Źródła Europejskie

Epizodes

• 
  Horrory, sny i rewolucja. Dlaczego surrealizm wciąż działa? 16.09.2026 44min

  W kolejnym odcinku "Źródeł Europejskich" Agnieszka Lichnerowicz rozmawia z Dorotą Jarecką i Magdaleną Lipską, kuratorkami wystawy „Surrealizm i antyfaszyzm. Jesteś w sercu zmian” w Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Czym jest sedno europejskości? Jak surrealizm - od swoich początków naznaczonych anarchią, buntem przeciw faszyzmowi i kolonializmowi - kształtował europejską wyobraźnię? Rozmawiamy o najważniejszych dziełach surrealistów, o tym, jak ten nurt docierał do Polski, o jego zaskakującej sile oddziaływania we współczesnym świecie oraz o tym, co łączy dzisiejsze horrory z surrealistyczną wrażliwością. Na koniec - historie polskich surrealistów, których twórczość wciąż potrafi zaskakiwać i niepokoić.
• 
  Co zostało z chrześcijańskich korzeni Europy? 09.09.2026 51min

  W kolejnym odcinku podcastu Źródła Europejskie Agnieszka Lichnerowicz rozmawia z dr. Hubertem Czyżewskim o tym, co tak naprawdę stanowi sedno europejskości. Rozmowa prowadzi przez kluczowe pytania: dlaczego kryzys chrześcijaństwa w Europie ujawnił się właśnie w XX wieku, jak Europa radziła sobie z kolonializmem i czy wartości, które niesie, są uniwersalne, czy można je narzucać siłą. Sięgamy do Arystotelesa i jego "Polityki", zastanawiamy się na ile Unia Europejska jest projektem chrześcijańskim oraz rozmawiamy o poczuciu winy i potrzebie rozliczenia dawnych win. Nie brakuje też refleksji nad myślą Leszka Kołakowskiego - konserwatywno-liberalnego socjalisty.
• 
  Szekspir o współczesnej władzy i polityce - jak wyjść z tragedii? 02.09.2026 53min

  W kolejnym odcinku podcastu Źródła Europejskie Agnieszka Lichnerowicz rozmawia z Maciejem Gdulą autorem książki: "Jak uniknąć tragedii. William Szekspir a świat współczesny". Sprawdzamy, jak dramaty sprzed 400 lat pomagają zrozumieć dzisiejszą politykę, naturę przywództwa i wyzwania współczesności. Kto jest kim w dzisiejszej polityce, dlaczego bliżej nam do Króla Lira niż Hamleta i czy polityka to gra jednostek, a nie programów? Jakie są mechanizmy władzy – co różni zdobycie władzy od umiejętności rządzenia oraz jak przypadki Ryszarda III i Ryszarda II tłumaczą poparcie dla liderów łamiących zasady. Czy humanistyczna literatura i teatr mogą pomóc nam uniknąć kryzysów w czasach wielkich zmian społecznych i politycznych.
• 
  Alexis de Tocqueville - prorok demokracji? 26.08.2026 54min

  Dlaczego demokracja może sama siebie zniszczyć? Co arystokrata z XIX wieku może powiedzieć nam o kryzysie współczesnej demokracji, populizmie i zagrożeniach dla wolności? Rozmowa z dr. Janem Tokarskim - historykiem idei, eseistą i autorem książki pt. "Tocqueville. Biografia myśli".
• 
  Czy był komunistą? Marks odczarowany - jeden z najlepszych znawców kapitalizmu 19.08.2026 56min

  Rozmawia z dr. Mikołajem Ratajczakiem - filozofem, historykiem idei i badaczem myśli Karola Marksa związanym z Instytutem Filozofii i Socjologii PAN. Dlaczego w Europie Zachodniej Marks pozostaje jednym z najczęściej cytowanych myślicieli, a w naszej części kontynentu wciąż budzi głównie emocje, resentymenty i mity? Na ile jego teoria to projekt komunizmu, a na ile przede wszystkim ostra diagnoza dynamiki kapitalizmu, kryzysów i sprzeczności systemu? W rozmowie poruszamy relację między myślą Marksa a późniejszymi ruchami, które się na niego powoływały, pytamy, czy Marks proponował konkretny model gospodarki centralnie sterowanej, przyglądamy się idei wolnego stowarzyszenia wolnych producentów oraz zastanawiamy się nad aktualnością jego analiz w dzisiejszym świecie.
• 
  Skąd wziął się podział na lewicę i prawię w dyskursie politycznym? 12.08.2026 57min

  Rozmowa z prof. Andrzejem Lederem - filozofem kultury, psychiatrą i psychoterapeutą z Instytutu Filozofii i Socjologii PAN. Rozmawiamy o tym, czym jest europejskość, skąd wziął się podział na lewicę i prawicę, jak wyglądają mitologie oświeceniowe i kontrmitologie (m.in. w ujęciu Alexisa de Tocqueville’a), a także o kryzysach europejskiej cywilizacji i tym, czy obecny moment jest wyjątkowy?
• 
  Wizjonerstwo Alcide De Gasperiego i budowanie powojennej Europy 05.08.2026 52min

  W kolejnym odcinku Agnieszka Lichnerowicz rozmawia z dra Piotrem Podemskim - historykiem, italianistą i politologiem, autorem książki: "Nasza ojczyzna Europa. Alcide De Gasperi jako reformator włoskiej idei narodowej". Bohaterem odcinka jest Alcide De Gasperi – jeden z ojców założycieli Wspólnot Europejskich, a zarazem twórca powojennej Republiki Włoskiej. Postać często sprowadzana dziś do mitów, a jednocześnie wciąż zbyt mało znana w Polsce. Gość: dr Piotr Podemski, Uniwersytet Warszawski
• 
  Czy istnieje europejska literatura? I europejski kanon? 29.07.2026 48min

  Czy istnieje jeden kanon europejskiej literatury? Czy Homer, Dante, Szekspir i Kafka nadal łączą Europejczyków w 2026 roku? A może kanon to coś, z czym trzeba walczyć, żeby mógł żyć? O tym Justyna Sobolewska - krytyczka literacka, dziennikarka i pisarka związana z tygodnikiem "Polityka".
• 
  Walter Benjamin - myśliciel XX wieku 22.07.2026 50min

  Jak Walter Benjamin pomaga nam zrozumieć Europę XX wieku – traumy, nadzieje, katastrofę i obietnicę? Dlaczego jeden z najtrudniejszych i najbardziej fascynujących myślicieli nadal jest tak aktualny? W tym odcinku Źródeł Europejskich Agnieszka Lichnerowicz rozmawia z prof. Adamem Lipszycem – filozofem, badaczem twórczości Waltera Benjamina, pracownikiem Instytutu Filozofii i Socjologii PAN.
• 
  Marek Aureliusz - głos wewnętrzny europejskości i filozof dobrego życia 15.07.2026 57min

  Przyglądamy się jednemu z najbardziej fascynujących umysłów w historii Europy - Markowi Aureliuszowi, cesarzowi i stoikowi, którego "Rozmyślania" od prawie dwóch tysięcy lat pomagają ludziom odnaleźć spokój i sens w trudnych czasach. Czy stoicyzm Marka Aureliusza może być dziś antidotum na chaos współczesnego świata? Czym jest sedno europejskości? Dlaczego prawda według Martina Heideggera jest tak ważna dla zrozumienia naszej cywilizacji? Co oznacza, że jedyne, na co naprawdę mamy wpływ, to "tu i teraz"? Gość: Katarzyna Kasia, filozofka, Akademia Sztuk Pięknych, współprowadząca program "Kwiatki polskie".
• 
  Wolność - jak zmienia się jej rozumienie w Europie? 08.07.2026 51min

  Co tak naprawdę tworzy naszą europejskość w XXI wieku? Czy wciąż opiera się na starożytnych Grekach, Rzymianach, chrześcijaństwie i Oświeceniu – czy może coraz bardziej na rynku, konsumpcji i algorytmach? W tym odcinku prof. Michał Kozłowski przygląda się źródłom i współczesnemu stanowi europejskiej tożsamości. Rozmawiamy o wolności i równości jako naczelnych wartościach Europy, o tym, czym wolność stała się dzisiaj, oraz o napięciach między wolnością negatywną a pozytywną. Pytamy także, czy w świecie mediów społecznościowych, korporacji i konsumpcji nie oddalamy się od własnej tradycji wolności. Gość: Prof. Michał Kozłowski, wydział filozofii UW.