteden bijzondere aandacht aan pioniers als Kathleen Booth, Grace Hopper, Margaret Hamilton, Karen Spärck Jones en Fei-Fei Li, ofwel de vrouwen die programmeren mogelijk maakten. Een aflevering over schakelaars, bugs, compilers, zoekmachines en de ideeën die uiteindelijk de basis legden voor de AI van nu. Een relais-computer: https://www.youtube.com/shorts/KpFzga-bDtI 00:00:00 Intro: van programmeren naar AI00:00:49 Terugblik op vrouwen in de softwaregeschiedenis00:04:12 Kathleen Booth en het probleem van machinecode00:06:14 De ARC en computers met relais00:10:07 Van binaire code naar assembler00:13:12 Wie was Kathleen Booth?00:16:16 De volgende stap: herhaling automatiseren00:20:20 Subroutines als recepten voor computers00:22:38 Grace Hopper: van wekkers naar Harvard Mark I00:25:16 Grace Hopper na de oorlog: UNIVAC en standaardcode00:31:39 Wat doet een compiler?00:34:31 COBOL en de onzichtbare motor van banken00:36:13 De eerste echte bug00:37:40 Margaret Hamilton en software engineering00:40:14 Apollo 11, fouttolerantie en priority scheduling00:41:29 Waarom vaste regels tekortschieten00:43:47 Karen Spärck Jones en de statistiek van zoeken00:45:41 Inverse document frequency uitgelegd00:47:28 Van regels naar waarschijnlijkheid en machine learning00:49:18 Fei-Fei Li en de doorbraak van computer vision00:52:11 ImageNet: miljoenen voorbeelden voor AI00:53:11 Geoffrey Hinton, neurale netwerken en de AI-revolutie00:54:21 Samenvatting: van schakelaars naar kunstmatige intelligentie00:55:25 Afsluiting en vooruitblik Beeld thumbnail: CODASYL - https://ia801604.us.archive.org/3/items/bitsavers_codasylCOB_6843924/COBOL_Report_Apr60.djvu, Public Domain, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=35899805See omnystudio.com/listener for privacy information.
• De belangrijkste vrouwen achter je computer en Apollo en Artemis - Scientias Podcast 68 01.05.2026 1t 4min

  In deze aflevering neemt Diederik Jekel ons mee naar de oude Apollo-missie en waarom de Artemis-missies zoveel moeilijker lijken. Daarna gaan we diep in op de belangrijkste vrouwen in de wereld van de computer en dan met name het programmeren: eerst letterlijk met fysieke kabels en later in code. 00:00:00 Intro: Apollo, Artemis en de computersaga00:01:12 Luisteraarsvraag: Apollo versus Artemis00:01:52 Waarom heten de missies Apollo en Artemis?00:06:26 De hitteschildproblemen van Artemis00:09:51 Apollo was touch-and-go, Artemis wil blijven00:11:00 Space Shuttle en herbruikbare hitteschilden00:12:07 Hoe risicovol was Apollo echt?00:17:52 Terug naar de computersaga00:19:02 Waarom programmeren via vrouwen uitleggen?00:21:34 De vrouwen achter de geschiedenis van programmeren00:21:56 Terugblik: van rekenmachine naar computer00:24:13 ENIAC en programmeren met kabels00:25:39 John von Neumann en opgeslagen programma's00:28:40 De enorme ENIAC in cijfers00:32:04 Programmeren als handwerk00:37:30 De vergeten rol van de ENIAC Girls00:38:41 Ada Lovelace: de eerste programmeur00:41:10 Lord Byron, Ada's moeder en de angst voor gekte00:47:01 Charles Babbage en mechanisch rekenen00:51:07 Ada ontmoet Babbage00:52:03 De Analytical Engine: computer op stoom00:55:04 Bernoulli-getallen en het eerste computerprogramma00:56:05 Wat programmeren eigenlijk is00:59:04 Machinecode: 5 + 5 in nullen en enen01:00:01 Hoe binair tellen werkt01:02:47 Machinecode, assembler en de vooruitblik01:03:34 Volgende week: de volgende heldinnen en AISee omnystudio.com/listener for privacy information.
• GPS in je huis en Tsjernobyl deel 2 - Scientias Podcast 67 24.04.2026 47min

  In deze aflevering deel twee van het verhaal over Tsjernobyl, of Tsjornoby in het Oekraïns. De afloop is iedereen bekend, het verhaal er naartoe misschien minder. Maar voor we verdergaan met de ramp van 26 april 1986 eerst over GPS in je huis en hoe dat werkt. Fragment Russisch nieuws: https://youtu.be/SFugxoT-OCE?is=meWwbrloKGcZt-bCFragment NOS Journaal: https://youtu.be/hXNdZOSpEIE?is=6pgMWlwrklwxEfR8  00:00:00 Intro en onderwerpen van de aflevering00:01:07 Wetenschapsnieuws: gps in je huis00:02:50 Waarom Celeste anders is dan gewone gps00:05:49 Hoe werkt gps eigenlijk?00:09:54 Het nieuws rond ESA's Celeste-missie00:11:20 Tsjernobyl: terug naar de nacht van de ramp00:12:56 De veiligheidstest die alles veranderde00:17:18 Xenonvergiftiging uitgelegd00:24:05 De fatale test begint00:25:14 De verborgen ontwerpfout van de RBMK-reactor00:31:12 AZ-5 en de explosie van reactor 400:32:36 Waarom Tsjernobyl zo'n enorme ramp werd00:35:48 De radioactieve wolk over Europa00:37:05 Wanneer Nederland de fallout merkte00:38:20 Hoe gevaarlijk was Tsjernobyl echt?00:40:58 Angst, perceptie en de erfenis van de ramp00:43:25 Kernenergie nu: veiligheid, kosten en keuzes00:47:00 AfsluitingSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Tsjernobyl deel 1 en hoe selecteren we wetenschapsnieuws? - Scientias Podcast 66 17.04.2026 40min

  In deze aflevering van de Scientias Podcast nemen Diederik Jekel en Krijn Soeteman je mee in het indrukwekkende verhaal van Tsjernobyl, veertig jaar na de kernramp die de wereld veranderde. Ze staan stil bij wat er gebeurde, hoe de gevolgen nog altijd voelbaar zijn en waarom dit verhaal relevant blijft. Ook praten ze over een artikel over long covid naar aanleiding van reacties van lezers. 00:00:00 Intro en vooruitblik00:01:37 Reacties op het long-covid-artikel00:06:02 Wat is long covid precies?00:13:21 De fluvoxamine-studie uitgelegd00:15:37 Waarom dit soort medische berichtgeving gevoelig ligt00:19:34 De ontdekking in Forsmark00:23:35 De avond voor de ramp00:25:44 De veiligheidstest van reactor 400:27:26 Zo werkt de reactor van Tsjernobyl00:30:58 Hoe kernsplijting en kettingreacties werken00:35:11 Prompte en vertraagde neutronen00:37:03 Wat is een RBMK-reactor?00:39:48 Pripyat en de opmaat naar volgende weekSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Hoe de ondergang van bepaalde wiskunde de redding van computers werd - Scientias Podcast 65 10.04.2026 1t 11min

  Een lijst die zichzelf moet bevatten als hij zichzelf niet bevat en zichzelf niet mag bevatten als hij zichzelf wel bevat. Het klinkt als een flauwe woordgrap, maar rond 1900 stortte de hele wiskunde er bijna door in. En uitgerekend die ineenstorting leverde ons, via een omweg langs Kurt Gödel en John von Neumann, de moderne computer op. Eerst hebben Diederik en Krijn het over de Artemis II-missie en dan in het bijzonder de wonderlijke manier hoe de capsule rond de Aarde en de Maan vliegt.  00:00:00 Intro00:00:46 Artemis-missie en vervolg van computers00:01:42 De inbound coast phase00:25:54 Recap van vorige computer-afleveringen00:26:48 Wie maakte de wiskunde kapot?01:10:17 Mensen en computers zijn meer hetzelfde dan je voor deze podcast dachtSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Teylers Museum en waarom het zo'n belangrijke plek is voor de wetenschap - Scientias Podcast 64 03.04.2026 1t 3min

  Diederik en Krijn zijn in Teylers Museum te gast. Ze spreken met Trienke van der Spek over het zijn van conservator op zo'n mooie plek. Voordat ze daaraan beginnen vertelt Diederik het verhaal van Pieter Teylers en vele andere oude bekenden uit de Nederlandse wetenschapsgeschiedenis passeren de revue. Aan het eind nog even een kleine shoutout naar de huidige tentoonstelling over Gevaarlijke Boeken. https://teylersmuseum.nl/nl/zien-en-doen/gevaarlijke-boeken Shownotes: https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001819 de iguandodon die Trienke noemde van de toverlantaarn https://teylers.adlibhosting.com/ais6/Details/museum/4001799 prehistorisch landschap https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/collectie/wetenschap de hele collectie van Teylers https://teylersmuseum.nl/nl/ontdek/verhalen?d7001cc8f963=d7ef1aa3-4c94-48ee-89df-c93b2d2325a0 Geschiedenis van het museumSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• Antarctica en hoe maak je een computer deel 5 - Scientias Podcast 63 27.03.2026 1t 6min

  Het vierde deel over ASML en hoe nu chips gebouwd worden. Daarnaast een belangrijk onderzoek over Antarctica en waarom het daar ineens zoveel sneller opwarmt... Shownotes: Waarom Antarctica zo snel smelt: https://scientias.nl/onderzoekers-snappen-eindelijk-waarom-het-zee-ijs-op-antarctica-zo-snel-smelt/ http://dx.doi.org/10.1038/s41558-026-02601-4 00:00:00 Intro00:00:54 Antarctica en waarom het zo'n belangrijk continent is bij klimaatverandering00:33:56 ASML en hoe ze nú die ongelofelijk kleine chips kan bouwen00:55:00 Hoe kwamen we bij het verschil tussen hardware en software? We gaan verder bij 1947!01:05:15 Afsluiting See omnystudio.com/listener for privacy information.
• Bijzondere planeet ontdekt en hoe ASML de wereld maakt, computers deel 4 | Scientias Podcast 62 20.03.2026 1t 9min

  In deze aflevering van de Scientias Podcast duiken Diederik Jekel en Krijn Soeteman in twee totaal verschillende, maar even fascinerende werelden. Eerst reizen we de ruimte in, naar een bizarre exoplaneet die mogelijk een compleet nieuw type planeet vertegenwoordigt. Een wereld met een waterstofrijke atmosfeer, zwaveldioxide en temperaturen die eerder aan de hel doen denken dan aan een plek waar leven mogelijk is. Daarna keren we terug naar de aarde voor deel 4 van onze serie over computers. Want hoe maken we chips eigenlijk zo ongelooflijk klein? En waarom is een Nederlands bedrijf uit Veldhoven daarbij onmisbaar geworden? Van de allereerste experimenten met fotolithografie tot de technologische revolutie van ASML: dit is het verhaal van hoe we computers bouwden en hoe Nederland daarin een sleutelrol kreeg. Een aflevering over verre planeten, gesmolten oceanen, slimme lenzen en de machines die de moderne wereld mogelijk maken. Shownotes: Planeet: https://scientias.nl/deze-vreemde-planeet-ruikt-naar-rotte-eieren/  http://dx.doi.org/10.1038/s41550-026-02815-8  Eerste foto ooit van Joseph Nicéphore Niépce: https://nl.wikipedia.org/wiki/Uitzicht_vanuit_het_raam_in_Le_Gras uit ~1827 en https://www.hrc.utexas.edu/niepce-heliograph/  NASA L98-59 d https://science.nasa.gov/exoplanet-catalog/l-98-59-d/  Officiële TESS-pagina: https://science.nasa.gov/mission/tess/  ESPRESSO-pagina ESO: https://www.eso.org/sci/facilities/paranal/instruments/espresso.html  ASML-geschiedenis: https://www.asml.com/en/company/about-asml/history En Philips NatLab: https://www.philips.nl/a-w/philips-museum/verhalen/130-years-of-philips.html  00:00:00 Intro aflevering 6200:01:00 Recap vorige week00:02:20 Exoplaneten waarom deze wel interessant is00:33:10 ASML! De geschiedenis van chiplithografie01:07:35 Einde: wat gaan we volgende week doen?See omnystudio.com/listener for privacy information.
• AI en de taal van het leven en hoe maak je een computer deel 3 | Scientias Podcast 61 13.03.2026 1t 8min

  In deze aflevering praten Diederik Jekel en Krijn Soeteman over het schrijven van het boek van leven. DNA, met behulp van taalmodellen. Verder hebben ze het over het ontstaan van de computer en duiken nu diep in het ontstaan van de transistor, de halfgeleider.  Aflevering 58 en 59 nog niet geluisterd? Check die dan eerst: 58: https://scientias.nl/het-verhaal-van-de-computer-deel-1-en-zwaartekracht-meten-in-de-ruimte-scientias-podcast-58/  59: https://scientias.nl/kamerlingh-onnes-en-de-computer-deep-dive-deel-2-scientias-podcast-59/  Shownotes: EvO 2, het ‘taalmodel’ voor DNA https://scientias.nl/ai-kan-nu-de-genetische-code-van-al-het-leven-op-aarde-lezen-en-schrijven/  http://dx.doi.org/10.1038/s41586-026-10176-5  Relais-computer: https://youtu.be/_j544ELauus?si=MEdwTUn_s5vdbS29&t=738  IBM 604 (1948) https://www.youtube.com/watch?v=n58bu4CMSb8  IBM 650 (1954) https://www.youtube.com/watch?v=x7nq-rxYHXk 00:00:00 DNA, AI en de toekomst van wetenschap00:02:25 Hoe AI leert lezen in ons DNA00:04:19 Van het Human Genome Project naar junk-DNA00:09:31 De verborgen laag boven op het DNA00:13:31 Spreekt DNA echt een taal?00:18:41 Wat evolutie wel en niet bewaart00:22:18 Evo 2: sleutelen aan de bouwcode van het leven00:25:01 Terug naar de oorsprong van de computer00:26:57 Waarom de eerste computers vastliepen00:31:24 De race naar de transistor00:39:17 De verrassende rol van de kristalradio00:44:42 De onzichtbare muur in halfgeleiders: de Schottky-barrière00:48:27 Wat energieniveaus met chips te maken hebben00:57:57 Hoe de transistor de wereld veranderdeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• In de schatkamer van Boerhaave | Scientias Podcast 60 06.03.2026 1t 21min

  Diederik en Krijn zijn in het depot van Rijksmuseum Boerhaave. Ze hebben het over wie Herman Boerhaave eigenlijk was. Uiteraard ontbreken zijn tijdgenoten ook niet, zoals Antoni van Leeuwenhoek en Carl Linnaeus. Maar ook Claude Auguste Crommelin en ze spreken met Bart Grob, conservator hedendaagse wetenschap van het museum.  Rijksmuseum Boerhaave: https://www.rijksmuseumboerhaave.nl/ Depot/collectie: https://mmb-web.adlibhosting.com/search/simple  See omnystudio.com/listener for privacy information.