Radio Naukowe

Epizodes

• 
  LAMU'26 #11 Co się stanie jak zjem kawałek księżyca? Ile jest układów planetarnych w kosmosie? 15.09.2026 38min

  🌙 Witajcie, Młode Umysły! Zapraszamy Was w podróż na księżyc i jeszcze dalej! Sprawdzimy jaka jest temperatura na powierzchni srebrnego globu, odnajdziemy zostawioną tam kanapkę, a nawet spróbujemy księżycowych skał. Potem poszukamy innych układów planetarnych i ich mieszkańców. Zapnijcie pasy! Ruszamy 🚀🍽️ Co się stanie z moim organizmem, jeśli zjem kawałek Księżyca? Irenka, 10l.🌡️ Jaka temperatura jest na Księżycu? Karol, 4l.🥪 Co by się stało, jakby kanapka z szynką była na Księżycu przez rok? Krzyś, 6l.🌘 Czemu widzimy jedną stronę Księżyca? Hania, 9l.🌕 Ile dotychczas procent Księżyca zbadali naukowcy? Nikodem, 10l.dr Anna Łosiak, Instytut Nauk Geologicznych PAN, a z kanapką pomaga też prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego 🚀 Jak wybrać dokładne miejsce na zrobienie bazy księżycowej? Julian, 8l.👩‍🚀 Czy astronauci na statku kosmicznym pływają stylami pływackimi, czy na przykład się odbijają? Maurycy, 8l.dr Anna Fogtman, Europejska Agencja Kosmiczna 🌍 Skoro wszyscy ludzie mieszkają na Ziemi, to po co są inne planety? Łucja, 9l.🪐 Czy istnieje inna planeta, na której ludzie też mogliby żyć? Mela, 9l.👽 Czy z kosmosu mogą przylecieć ufoludki? Julka, 8l.dr Milena Ratajczak, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Warszawskiego 💨 Jak się obraca Ziemia, to czy robi wiatr wokół siebie? Ada, 7l.✨ Skąd się wziął pył, z którego się zrobiły planety? Zosia, 4l.🟣 Czy planety muszą być okrągłe? Jeśli tak, to dlaczego? Aniela, 8l.🌌 Ile jest układów planetarnych w kosmosie? Stefan, 6l.Jakub Tokarek, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu
• 
  Przełom czy kradzież? OpenAI i problem milenijny | KOMENTARZ | dr Bartosz Naskręcki 10.09.2026 34min

  Firma OpenAI ogłosiła, że jej model sztucznej inteligencji rozwiązał problem Naviera-Stokesa – jeden z siedmiu matematycznych problemów milenijnych. Problem w tym, że istnieją podejrzenia, że model, który tego dokonał korzystał z notatek i prac naukowców badających ten sam problem w modelu Codex (należącym do OpenAI) i de facto sprzątnął im sukces sprzed nosa.W odcinku wyjaśnienie znaczenia rozwiązania problemu Naviera-Stokesa, pytania o konsekwencje całego zamieszania w świecie nauki. – Do tej pory było tak, że grupy matematyków konkurowały ze sobą; to byli ludzie kontra ludzie. W tym momencie mamy sytuację, że jeżeli mamy bardzo dużo pieniędzy, mamy zasoby, to możemy praktycznie pokonać każdego na ostatniej mili. To też trochę pokazuje w pewnym sensie, w którym kierunku zmierzamy – komentuje dr Bartosz Naskręcki, matematyk z UAM, badacz w Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji PW.Korzystałam m. in. z https://www.quantamagazine.org/ai-has-solved-one-of-maths-1-million-millennium-prize-problems-20260908/https://promptowy.com/openai-navier-stokes-koszt/Oświadczenie Tristana Buckmastera https://cims.nyu.edu/~tristanb/statement.pdf 
• 
  #317 Czy możemy ufać sztucznej inteligencji? | prof. Przemysław Biecek 10.09.2026 1h 5min

  Dlaczego modele językowe zmyślają zamiast „przyznać”, że nie dotarły do jakiejś informacji? – Celem takiego „czata” jest uzyskanie jak największej oceny od użytkownika. Użytkownik lubi porozmawiać sobie, lubi mieć wrażenie, że jest zaopiekowany, więc gdyby usłyszał odpowiedź „nie wiem”, to pewnie nie byłby zadowolony. Sposób treningu powoduje, że jest presja, by te modele zawsze wiedziały, zawsze coś mówiły – wyjaśnia prof. Przemysław Biecek, dyrektor Centrum Wiarygodnej Sztucznej Inteligencji na Politechnice Warszawskiej.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/W odcinku rozmawiamy o tym, na ile zjawisko „halucynowania” jest wpisane w naturę tych modeli i czy są metody, aby uzyskiwać odpowiedzi, na których można polegać. – Samo słowo „halucynacja” myślę, że wybiela rzeczywistość – ocenia prof. Biecek. Sugeruje, że to stan tymczasowy, chwilowe zaćmienie. Co ciekawe, z danych wynika, że czasem pomaga rozbudowanie prompta. – Część osób pokazywała, że dodawanie losowych sekwencji tokenów po swoim pytaniu zwiększa skuteczność. Czyli możemy napisać pytanie, a później dodać 200 losowych innych słów i to może zwiększyć skuteczność odpowiedzi – mówi naukowiec.Tu trafiamy jednak na kolejny problem: aktualne modele są potwornie zasobożerne. – Kolejną rewolucją być może będzie dekompozycja modeli, żeby one były mniejsze, lżejsze, mniej energetycznie wymagające. Nie mamy tej technologii. Ale jak ona będzie, to wydaje mi się, że się otworzy jeszcze znowu jakaś przestrzeń na nowe rozwiązania – opowiada prof. Biecek. Jak mówi, wzrasta zainteresowanie modelami wieloagentowymi.W odcinku usłyszycie, komu wyspecjalizowana AI mogłaby znacząco pomóc w pracy i rozwijaniu wiedzy (na przykład lekarzom i badaczom kosmosu), czy możemy ufać modelowi, który informuje nas, w jaki sposób doszedł do podanego nam wniosku (spoiler: etapy wnioskowania też mogą być wymyślane), o tym, że same modele powinni być obiektem badań naukowców oraz dlaczego, zdaniem naszego gościa, szkodliwe jest postrzeganie AI jako czegoś więcej niż narzędzia. – Wierzę w metodę naukową i nawet jeżeli coś wygląda na magiczne, to fantastycznie jest rozłożyć to na części pierwsze i zobaczyć dokładnie, jakie elementy tej funkcji wpływają na konkretny wynik – podsumowuje prof. Biecek.Obiecany link do zestawienia „Epic fAIls - największa wpadka systemu AI w roku 2025” https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdqZ3Otl3XQdeq-mZBKvCh8_OAwzbywgBasRl_SKXDzS4MDLQ/viewform?pli=1 PS. Nie odnosimy się do awantury wokół OpenAI I problemu Naviera-Stokesa, bo informacje pojawiły się już po naszym nagraniu.
• 
  LAMU'26 #10 Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Jak widzą niemowlęta? 08.09.2026 36min

  Witajcie Młode Umysły!  Jak tam u Was?  Ciekawość nie gaśnie, mam nadzieję? 🔍✨ W tym odcinku to Wy, dzieci, jesteście głównymi bohaterami! 👧🧒Pomóżcie tworzyć LAMU: https://patronite.pl/z/LAMU🌱 Jak człowiek rośnie? Jaśmina, 6 l.👀 Dlaczego mamy różny kolor oczu? Maja, 7 l.👶 Jak widzą niemowlęta? Ania, 8 l.🤔 Czemu dzieci jak się rodzą, nic nie umieją? Irena, 6 l.🗣️ Dlaczego dzieci od razu nie zaczynają mówić? Tosia, 8 l.💬 Czy dzidziusie potrafią porozumiewać się ze sobą? Jaś, 9 l.dr Aleksandra Kołodziejska, Anna Malinowska-Korczak, BabyLab PAN☕ Czemu dzieci nie mogą pić normalnej kawy, tylko kawę Inkę? Ala, 5 l.🍽️ Dlaczego muszą człowieki jeść obiad? Fabian, 5 l.🥦 Moja pani dyrektor w przedszkolu podczas posiłków zawsze mówiła: „Dzieci, jedzcie zieleń, zieleń jest najważniejsza!”. O co tak naprawdę chodziło? Blanka, 11 l.👨‍🔬 dr Tomasz Szablewski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu😴 Czy ludzie podczas snu połykają ślinę? A jeśli nie, to dlaczego? Florka, 10 l.🌙 Dlaczego w soboty i niedziele wstaję z łóżka już o świcie, a w dni powszednie potrzebuję spać do późna? Julian, 9 l. dr Małgorzata Hołda, Uniwersytet Jagielloński🏆 Dlaczego ludzie lubią rywalizować? Zosia, 10 l.😠 Dlaczego ludzie się złoszczą? Ksawery, 7 l.🙈 Dlaczego dzieci się wstydzą? Helena, 4 l. Agata Wlazło, psycholożka dziecięca🦴 Dlaczego dzieci mają więcej kości od dorosłych? Lidia, 6 l.🩹 Dlaczego stawy bolą, kiedy rośniemy? Ala, 10 l.🌱🦴 Jak to się stało, że rosną kości? Witek, 5,5 l. lek. Jakub Baszczuk
• 
  #316 Czy powstanie Wielki Zderzacz Bakterii? | dr Jonasz Słomka 03.09.2026 49min

  Pewnie każdemu z was zdarzyło się kiedyś wpaść w drugą osobę, zwykle jednak nic z tego nie wynika (chyba, że w komediach romantycznych). Bakterie bezustannie zderzają się ze sobą nawzajem i potrafią wykorzystać takie zderzenie, by przekazać sobie jakiś cenne dla przetrwania geny. Często jest nim na przykład oporność na konkretny typ antybiotyku. – Bakterie potrafią, trochę tak jak w filmie „Matrix”, wgrać sobie skille, wgrać sobie umiejętności jedna drugiej – opowiada obrazowo dr Jonasz Słomka z Wydziału Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. W Laboratorium Biokontaktów prowadzi wraz z zespołem badania na pograniczu fizyki i biologii, a skupia się właśnie na bakteriach i fizyce ich spotkań.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Badacze w laboratorium skonstruowali urządzenie do zderzania komórek bakteryjnych w optymalnym tempie – taki zderzacz bakterii. Tempo mieszania ma znaczenie, bo takie przekazanie sobie fragmentu genotypu nie jest takie łatwe, bakterie muszą się stykać przez 10-15 minut. Drugim ważnym elementem badań są modele matematyczne. Warunki, w których żyją bakterie, są zróżnicowane. – Jest zupełnie inne zagęszczenie bakterii, są inne biochemiczne warunki, w których znajdują się bakterie, być może są bardzo różne szczepy bakteryjne, ale fizyka spotkań nie będzie aż tak różna – wyjaśnia fizyk. Naukowcy przygotują więc modele matematyczne, sparametryzowane danymi pozyskanymi z eksperymentów ze zderzaczem. W efekcie stworzą atlasy potencjału – mapy przewidujące, w jakich środowiskach horyzontalny transfer genów zachodzi szybciej lub z większym prawdopodobieństwem. Konkretne odkrycia mogą przynieść m. in. przełom w walce z antybiotykoopornością.Z odcinka dowiecie się więcej o bakteriach, które są niezwykle interesującymi istotami. – Epickie opowieści się tam odgrywają w tej mikroskali, w każdym środowisku – mówi dr Słomka. Opowiemy o umiejętnościach adhezyjnych, o chemotaksji, czyli umiejętności poruszania się w kierunku, z którego bakterie odbierają jakieś bodźce chemiczne, będzie też o łapaniu się na wędkę (bardzo potrzebne przy horyzontalnym transferze genów!) i przebijaniu się dzidą.Rozmawiamy też o tym, jak się pracuje w Polsce po długim pobycie na zagranicznych uczelniach.Polecam, samo gęste z pierwszej linii frontu naukowego!
• 
  LAMU'26 #09 Czy w Polsce był wulkan? Ile jest wody w Wiśle? 01.09.2026 39min

  Chodź to już wrzesień, to lato astronomiczne trwa i LAMU Was nie opuszcza, Drogie Młode Umysły! W tym odcinku: ziemia i woda. Zapraszamy!Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMUSekcja: Ziemia i wulkany🔥 Dlaczego lawa jest gorąca? Zosia, 6 l🌋 Czy kiedyś w Polsce będzie jakiś wulkan i czy był w Polsce jakiś wulkan? Miesiu, 4 l🌍 Co by się stało, kiedy zniknęłyby płyty tektoniczne? Kuba, 7 l🌎 Dlaczego Ziemia ma warstwy? Tadzio, 5 ldr Jakub Ciążela, Instytut Nauk Geologicznych PAN🌱 Z czego jest ziemia w ogródku? Ela, 5 lprof. Marta Wrzosek, Ogród Botaniczny UWSekcja: woda💦Skąd się bierze woda? Leon, 5 l🌊 Skąd w przyrodzie wzięła się woda? No i dlaczego w oceanach jest słona, a w jeziorach słodka? Ala, 9 l🌊 Jak powstał pierwszy ocean? Matylda, 9 l☀️ Czy woda kiedyś wyparuje z Ziemi? Kinia, 9 ldr Anna Łosiak, Instytut Nauk Geologicznych PAN💧 Ile wody jest w Wiśle? Staś, 9 lPiotr Bednarek, hydrolog, UJ i Fundacja Wolne Rzeki🕳️ Dlaczego nie da się wykopać dołka w wodzie? Kaja, 7 l🌀 Jak się tworzą wiry wodne? Tomek, 8 l💧 Czemu to jest tak, że gdy na przykład pijesz coś, pijesz wodę z butelki, i zawsze coś zostaje na dnie, jakaś kropelka? Lucek, 6 lprof. Maciej Lisicki, Wydział Fizyki UW🌊 Dlaczego w morzach są przypływy i odpływy i co je powoduje? Pola, 6 l🌊 Dlaczego są przypływy i odpływy? Orest, 5 ldr Paulina Pakszys, Instytut Oceanologii PAN
• 
  #315 Wszechświat w wymiarze gamma. Odkrycia na horyzoncie | prof. Tomasz Bulik 27.08.2026 59min

  Wyobraźmy sobie dwa fotony. Jeden leci do nas na Ziemię ze Słońca, a drugi z błysku gamma jakiegoś pulsara. To foton i to foton, a jednak ten drugi ma oszałamiającą energię: bilion razy większą! Astronomia wysokich energii, czyli obserwowanie zjawisk takich jak promieniowanie gamma, to atrakcyjna i szybko się rozwijająca gałąź astronomii, która może przynieść ludzkości niesamowite odkrycia. W Radiu Naukowym opowiada o niej prof. Tomasz Bulik, dyrektor Obserwatorium Astronomicznego Uniwersytetu Warszawskiego oraz przewodniczący Komitetu Astronomii Polskiej Akademii Nauk.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Skąd się biorą tak wysokoenergetyczne fotony? – Musimy mieć kosmiczny akcelerator – wyjaśnia w skrócie prof. Bulik. Dość dobrze zaobserwowanymi akceleratorami są gwiazdy neutronowe: bardzo zwarte, rotujące, z silnym polem magnetycznym. – Te pola elektryczne są na tyle silne, że tam albo powstają pary elektron-pozyton, albo są elektrony wyrywane z powierzchni gwiazdy neutronowej i magnetosfera, czyli przestrzeń wokół gwiazdy neutronowej, wypełnia się cząstkami, które natrafiają na bardzo silne pola elektryczne, które z łatwością przyspieszają elektrony i pozytony do bardzo wysokich energii – opowiada astrofizyk. Bywa tak, że wysokoenergetyczne cząstki zderzają się z niskoenergetycznymi fotonami i przekazują im część swojej energii. Zdarzają się też kolizje proton-proton, prowadzące do rozpadu cząstek elementarnych i emisji fotonów. Superciekawa hipoteza egzotycznych cząstek mówi, że fotony gamma mogą powstawać w wyniku anihilacji ciemnej materii w centrach galaktyk.Obserwacje wysokoenergetycznych zjawisk mogą przynieść rewolucyjne odkrycia. – W ramach tych badań podstawowych jest cały szeroki program zagadnień, które możemy rozwiązać. To jest pochodzenie ciemnej materii. Pochodzenie promieniowania kosmicznego. (…) Poszukiwanie pierwotnych czarnych dziur – wylicza prof. Bulik. Lepsze zrozumienie struktury czasoprzestrzeni pomogłoby też rozwinąć mechanikę kwantową. Obserwacje wciąż są dość pionierskie. – My jesteśmy mniej więcej na etapie Galileusza, jeśli chodzi o liczbę źródeł na niebie – półżartem, półserio mówi prof. Bulik. Ważnym (i niezmiernie jak na astrofizykę tanim w utrzymaniu!) ośrodkiem, który je prowadzi, jest Obserwatorium H.E.S.S. w Namibii. Jeszcze w tym roku mają się uruchomić pierwsze cztery teleskopy projektu CTA, Cherenkov Telescope Array. – To będzie obserwatorium, które będzie miało czułość dziesięciokrotnie większą niż to, co mamy dotychczas – zapowiada prof. Bulik. W ciągu najbliższych kilku lat możemy się spodziewać niezmiernie ciekawych odkryć. W odcinku usłyszycie też, jak wygląda życie badacza w Obserwatorium H.E.S.S. (jeździ się rowerami wśród antylop), jak astronomia wysokich energii pomaga szukać ciemnej materii w kosmosie i dlaczego badanie Wszechświata przypomina opisywanie słonia przez ślepców.00:00 Wstęp01:42 Jak astronomowie obserwują Wszechświat?06:30 Czym różnią się fotony o różnej energii?10:44 Skąd się biorą fotony gamma?14:33 Gwiazdy neutronowe jako kosmiczne akceleratory17:47 Czarne dziury i wybuchy supernowych25:59 Historia odkrycia błysków gamma28:52 Jak działa teleskop Czerenkowa HESS?32:50 Badanie zmienności i prędkości światła37:27 Poszukiwanie granic fizyki i ciemnej materii42:49 Nowa era: Cherenkov Telescope Array44:41 Praca astronoma w obserwatorium w Namibii51:20 Międzynarodowa współpraca naukowa i polityka55:02 Czułość teleskopów i pytania patronów58:13 Podsumowanie i zakończenie
• 
  LAMU'26 #08 Jakie jest najwyższe drzewo? Dlaczego banany są zgięte? 25.08.2026 34min

  Drogie Młode Umysły, lato jeszcze trwa, więc LAMU jest na posterunku! Tym razem odcinek o roślinach! Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU🌿 Skąd wzięły się rośliny? Klara, 8l🌸 Skąd się wziął pierwszy kwiatek? Bo żeby był jakiś kwiatek, musi już być jakiś kwiatek. Maria, 7l🌼 Skąd się na Ziemi wzięły kwiaty? Laura, 4l🎨 Czemu kwiatki mają różny kolor? Nela, 6l🌈 Czemu kwiatki mają różne kolory? Tomek, 9l🌺 Dlaczego kwiaty pachną? Zosia, 6lprof. Marcin Zych, dyrektor Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego 🌱 Dlaczego nasiona różnych roślin, na przykład rzeżuchy, wiedzą, w którą stronę wypuścić korzenie, a gdzie górę rośliny? Olek, 9l☀️ Po co roślinom jest słońce? Piotrek, 6l💧 Dlaczego kwiatki usychają, jak się ich nie podlewa? Lidia, 6l🌾 Dlaczego jak trawa wysycha, to ma kolor żółty? Stasiu, 8l🍌 Czemu banany są zgięte? Zuzia, 9ldr Piotr Kosiński, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu 🌳 Jak powstało pierwsze drzewo? Helena, 7lJoanna Jaskulska, Ogród Dendrologiczny w Poznaniu🌲 Jak by drzewo długo mogło rosnąć, gdybyśmy go nie ścinali? Henio, 8l🌴 Jakie drzewa są największe świata? Ignaś, 5,5ldr inż. Tomasz Maliński, dyrektor Ogrodu Botanicznego w Poznaniu🪐 Czemu na Ziemi rosną drzewa i rośliny, a na innych planetach nie? Jaś, 7lJoanna Jaskulska, Ogród Dendrologiczny w PoznaniuJakub Tokarek, Obserwatorium Astronomiczne Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu Nagrania do odcinka: Sandra Soluk, Anna Radwan-Żbikowska Montaż: Sandra Soluk Grafiki i edycja dźwięku: Filip Pachla
• 
  #314 Mrówki czy pszczoły? DEBATA Radia Naukowego | dr Michał Kolasa, dr Igor Siedlecki 19.08.2026 1h 23min

  Pszczoły potrafią przekazywać informacje za pomocą tańca i leczyć się sfermentowanym nektarem, a mrówki stosują zaawansowaną prewencję przeciwko zakażeniom (odkażają, ale też amputują uszkodzone kończyny!) oraz potrafią używać narzędzi: kamyków, patyczków, liści, a nawet gąbki. I mrówki, i pszczoły mają imponujące zdolności architektoniczne, społeczne i komunikacyjne. Czy da się ustalić, która grupa jest lepsza? Takiego karkołomnego zadania podejmujemy się w debacie Radia Naukowego.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Mrówki reprezentuje dr Igor Siedlecki, biolog i myrmekolog z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, a pszczoły dr Michał Kolasa, biolog ewolucyjny, badacz pszczół i pszczelarz praktyk z Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego. Wiemy, że i mrówki, i pszczoły budują sobie do życia skomplikowane struktury.Spójrzmy jednak na ciekawe szczegóły. Tak jak ludzie, pszczoły lubią mieć w swoich gniazdach ciepło. – Co prawda nie ujarzmiły ognia, ale zwiększają temperaturę poprzez drganie swoich mięśni – opowiada dr Kolasa. Taka umiejętność przydaje się nie tylko w zimne noce. Kiedy gniazdo pszczół zaatakuje szerszeń, pszczoły skupiają się wokół niego i wytwarzają ciepło, które zabija napastnika: ścina mu białka i dosłownie go smaży.Mrówki mają bardzo wiele sposobów na budowę gniazda – jednym z ciekawszych jest na przykład klejenie. Larwa mrówki wytwarza lepką nić, a dorosła robotnica kieruje larwą tak, by nić skleiła ze sobą odpowiednio ułożone liście. Mrówki potrafią wyczuć, kiedy w gnieździe robi się nieświeżo. – Kiedy mrówka czuje, że jest za dużo dwutlenku węgla, decyduje się robić otwór – mówi dr Siedlecki.Życie w populacji o dużym zagęszczeniu uczy wszystkie gatunki ważnej kwestii: profilaktyki chorobowej. Mrówki wiedzą, z czego postawić mrowisko, żeby warunki do życia w nim były zdrowsze. – Jak mają możliwość, to zbierają i wbudowują w swoje gniazdo żywicę, bo ma silne właściwości przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne – tłumaczy dr Siedlecki. Bardzo sprawnie odkażają gniazdo i same siebie za pomocą kwasu mrówkowego. Potrafią też wyczuć i zlikwidować chore larwy czy poczwarki, by nie doszło do zakażenia całego gniazda. Pszczoły z kolei korzystają z propolisu, czyli substancji smolistych z pąków kwiatów. – Jest niebywale przydatny, ponieważ on ma działanie właściwie jak antybiotyk – mówi dr Kolasa. Pszczoły wyściełają ściany ula propolisem, dzięki czemu nie grożą im zakażenia bakteryjne. Zaklejają też propolisem stare plastry po innej rodzinie pszczół – dezynfekcja to podstawa profilaktyki!Debatę podzieliliśmy na bloki tematyczne:00:00 teasery i wstęp01:37 top 505:56 polityka rodzinna i rynek pracy18:03 nawigacja i komunikacja 31:16 edukacja42:20 medycyna52:00 architektura01:04:25 obronność01:12:31 wpływ na środowisko01:16:48 pytanie do oponentaKoniecznie dajcie znać, czy jesteście team pszczoły, czy team mrówki!Źródła grafik i wideo: https://docs.google.com/document/d/1_W6YB9Io5KaonyTQXHozmeCKPDvfSK2eiVWVBxoXZZQ/edit?usp=sharing
• 
  LAMU'26 #07 Czy da się zawrócić czas? Co to jest grawitacja? Jak działa prąd? 18.08.2026 38min

  🧠✨ Witajcie Młode Umysły! Zajmiemy się w tym odcinku podróżami w czasie, grawitacją, prądem i trochę powietrzem. Zapraszamy na odcinek siódmy, sezon siódmy!Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU Sekcja: podróże w czasie🕰️ Jak by działał wehikuł czasu, gdyby kiedykolwiek powstał? Tobiasz, 10 l⏰ Czy można podróżować w czasie? Hania, 12 l🔄 Dlaczego czas płynie do przodu, a nie można go zawrócić tak jak samochód na drodze? Klara, 10 l⏸️ Czy da się zatrzymać czas albo zawrócić czas? Józek, 6 l👩‍🔬 dr Anna Durkalec, astrofizyczka z Narodowego Centrum Badań Jądrowych Sekcja: grawitacja🍎 Jak działa grawitacja? Olek, 5 l🌎 Co to jest grawitacja? Nina, 8 l🪽 Dlaczego nie można zawisnąć w powietrzu? Laura, 5 l🌌 Co by się stało, gdyby na Ziemi nie było grawitacji? Ida, 9 l🚀 Dlaczego w kosmosie nie ma grawitacji, a na Ziemi jest? Julek, 6,5 l🪐 Ile trzeba powiększyć masę Ziemi, aby mogła przyciągnąć inną planetę? Wojtek, 10 l🎢 Dlaczego rollercoaster nie spada z pętli? Piotrek, 9 l👨‍🔬 prof. Michał Krupiński, fizyk z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN Sekcja: prąd✨ Czy gdy zobaczymy błysk w kontakcie, to czy widzimy prąd? Hania, 11 l🐦⚡ Dlaczego, kiedy ptaki siedzą na liniach wysokiego napięcia, to wtedy ich nie razi prąd? Zosia, 5 l💡 Co robi prąd, jak już wykona swoje zadanie? Ziemek, 6 l🔌 Jak działa prąd? Bruno, 8 l   👨‍🔬 Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej i stowarzyszenia Marsz Dla Nauki Sekcja: powietrze👀 Dlaczego powietrze jest tak przeźroczyste, że aż go nie widać? Józio, 5 l👩‍🔬 Dr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, stowarzyszenie Rzecznicy Nauki🚆 Czemu za pociągiem jest wiatr? Jędrzej, 4 l👨‍🔬 Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej i stowarzyszenia Marsz Dla Nauki  Nagrania i montaż: Karolina GłowackaGrafiki i opracowanie dźwięków: Filip Pachla
• 
  LAMU'26 #06 Czy istnieje liczba nieskończoność?? Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno? 10.08.2026 36min

  👋 Witajcie Młode Umysły! Oto odcinek 6. tego sezonu, czyli nasz półmetek! Tym razem trochę chemii, trochę fizyki i dużo matematyki, czyli nauki wyobraźni. Zapraszamy! Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU Sekcja: obserwacje codzienne💧 Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno? Janka, 6l💇 Dlaczego suche włosy mają inny kolor niż mokre? Weronika, 9l🫧 Dlaczego jak myjemy włosy, to są ciemniejsze, a jak są suche, to są jaśniejsze? Zosia, 10l☀️ Dlaczego włosy zmieniają kolor pod wpływem wody albo słońca? Jagoda, 9lDr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, Stowarzyszenie Rzecznicy NaukiSekcja rowerowa🚲 Dlaczego jak się jedzie na rowerze, to się nie przewraca, a jak się nie jedzie, to się przewraca? Artur, 5l⚖️ Dlaczego jak jadę na rowerze, to nie tracę równowagi, a jak się zatrzymuję, to już tak? Olga, 10lprof. Michał Krupiński, Instytut Fizyki Jądrowej PANSekcja: matematyka i nieskończoność✖️ Dlaczego wszyscy musimy się nauczyć tabliczki mnożenia? Aleksandra, 8l🧮 Po co muszę się uczyć matematyki? Anielka, 9lprof. Michał Hohol, dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego🔢 Ile to jest i czy istnieje liczba nieskończoność? Franek, 8l♾️ Dlaczego się nie da doliczyć się do nieskończoności? Ada, 7l🏨 Skoro do nieskończoności zawsze można dodać 1 i jest większa liczba, to ile jest nieskończoności? I czy w praktyce istnieje coś takiego jak hotel Hilberta? Bogna, 9l➗ Czy nieskończoność jest liczbą parzystą czy nieparzystą? Ignaś, 8l➖ Czy jest coś przed minus nieskończoność? Karol, 5ldr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w PoznaniuNagrania: Karolina Głowacka, Anna Radwan-Żbikowska, Sandra SolukMontaż odcinka: Sandra SolukGrafiki i edycja dźwięku: Filip Pachla 
• 
  LAMU '26 #05 Jakie odgłosy wydawały dinozaury? Czemu człowiek ma pięć palców? 04.08.2026 38min

  🌟 Witajcie, Młode Umysły! Przed nami kolejna przygoda: będziemy przyglądać się dinozaurom, własnym dłoniom, rekinom, a na końcu odcinka nawet pokemonom!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: 💛 https://patronite.pl/z/LAMU🔄 Jak powstała ewolucja? Julka, 7 lDr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu WarszawskiegoSekcja: dinozaury🦖 Jaki był pierwszy dinozaur na świecie? Agata, 10 l🗣️ Jakie odgłosy wydawały dinozaury i skąd wiadomo? Janek, 3 l🥚 Jakie było jajo pterodaktyla? [jakie duże] Jacuś, 3,5 l🐦 Jak powstał pierwszy ptak na świecie? Grześ, 5 l🤔 Dlaczego, jeśli dinozaury były gadami, to ptaki są ich potomkami? Henio, 8 l  Dr Gerard Gierliński, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu GeologicznegoSekcja: człowiek✋ Czemu człowiek ma pięć palców? Maks, 7 l🦵 Czemu człowiek ma cztery kończyny? Kacper, 9 l🧬 Czy skoro z małpy wyewoluował człowiek, to czy z człowieka też może jeszcze coś wyewoluować? Krysia, 3854 dni🧑 Dlaczego dużo ssaków ma futro na całym ciele, jeśli w ogóle ma futro, a my tylko na górze? Basia, 9 l Dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego👕 Dlaczego ludzie chodzą ubrani, a nie tak jak inne zwierzęta? Judyta, 9 l Prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka, Wydział Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w PoznaniuSekcja: rekiny🦈 Dlaczego rekin macha płetwą ogonową lewo–prawo, a delfin, który też żyje w wodzie, macha płetwą ogonową góra–dół? Zuzia, 8 l🦈Dlaczego niektóre rekiny wyglądają na bardziej niebezpieczne, a niektóre na mniej niebezpieczne? Michał, 8 lDr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu WarszawskiegoNa deser: pokemony🧪 Czy można zrobić pokemony z genów zwierząt? Oliwier, 5 lDr Martyna Molak-Tomsia, Centrum Nowych Technologii, Uniwersytet Warszawski  
• 
  #313 Protisty mają jedną komórkę i nie narzekają | prof. Anna Karnkowska 30.07.2026 1h 9min

  Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek eukariontów (czyli też nas) sprzed niemal dwóch miliardów lat był protistem, konkretnie bakteriożernym wiciowcem. Czy to oznacza, że drzemie w nas cząstka pierwotnego mikroświata? W Radiu Naukowym nie boimy się spoilerów, zatem odpowiadamy od razu: jeszcze jak!💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/W tym odcinku rehabilitacja protistów uznawanych często w szkole za nudne – na czele z pantofelkiem. – Protisty to nie jest poprawna nazwa taksonomiczna, ale używamy jej do opisu rzeczywistości i dla uproszczenia – przyznaje w Radiu Naukowym prof. Anna Karnkowska z Instytutu Biologii Ewolucyjnej na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Pod tym pojęciem kryje się zróżnicowana grupa organizmów. Część z nich wywołuje groźne choroby (np. malaria), inne tworzą fitoplankton produkujący połowę tlenu na Ziemi, a jeszcze inne – jak śluzowiec Physarum polycephalum – pozbawione układu nerwowego potrafią optymalnie odtworzyć sieć połączeń komunikacyjnych (a przynajmniej tokijskiego metra).Z odcinka dowiecie się też, jak ameby zwane wampirellidami wysysają zawartość ze swoich ofiar, na czym polega sekret orzęska potrafiącego skrócić i wydłużyć swoją „szyję” niczym papierowe origami oraz co nauka mówi o wpływie Toxoplasma gondii na zachowanie gryzoni i ludzi. Poznajcie też historię endosymbiozy (którą jest tak ważna w historii życia na ziemi, że powinniśmy sobie tę nazwę tatuować) i odpowiedź na pytanie, dlaczego w pewnym sensie wszyscy jesteśmy ewolucyjnymi chimerami.Gorąco polecam! Dostrzegajmy ten fascynujący mikroświat wokół nas!  LINKIŻarłoczne vampirellidy: https://www.youtube.com/watch?v=EFCQoObWtvQ Lacrymaria – długoszyi orzęsekpublikacja: https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk5511 filmik: https://www.youtube.com/shorts/SsAiiCTH2fY Polujące bruzdnice: https://www.youtube.com/watch?v=9KtSQphEeKc Śluzowiec Physarum : https://www.youtube.com/watch?v=GY_uMH8Xpy0 I eksperyment z mapą Tokio: https://youtube.com/shorts/GwKuFREOgmo?si=5ToswJb7ftd5z8t4 Publikacja https://www.nature.com/articles/nature.2012.11811   Aktualne drzewo eukariota: https://www.nature.com/articles/s41586-025-09750-0 Teksty: „From climate change to mind control, protists run the world” https://www.earlham.ac.uk/articles/climate-change-mind-control-protists-run-world  Anna Karnkowska„Czy współpraca się opłaca?”, Academiahttps://academia.pan.pl/czy-wspolpraca-sie-oplaca/   Linki zebrała prof. Karnkowska, dziękujemy!
• 
  LAMU '26 #04 Skąd się bierze woda w kranie? Jak kosmonauci mają Internet? 27.07.2026 38min

  Witajcie, witajcie Młode Umysły! Zapraszamy na nowy odcinek LAMU! Tym razem zagłębimy się w świat technologii: polecimy w kosmos, zajrzymy do wodociągów, będziemy gotować i… wycierać pupę!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: 💛 https://patronite.pl/z/LAMU Sekcja internet i łączność🌐 Z czego jest zbudowana cyberprzestrzeń? Kazio, 6l📱 Jak to możliwe, że mama robi zdjęcia na swoim telefonie, wysyła je do dziadków i oni też widzą to na swoim na telefonie? Ada, 7l👃 Czy w przyszłości byśmy mogli przesyłać zapachy internetem tak jak zdjęcia? Marysia, 10lOdpowiada dr hab. Inż. Bartosz Walter z Politechniki Poznańskiej 🚀 Jak sterować łazikiem, jak on jest tak daleko na innej planecie? Marcin, 7l🛰️ Czy astronauci w kosmosie mają internet? A jeśli tak, to skąd go biorą? Tymek, 9lOdpowiada dr inż. Adam Dąbrowski, inżynier systemów z Astroniki, polskiej firmy branży kosmicznej Sekcja żywieniowo-trawienna🍫 Kto po raz pierwszy zrobił czekoladę? Maja, 9lOdpowiada Anna Grochowiak, z Muzeum Fabryka Czekolady E. Wedel 🔥 Kto wymyślił gotowanie, smażenie, pieczenie jedzenia i po co? Hela, 7l🍃 Jak ludzie wycierali pryty dawno temu, jak nie było liści w zimie? Ignaś, 5lOdpowiada prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w PoznaniuSekcja wodna🚰 Skąd się bierze woda w kranie? Klara, 4l💧 Czy każdą wodę da się oczyścić, a potem wypić? Jasia, 6lOdpowiadają Przemysław Ciupka i Filip Spiralski z Aquanet - spółki zaopatrującej w wodę PoznańSekcja tworzyw sztucznych🧪 Z czego się robi plastik? Zosia, 8l🏭 Skąd się bierze plastik? Natalia, 9l♻️ Czy da się stworzyć plastik, który nie zaśmiecałby środowiska? Cecylia, 12lOdpowiada prof. Sandra Paszkiewicz z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego
• 
  #312 Galaktyki właśnie stały się jeszcze większą zagadką | dr Anna Durkalec 23.07.2026 1h 2min

  Teleskop Jamesa Webba przynosi nam wyzwania wobec aktualnie obowiązujących teorii (i mniej więcej, dlatego został wysłany w kosmos). To ten teleskop zaobserwował galaktykę powstałą raptem 280 milionów lat po Wielkim Wybuchu. Niejaka MOM-z14 zaskakuje swoją jasnością i zawartością chemiczną – krótko mówiąc, jest nie taka jak byśmy się spodziewali. I to tylko jedna z zagadek współczesnej nauki o galaktykach, a opowiada o nich w Radiu Naukowym dr Anna Durkalec z NCBJ.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Szacuje się, że w obserwowalnym wszechświecie jest galaktyk kilkaset miliardów. Oszałamiająca liczba! Aktualnie astronomów bardzo interesują galaktyki LSB, czyli o niskiej jasności powierzchniowej. Są mniejsze i ciemniejsze, więc dotychczasowa aparatura po prostu ich nie wychwytywała. Ich obserwacja może nam powiedzieć wiele rzeczy o procesie ewolucji galaktyk. Nasza galaktyka,Droga Mleczna, to typ galaktyki spiralnej: na środku ma dysk, od którego rozchodzą się spiralnie ramiona. Dzięki różnym analizom składu chemicznego, koloru czy typu składających się na nią gwiazd wiemy, że część z nich musi pochodzić skąd inąd. – Nasza galaktyka ma na sumieniu pięć takich małych galaktyk, przynajmniej o których wiemy – opowiada astrofizyczka. W odcinku rozmawiamy też o rozpoczętych obserwacjach przez obserwatorium im. Very Rubin w Chile, gdzie uruchomiono największą kamerę cyfrową na świecie, która przez 10 lat będzie skanować niebo widoczne z półkuli południowej. Dzięki niezwykłej czułości kamera powinna sfotografować wiele szczegółów, które do tej pory nam umykały. – Dzięki temu, że ta kamera jest tak czuła, jesteśmy w stanie zobaczyć galaktyki, których wcześniej nie widzieliśmy. Albo których obserwowaliśmy tak mało, że sądziliśmy: a, to jest jakaś tam statystyczny odchył – podkreśla dr Durkalec. Dane z kamery pomogą zbadać ewolucję galaktyk, odkryć mnóstwo nowych asteroid, czy obserwować supernowe.W odcinku usłyszycie też, jak nowe odkrycia zmieniają to, co myślimy o ciemnej materii, dlaczego galaktyki w ogóle istnieją i co się stanie, kiedy Droga Mleczna zderzy się z galaktyką Andromedy (bo się zderzy, ale spokojnie, dopiero za jakieś 10 miliardów lat). Poznacie też wspaniałą metaforę kosmosu jako sawanny pełnej słoni i żyraf, a od niedawna też surykatek!Obiecany link do link do pokazujących jak będzie zmieniało się nocne niebo w czasie kolizji Drogi Mlecznej z Andromedą: https://svs.gsfc.nasa.gov/11011/0:00 - James Webb i galaktyki, które nie pasują do teorii1:25 - Ile galaktyk istnieje i jakie są ich rodzaje10:25 - Zderzenia galaktyk oraz przyszłość Drogi Mlecznej i Andromedy14:00 - Jak badamy Drogę Mleczną i odległe galaktyki25:48 - Najdalsze galaktyki odkryte przez teleskop Jamesa Webba28:17 - Galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej31:29 - Obserwatorium Very C. Rubin i nowa era obserwacji nieba37:28 - Ciemna materia i galaktyki, które wymykają się teoriom42:43 - Jak powstały galaktyki i kosmiczna sieć52:58 - Jak galaktyki poruszają się i łączą57:40 - Małe czerwone kropki i przyszłe odkrycia astronomiczne
• 
  LAMU '26 #03 Dlaczego koty nie lubią się z psami? Czemu nietoperze śpią do góry nogami? 20.07.2026 41min

  🌞 Witajcie, witajcie Młode Umysły! 🧠✨ Lato trwa, LAMU trwa!  W tym odcinku o psach i kotach, nietoperzach, jeżach, delfinach, a nawet… smokach!📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:💛 https://patronite.pl/z/LAMUSekcja: pieski, kotki i inne małe zwierzątka🐺 Dlaczego psy wyją, kiedy gra się na flecie? Iris, 11 l🐶🐱 Dlaczego koty nie lubią się z psami? Pola, 6 l😋Dlaczego psy bardzo lubią lizać po rękach, po buzi i po prostu lubią lizać? Róża, 12 l🎙️ Odpowiada Zuzanna Ogrodowczyk, biolożka, zoopsycholożka, behawiorystka psów i kotów.👀 Dlaczego kotu świecą się w nocy oczy? Gaja, 9 l ⏳Dlaczego ludzie żyją dłużej od psów? Filip, 5,5 l🐹 Dlaczego kotki i małe zwierzątka żyją krócej? Amelka, 3,5 l🦔 Dlaczego jeże mają kolce? Kuba, 8 l🎙️ Odpowiada Sandra Kaźmierczak, doktorantka na Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu.Sekcja: nietoperze🦇 Czemu nietoperz nie spada, jak śpi? Eryk, 5 l🦇 Dlaczego nietoperze śpią do góry nogami? Dorota, 9 l🦇 Dlaczego nietoperze nie widzą? Aleks, 8 l 🎙️ Odpowiada dr Andrzej Węgiel z Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Nietoperzy.Sekcja wodna: ryby i delfiny🐟 Czy ryby mogą utonąć? Eliza, 6 l🎙️ Odpowiada prof. Tomasz Kakareko, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu.🐬 Czemu delfiny są takie inteligentne? Carmen, 10 l🐬 Czemu delfiny wyskakują z wody? Julka, 9 l🎙️ Odpowiada dr Iwona Pawliczka vel Pawlik, Stacja Morska w Helu.Bonus: smoki!🐉 Czy smoki mogłyby istnieć? Pola, 10 l🎙️ Odpowiada dr Mikołaj Kaczmarski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.  
• 
  #311 Najdziwniejsze grzyby z polskich lasów | prof. Marta Wrzosek 16.07.2026 57min

  Lato to świetny moment, żeby znaleźć sobie nowe hobby, na przykład grzyboznawstwo. Zostawmy innym rydze i podgrzybki, zajmijmy się mniej znanymi gatunkami. Zerknijmy na przykład na okratka australijskiego. – Wyrasta z jaja, nagle to jajo pęka i wychodzi z niego pięć czy sześć ramion czerwonych, elastycznych, które na początku są jakby zlepione ze sobą, a potem się rozchylają na boki, ukazując od strony wewnętrznej mazistą, taką zielonkawą, śmierdzącą ciecz – opisuje prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego i Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Nic dziwnego, że taki grzyb zwyczajowo nazywa się palcami diabła! A czerwony kolor i smrodek mają swoją funkcję: przyciągają owady, które rozniosą zarodniki grzyba dalej. Rozmawiamy dziś z o zaskakujących polskich gatunkach grzybów i miejscach, w których możemy je spotkać.– Bardzo często jest tak, że my spotykamy takie dziwne grzyby w miastach. Gdzieś tam, gdzie ludzi jest dużo, ludzie dużo podróżują i na butach, na ubraniach mogą przenosić zarodniki – tłumaczy mykolożka. Ale sporo naszych rodzimych grzybów też robi spore wrażenie. Mamy nawet w Polsce grzyba, który atakuje i uśmierca zwykłe, swojskie muchy plujki. Jeśli znajdziecie kiedyś na szybie lub lustrze nieruchomą muchę otoczoną białawą, lepką substancją, to wiedzcie, że to zarodniki owadomorka muszego, czyli Entomophthora muscae. Zainfekowana grzybem mucha rozpuszcza się od środka, a potem przestaje poruszać i ginie. Grzyb rozrzuca wokół niej zarodniki, by zwabić kolejne ofiary.Zwykłemu grzybiarzowi może się czasem wydawać, że poszedł na grzyby, a tam grzybów nie ma. Mykolog wie, że nic bardziej mylnego. Grzyby porastają wszystkie piętra i zakamarki lasu. Bardzo ciekawym źródłem dla naukowca jest tzw. microsoil, czyli próbki pochodzące ze szczelin w korze drzew. Rosną w nich gatunki, które nie występują w innych miejscach i nie zostały jeszcze opisane dla nauki. – Co więcej, zupełnie nie znamy funkcji tych grzybów. Czy one mogą jakkolwiek drzewu pomagać, a może drzewu szkodzić? Nie wiemy. W każdym razie jest to na pewno zupełnie nowe siedlisko – zachwyca się prof. Wrzosek.Fascynujące są też związki między grzybami a mrówkami. Są gatunki, które przyciągają mrówki, np. opisany na UW gatunek Entomortierella formicae, który gromadzi atrakcyjny dla mrówek tłuszcz. Są też takie, których mrówki nie lubią, na przykład… borowiki! Z odcinka dowiecie się też, na jakie dolegliwości może pomóc uszak bzowy, skąd się biorą w Polsce nowe gatunki grzybów (spoiler: bywa i tak, że to sprawka czeskich grzybiarzy!) i jak się zachowuje mykolog na pikniku nad Liwcem. Grzyby oferują nam naprawdę ocean możliwości! – Warto być mykologiem. Wtedy można w dalszym ciągu być odkrywcą nowych światów – mówi prof. Wrzosek.Aplikacja iNaturalist: https://www.inaturalist.org/ 00:00 Wstęp i najdziwniejsze grzyby03:07 Gdzie rosną palce umarlaka i diabła?08:07 Grzyby, które pachną nieprzyjemnie13:02 Nowe gatunki grzybów w Polsce16:30 Wpływ klimatu na sezon grzybowy21:12 Jak skutecznie szukać grzybów?26:26 Niezwykły świat mikrogrzybów31:57 Gdzie w lesie jest najwięcej grzybni?34:01 Grzyby w kieszonkach policzkowych mrówek39:01 Grzyby na korze i w liściach43:05 Huby i grzyby niszczące drzewa46:14 Pasożytnicze grzyby atakujące owady53:19 Polski grzyb tworzący owady zombie55:06 Jak zacząć przygodę z mykologią?57:07 Zakończenie
• 
  LAMU'26 #02 Jak kurczak oddycha w jajku? Czy lemury są prawołapne? 13.07.2026 44min

  🌟 Witajcie, witajcie, Młode Umysły! 🎧 Gotowi na kolejną odsłonę LAMU? W tym odcinku czeka na Was mnóstwo pytań o zwierzęta! 🐒🦎🐢🐦🐟 Usiądźcie wygodnie albo biegajcie – ale koniecznie w zasięgu głośnika! 🔊💛 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU 💛🐒 Czy lemury są lewo- czy prawołapne? Kaja, 7 l🎓 Odpowiada dr Sergi López-Torres, Instytut Biologii Ewolucyjnej, Uniwersytet Warszawski  🦎 Sekcja: pytania gadzie❤️ Czym się różni serce jaszczurki od serca człowieka? Karol, 5 l😮 Czy żółwie, jaszczurowate lub inne gady mają czkawkę? Hela, 7 l🦟 Czy komar może ugryźć węża? Dominika, 11 l🎓 Odpowiada dr Mikołaj Kaczmarski, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu  ✨ Sekcja: dziwy🧬 Dlaczego aksolotle potrafią odtwarzać różne części ciała i czy kiedykolwiek ludzie posiądą tę umiejętność? Jaś, 9 l💚 Jak to się dzieje, że aksolotle mogą odrodzić dowolną część ciała? Laura, 9 l🐠 Dlaczego i jak zmieniają błazenki płeć? Krzyś, 7 l🎓 Odpowiada dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski  🐦 Sekcja: ptaki i ptasie wędrówki🥚 Jak kurczak oddycha w jajku? Tosia, 9 l☀️ Czemu niektóre ptaki lecą do ciepłych krajów, a inne nie? Oliwier, 6,5 l❄️ Dlaczego niektóre ptaki zimują w Polsce i czy jest im zimno? Lila, 5 l🦩 Jak bocian wie, dokąd ma lecieć? Mania, 9 l🪽 Jak ptaki latają, skoro na Ziemi jest grawitacja? Karolina, 8 l🕊️ Skąd gołębie pocztowe wiedzą, jak wrócić do domu?  Mikołaj, 8 l🎓 Odpowiada dr Marcin Tobółka, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu  🎙️ Nagrania: Anna Radwan-Żbikowska, Sandra Soluk, Karolina Głowacka🎚️ Montaż: Karolina Głowacka🎨 Edycja dźwięku i grafiki: Filip Pachla  
• 
  #310 Iliada i Odyseja wracają zawsze, gdy czasy są trudne | prof. Marek Węcowski 09.07.2026 1h 10min

  Czy Homer wierzył w bogów, których opisał w Iliadzie i Odysei? Czy autorem tych eposów na pewno jest jedna osoba? Rozmowa z wybitnym znawcą starożytnej Grecji, prof. Markiem Węcowskim, posłuchaj najlepiej jeszcze zanim obejrzysz nowy film Nolana "Odyseja".Najprawdopodobniej, Homerów było dwóch, a przyjęcie takiego przekonania może być skutkiem ubocznym pogłębionej analizy „Iliady” i „Odysei”. Właśnie do takich wniosków doszedł prof. Marek Węcowski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. – Mówię to z bólem, bo zaczynałem pisać tę książkę jako zadeklarowany unitarysta, więc ktoś, kto w to wierzył głęboko, w to, że Homer był jeden – podkreśla. Książka, o której mowa to „Homer na nasze czasy”, świeżo wydana pozycja, która stała się przyczynkiem do naszego spotkania. – Moi Homerowie to najwięksi giganci literatury europejskiej – mówi z mocą prof. Węcowski. Oba poematy są do siebie podobne, ale jednocześnie różnią się na tyle, że według prof. Węcowskiego najprawdopodobniej napisały je dwie różne osoby, starsza i młodsza o pokolenie, być może współpracujące ze sobą.💛 https://patronite.pl/radionaukowe💸 https://suppi.pl/radionaukowe📖 https://wydawnictworn.pl/Sekretem popularności eposów Homera jest uniwersalność opisanych w nich schematów. Możemy je swobodnie odnosić również do naszych czasów. Historie Odyseusza i Achillesa są do siebie nieco podobne: to opowieści o wielkich liderach, których ambicje przyniosły zagładę ich własnym ludom. – [Homer] każe nam zastanowić się nad tym, gdzie jest granica tego, co wybitna i wyjątkowo zdolna jednostka może korzystnie zrobić dla swojej wspólnoty, a w którym momencie jest już tylko szkodliwa – wskazuje historyk. Jednocześnie nie podsuwa rozwiązań, pokazuje tylko niszczycielskie schematy działania.Tysiące lat po swoim powstaniu „Iliada” i „Odyseja” wciąż budzą emocje, i to w różnych dziedzinach. Na przykład kwestia archeologicznego potwierdzenia istnienia homerowskiej Troi jest bardzo ważna dla współczesnej tureckiej polityki zagranicznej – miałaby niejako potwierdzić, że korzenie europejskiej kultury wywodzą się z Turcji. Prof. Węcowski z uznaniem ocenia też awantury o obsadę tegorocznej ekranizacji „Odysei”. – Czarnoskóra Helena jest znakomitym wyborem, bo ma taki skutek: wszyscy się kłócą o tę Helenę, czyli Nolan uzyskał dokładnie to, co Homer chciał, żeby Helena wywoływała dookoła siebie.W odcinku rozmawiamy również o tym, czy Homer(owie) wierzyli w bogów, którzy są opisani w eposach, o tym, na ile kształtowały one grecką religię, dlaczego nie ma w tych tekstach bohaterów jednoznacznie dobrych i czy Helena, przyobiecana Parysowi przez Afrodytę, miała wolną wolę. Polecamy gorąco, wielki to popis erudycji prof. Węcowskiego!00:00 Wstęp01:09 Kim był i czy istniał Homer?04:47 Kiedy żył i tworzył Homer?09:47 Co oznacza imię Homer?12:28 Czas powstania Iliady i Odysei17:09 Jeden czy wielu autorów?27:25 Postać Achillesa i gniew bohatera31:39 Związek Heleny i Parysa35:39 Rola bogów w eposach Homera46:18 Czy Grecy wierzyli w historyczność eposów?51:03 Mit o koniu trojańskim i upadku Troi53:28 Cykl epicki i inne dzieła01:00:45 Dlaczego eposy powstały w tym czasie?01:05:27 Homer w kinie i popkulturze01:09:44 Zakończenie Odyseja, o co chodzi w Odysei, Odyseja interpretacja
• 
  LAMU'26 #01 Dlaczego jedzenie gnije? Czy mucha ma jelita? 06.07.2026 41min

  👋 Witajcie, witajcie Młode Umysły! Oto jest ono, upragnione, wytęsknione, LAMU 2026 – Letnia Akademia Młodych Umysłów powraca byśmy się wszyscy mogli bawić, uczyć i odkrywać świat. W tym odcinku przyglądamy się bakteriom, muchom, gniiijąaaaacemu jedzeniu i kupom. 💛 Uwaga, jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję: https://patronite.pl/z/LAMU 💛 🎧 W odcinku:  🦠 Sekcja – bakterie🧫 Co było pierwsze, bakterie czy wirusy? Filip, 8l🧠 Skąd bakterie wiedzą, co mają robić? Tymek, 8l💧 Czy we łzach są bakterie? Zosia, 10l💊 Skoro antybiotyki zabijają bakterie, to czemu nie potrafią zabić wirusów? Henio, 6l🧚 Skoro bakterie są, a ich nie widać, to może krasnoludki też są? Sara, 4l🔬 Jaka jest najmniejsza komórka na świecie? Marysia, 10l🎓 Odpowiada prof. Aleksandra Ziembińska Buczyńska, z Katedry Biotechnologii Środowiskowej na Wydziale Inżynierii Środowiska i Energetyki Politechniki Śląskiej🍎 Sekcja gnicie, pleśnienie i kupa🍏 Dlaczego owoce i warzywa gniją?   Ewa, 6,5l🦠 Jak jedzenie gnije? Tamara, 9l🍄 Dlaczego niektóre rzeczy pleśnieją, a inne nie? Wiki, 7l❄️ Dlaczego rzeczy w lodówce pleśnieją wolniej?  Staś, 9l🍎 Czemu jabłko staje się brązowe po miesiącu, dwóch w chłodnej temperaturze? Romek, 7l💩 Dlaczemu kupy psa zmieniają kolor po jakimś czasie na biały?   Matylda, 5l🎓 Odpowiada prof. Marta Wrzosek z Ogrodu Botanicznego Uniwersytetu Warszawskiego. 🪰 Sekcja muchy i kowale🫀 Czy muchy mają tak jak my organy wewnętrzne, na przykład jak wątroba, mózg i serce? Tosia, 6l🧬 Z czego się składa organizm muchy? Antek, 6l🌀 Dlaczego mucha lata w tak chaotyczny sposób? Czy ma wyznaczoną jakąś trajektorię?  Franek, 13l🩸 Czemu muchy muszą mieć krew, żeby złożyć jaja? Krzysiu, 5l🐞 Dlaczego kowale bezskrzydłe się łączą?  Julek, 7l🎓 Odpowiada prof. Krzysztof Szpila z Wydziału Nauk Biologicznych i Weterynaryjnych na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu🎙️ Nagrania: Anna Radwan-Żbikowska, Karolina Głowacka🎚️ Montaż: Sandra Soluk, Karolina Głowacka🎨 Edycja dźwięku i grafiki: Filip Pachla