Χίλιες και μία λέξεις, με τον Πάνο Δημάκη

Epizodai

• Χάϊ Τεκ 17.07.2026 16min

  Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στα τεχνολογικά γκάτζετ: ποια είναι η φοβερή ετυμολογία της λέξης μηχανή αλλά και του καλωδίου, του τάμπλετ, της πρίζας και της μπαταρίας; Ποια η σχέση ανάμεσα στον αμήχανο και τον μηχανορράφο. Και τέλος, ξέρετε από πού πήρε το όνομά του τo Bluetooth;
• Όσα φέρνει η ώρα δεν τα φέρνει ο χρόνος 03.07.2026 16min

  Αιώνας, έτος, χρονιά, μήνας, ώρα, λεπτό. Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στον αδυσώπητο χρόνο που κυλά αέναα. Πως συνδέεται ο αιώνας με το νυν και αεί αλλά και η ώρα με τον... ωραίο; Ή το στίγμα με τη στιγμή και τα λέπια με τα λεπτά; Μάθετε την ετυμολογία του παρελθόντος, του παρόντος και του μέλλοντος σ' ένα επεισόδιο που αψηφά τις χιλιετίες!
• Ορκίζομαι να είπω την αλήθεια 19.06.2026 17min

  Δύο συγκλονιστικά ρήματα στο σημερινό επεισόδιο, το όλλυμι (χάνω) και το όμνυμι (ορκίζομαι). Τι σχέση έχει ο εξώλης και προώλης με τα απωλεσθέντα αντικείμενα και από πού κι ως πού η κάθειρξη είναι από την ίδια ρίζα με τον όρκο; Τι σημαίνει η φοβερή φράση "έρκος οδόντων" και πώς συνδέεται ο όλεθρος με το απολωλός πρόβατο;
• Έναν μύθο θα σας πω 05.06.2026 18min

  Αγαπάτε τη μυθολογία: το αποδείξατε στο παρελθόν, οπότε ιδού η ετυμολογία λέξεων από λιγότερο διάσημους μύθους. Δηιάνειρα, Πύραμος και Θίσβη, Ηχώ και Μελέαγρος αποκαλύπτουν την ιστορία τους και μας λένε τι σχέση έχει το αλείφω με το αγγλικό life, το σαγηνεύω με τα δίχτυα, τα βιβλία με τα τομάρια και το λερώνω με τα χταπόδια!
• Εάλω η πόλις 22.05.2026 19min

  Πριν 573 χρόνια, τέτοιες μέρες, λένε πως ακούστηκε στην Κωνσταντινούπολη η σπαρακτική κραυγή «Εάλω η Πόλις», η Πόλη κυριεύθηκε. Αυτό το «εάλω» θα είναι η αφορμή για το σημερινό επεισόδιο, μιας και τα ρήματα αιρώ και αλίσκομαι του «εάλω» μάς δίνουν πληθώρα λέξεων, όπως διαίρεση, είλωτας, εξαιρετικός και κατανάλωση!
• Τα λουλούδια στην κυρία από μένα 08.05.2026 23min

  Η άνοιξη είναι η εποχή των λουλουδιών και η κατάλληλη περίοδος για ένα επεισόδιο αφιερωμένο σε αυτά. Τι σχέση έχουν οι γλαδιόλες με τον Ράσελ Κρόου ή οι ορχιδέες με το αντρικό αναπαραγωγικό σύστημα; Επίσης πώς συνδέονται οι μαργαρίτες με τα μαργαριτάρια και ποιος ήταν τέλος πάντων ο Υάκινθος; Ένα ευωδιαστό επεισόδιο πέρα ως πέρα.
• Ε φται εφτός, εφτή φται: το ιδίωμα της Χίου 24.04.2026 1val 1min

  Ένα γλωσσικό ταξίδι στο μυρωδάτο νησί της Χίου. Μαστίχα, εσπεριδοειδή, κάστρα, αρχοντικά, θάλασσες και ιστορία που εκφράζεται μέσα από το τραγουδιστό ιδίωμα του νησιού που έχει πολλές επιρροές. Με οδηγό μου τη Χιώτισσα Υρώ Μανέ, θα μάθουμε πολλά για αυτόν τον ευλογημένο τόπο και τη γλώσσα του.
• Τρώγοντας έρχεται η όρεξη 09.04.2026 17min

  Τι πιο ιερό από το φαγητό και ειδικά το πρωινό, το πρώτο γεύμα της ημέρας. Γάλα, μέλι, τυρί, καφές, βούτυρο, ψωμί αλλά και λάδι, αλάτι, πιπέρι και ελιές μας αφηγούνται τη συναρπαστική ετυμολογία τους. Τι σχέση έχουν οι φρυγανιές με τις φρυκτωρίες αλλά και το αλάτι με τον μισθό; Αυτά και πολλά άλλα γλωσσικά θαύματα στο επεισόδιο αυτό.
• Όπου τέχνη κι όνομα 27.03.2026 24min

  Ο καθένας μας κουβαλάει ένα επώνυμο για μια ζωή ολόκληρη. Ενίοτε δεν έχουμε κάτσει ποτέ να σκεφτούμε αν αυτό το επίθετο σημαίνει κάτι! Και πολλές φορές δεν είναι παρά ένα επάγγελμα! Τερζής είναι ο ράφτης, Καζαντζίδης αυτός που φτιάχνει καζάνια και Δεμερτζής ο σιδεράς. Γιατί η μισή Ελλάδα λέγεται Παπαδόπουλος και είναι αλήθεια ότι Σημίτης είναι ο κουλουρτζής;
• Ύπνε που παίρνεις τα παιδιά 13.03.2026 18min

  Ένα επεισόδιο για τον ύπνο που θα σας κρατήσει ξύπνιους! Κρεβάτια, μαξιλάρια και σεντόνια βρίσκουν την ετυμολογία τους. Είναι αλήθεια ότι η νάρκη είναι στην πραγματικότητα ψάρι κι ότι η μορφίνη πήρε το όνομα από τον θεό των ονείρων, τον Μορφέα; Και ποια είναι η απίστευτη σχέση των λέξεων λεχώνα και λοχαγός;
• Πάει, του στριψε η βίδα 27.02.2026 15min

  Ένα επεισόδιο όπου όλα γύρω μου γυρίζουν αφού το ρήμα μας είναι το στρέφω και τα συνώνυμά του! Τι σχέση έχει ο στραβός με τον διεστραμμένο και πώς συνδέεται η λόξα με τη διαστρέβλωση. Μάθετε επίσης για τις φοβερές γραφές βουστροφηδόν και ελικηδόν.
• Από κουνούπι καναπές: Τα αντιδάνεια 13.02.2026 21min

  Μπάνιο, μπουτίκ, μπουντρούμι, γκλάμουρ: λέξεις που κάνουν μπαμ ότι είναι ξενόφερτες. Μα έλα που είναι ελληνικότατες. Δεν μοιάζουν, θα πείτε... Ίσως γιατί είναι αντιδάνεια, λέξεις που πήραν οι ξένοι από τα ελληνικά και τις δανειστήκαμε ξανά εμείς εμφανώς αλλοιωμένες. Τι σχέση έχει το ζαμπόν με την καμπύλη, ο Χριστός με την κρέμα και το γκάζι με το χάος; Ελάτε να δούμε μαζί!
• Που σε πονεί και που σε σφάζει 30.01.2026 21min

  Η γρίπη έχει έξαρση και τι καλύτερο να ξορκίσεις μια ασθένεια από το να ξέρεις την προέλευση του ονόματός της! Περί πόνου και αρρώστιας το επεισόδιο, αλλά τι φοβερά γλωσσικά ταξίδια... Πώς συνδέεται το αναλγητικό με τη νοσταλγία και ο πόνος με την πείνα; Ο ίλιγγος με τον έλικα και ο τυφώνας με τον τυφλό; Και βέβαια, η συγκλονιστική ετυμολογία της λέξης χάπι.
• Σου γεμίζει το μάτι; 16.01.2026 20min

  Σήμερα θα μιλήσουμε για γεμίσματα, φουσκώματα, για την έννοια του τίγκα και του φίσκα, βρε αδερφέ! Θα ακούσετε για τα μαγικά ρήματα πίμπλημι και κορέννυμι, που μας δίνουν από το "κατά κόρον" ως το πλήθος, το πλεόνασμα, τον πλούτο και το πλήρες γιαούρτι! Ποια η σχέση του Οιδίποδα το φούσκωμα αλλά και του γαϊδουριού με το γεμίζω; Και φυσικά, η εντυπωσιακή ετυμολογία του αδειάζω!
• Αρχιχρονιά κι αρχιμηνιά 02.01.2026 14min

  Αρχή της νέας χρονιάς με όνειρα, ευχές και πολλές νέες λέξεις να μας περιμένουν. Σε αυτό το επεισόδιο ετυμολογούμε τα κάλαντα της Πρωτοχρονιάς! Τι σχέση έχει ο μήνας με το φεγγάρι και τι ήταν ο χρόνος για τους αρχαίους παππούδες μας; Πώς συνδέεται ο Άγιος Βασίλης από την Καισαρεία με τους Τσάρους και ποια είναι επιτέλους η προέλευση της λέξης παλικάρι; Καλή Χρονιά!
• Λυτοί και δεμένοι 19.12.2025 19min

  Σήμερα θα σας δέσω κόμπο, θα δέσω το γάιδαρό μου, θα είστε για δέσιμο, όμως θα σας λύσω τα χέρια, θα λύσω τη σιωπή μου και τα μάγια αλλά και θα λυθούν τα γόνατά σας! Όπως καταλάβατε, σήμερα λύνουμε και δένουμε με αυτά τα δύο αντιθετικά ρήματα, που τόσες λέξεις θα μας δώσουν. Θα εξηγήσουμε διάφορες έννοιες, αλλά μην το δέσετε κιόλας ότι θα τις πούμε κι όλες!
• Οι ασκοί του Αιόλου και άλλα δημοσιογραφικά κλισέ (Με τη Ναταλία Αργυράκη) 05.12.2025 45min

  Αυτή τη φορά παρακολουθούμε «με κομμένη την ανάσα» τον Πάνο Δημάκη και τη Ναταλία Αργυράκη να «διασταυρώνουν τα ξίφη τους» σε μια «κούρσα», όχι διαδοχής αλλά ανάλυσης της «τηλεοπτικής» γλώσσας. Χωρίς «σφοδρές συγκρούσεις» τα βάζουν όλα «επί τάπητος» και μέσα σε «κλίμα κατάνυξης» μιλούν για όλα αυτά που «ταλανίζουν» το «τηλεοπτικό τοπίο». «Τραγικές φιγούρες» τα μόνιτορ και τα μικρόφωνα.
• Ένα μήλο την ημέρα 21.11.2025 18min

  Ένα μήλο την ημέρα τον γιατρό τον κάνει πέρα, δε λέμε; Ένα επεισόδιο αφιερωμένο στην ιατρική, αυτή την πολύ σπουδαία επιστήμη. Από ποιο φοβερό ρήμα βγαίνει η ανάρρωση και ο εύρωστος; Τι ήταν ο φαρμακίτης δακτύλιος και τι το άκος, που μας έδωσε και την πανάκεια; Τι ονόμαζε ο Πλάτων "φάρμακο της λήθης" και ποια είναι η εκπληκτική ετυμολογία της υγείας;
• Ίντα πες, βρε κοπέλι (β΄ μέρος) 07.11.2025 31min

  Συνεχίζουμε την περιδιάβασή μας στην Κρητική διάλεκτο. Από πού βγήκε ο παράωρος, ο κουζουλός, το ίντα και το επαέ; Μια βουτιά στη ζωντανή γλώσσα του Κορνάρου και του Χορτάτζη, σε μαντινάδες και σε φοβερές λέξεις όπως ξανοίγω, γλακώ, μιαολιά, ρίφι και γιάντα!
• Ίντα πες, βρε κοπέλι (α΄ μέρος) 31.10.2025 30min

  Ένα διαφορετικό επεισόδιο, αφού περιδιαβαίνουμε την Κρητική διάλεκτο μαζί με την αγαπημένη ηθοποιό Βάσω Γουλιελμάκη. Με υπέροχη προφορά διαβάζει μια κρητική ιστορία και μαζί ανακαλύπτουμε τη μαγεία της γλώσσας της Κρήτης. Γιατί το "πράμα" κατέληξε να σημαίνει "τίποτα" και πολλές άλλες αγαπημένες λέξεις από τη Μεγαλόνησο.