Op z’n Kop!

#242 - OP Z'N KOP! Het beruchte stikstofkaartje: wat staat boeren te wachten? 27.05.2026 1u 9min

Landbouwminister Jaimi van Essen werkt aan een pakket dat Nederland van het stikstofslot moet halen. Daarbij is het beruchte stikstofkaartje weer uit een Haagse la gehaald. Vriend van de show, ingenieur en mede-auteur van het rapport ‘De Nederlandse stikstofcrisis: van verwarring naar verbinding’, Wouter de Heij, sprak met de landbouwminister over dit rapport. De Heij is het fundamenteel oneens met de huidige aanpak, waarbij boeren en industrie Nederland gedwongen zouden moeten verlaten. In deze uitzending van Op z’n Kop schuift Wouter de Heij aan bij Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman om nog eens te duiden wat er zo onverstandig is aan deze plannen. De Heij wil geen afhankelijkheid van modelwerkelijkheid zoals AERIUS, maar meer meten in de praktijk, eerlijk kijken naar natuurherstel en bestuurlijke oplossingen die Nederland weer in beweging brengen. Is er een weg uit de stikstofcrisis zonder opnieuw hele sectoren op slot te zetten? Gaan de boeren deze zomer weer massaal de weg op, of geven ze de strijd op? Luister mee en oordeel zelf!

#241 - OP Z'N KOP! De Nederlandse energietransitie is een gevaarlijke paradox 20.05.2026 1u 14min

Nederland wil verduurzamen, maar zaagt het tegelijkertijd aan de poten van zijn eigen economie. Het klimaatbeleid draaide ooit om samenwerking tussen overheden, industrie en technologie, nu gaat het meer over activisme, publieke veroordeling en juridische zaken. In deze aflevering van Op Z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met geopolitiek strateeg en energie-expert Cyril Widdershoven over de groeiende spanning tussen klimaatbeleid, activisme, industrie en energiezekerheid. Volgens Widdershoven dreigt Nederland zichzelf strategisch te verzwakken door energiebedrijven, havens en industrie steeds vaker juridisch en politiek aan te vallen. Terwijl landen als de Verenigde Staten, China en de Golfstaten miljarden investeren in energie-infrastructuur en industriële kracht, groeit in Nederland de druk op bedrijven als Shell. Wat betekent dit voor investeringen, banen en de energietransitie? En welke invloed heeft dit op de concurrentiepositie van de Nederlandse industrie? Is Nederland te ideologisch geworden in het energiebeleid? Luister mee en oordeel zelf!

#240 - OP Z'N KOP! In gesprek met het KNMI: wat als de modellen niet kloppen? 13.05.2026 1u 10min

Het klimaatdebat was jarenlang gebaseerd op een te extreem toekomstbeeld. Nu schuift het IPCC het omstreden doemscenario terzijde, maar dat scenario vormt al jarenlang de basis voor onderzoek, beleid en publieke discussies. Ook het KNMI baseert de klimaatscenario’s voor Nederland op de doemscenario’s van het IPCC. Het KNMI is vooralsnog niet van plan de scenario's aan te passen. Waarom niet? En wat is de impact voor Nederland? In een speciale aflevering van Op z’n Kop gaan KNMI-directeur professor dr. Maarten van Aalst en wetenschapsjournalist Marcel Crok in gesprek over deze ontwikkeling. Samen met Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen bespreken zij de rol van media, politiek en het KNMI in het klimaatverhaal van de afgelopen jaren. Luister mee en oordeel zelf! Disclaimer: Door een technisch probleem is de geluidskwaliteit aan het begin van deze uitzending tijdelijk minder goed. Schuif in de tijdlijn heel even door voor het optimale geluid. Onze excuses voor het ongemak en bedankt voor je begrip.

#239 - OP Z'N KOP! Doemscenario’s klimaat blijken onzin: wie trekt er aan de rem? 06.05.2026 1u 9min

We baseren miljardenbeleid op klimaatscenario’s, maar hoe zeker zijn die eigenlijk nog? Jarenlang werd gestuurd op extreme doemscenario’s, maar steeds meer daarvan liggen onder vuur. Het IPCC (Intergovernmental Panel on Climate Change) schrapt het rampscenario waarbij de temperatuur op aarde met 8,5 graden zou stijgen. De opwarming stijgt nu hooguit nog maar tot 3,5 graden in 2100. In deze aflevering gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Marcel Crok, die al 8 jaar geleden voorspelde dat de rampscenario’s rondom klimaat niet houdbaar waren. Recente ontwikkelingen rond het IPCC roepen vragen op over de zwaarste klimaatscenario’s die jarenlang dominant waren in politiek en media. Tegelijkertijd hebben Nederlandse rechters zich, in onder meer de Urgenda-zaak en recente uitspraken over klimaatverantwoordelijkheid, juist op dit soort scenario’s gebaseerd. Ook de subsidies voor zonne- en windenergie en de sluiting van fossiele energiebronnen, zoals de gasvelden in Groningen, gaan gewoon door. Wat gebeurt er als beleid en rechtspraak gebaseerd zijn op scenario’s die inmiddels ter discussie staan? Wie trekt er aan de rem? Komt er eindelijk gezond verstand in het klimaatbeleid? Luister mee en oordeel zelf!

#238 - OP Z'N KOP! De publieke omroep in existentiële crisis: is verandering mogelijk? 29.04.2026 1u 12min

De Nederlandse publieke omroep (NPO) bestaat 100 jaar, maar zit volgens mediajournalist Mark Koster in een diepe crisis. In zijn boek Studio Ego onthult hij hoe het Hilversumse omroepbestel is veranderd in een wereld van macht, angst en interne strijd. “Omroepen vechten voor hun bestaan, presentatoren vrezen voor hun baan en de onafhankelijke journalistiek staat onder druk”, stelt Koster. In deze aflevering van Op z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met Koster over de toekomst van de publieke omroep. Hoe groot is de invloed van politiek en bureaucratie binnen de NPO? Wat is er nog over van de idealen bij de NPO? Wie heeft de macht om veranderingen door te voeren? En valt de publieke omroep nog te redden? Luister mee en oordeel zelf!

#237 - OP Z'N KOP! Asielwet klapt uiteen: wie trekt er aan de touwtjes? 22.04.2026 1u 8min

Vandaag was het in de Eerste Kamer erop of eronder voor de asielwetten. Een meerderheid van de Nederlanders wil strengere maatregelen tegen de asielinstroom, maar juist coalitiepartij D66 lijkt die wetten actief tegen te houden, ook in de Senaat. Het debat wordt op scherp gezet, terwijl de wetten dreigen te sneuvelen en het kabinet de grip op migratie verliest. In Op Z’n Kop! #237 gaat het over de vraag: wie blokkeert hier het beleid, en wat betekent dat voor de kiezer? In deze uitzending spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met migratiedeskundige Jan van de Beek, die al jaren onderzoek doet naar de kosten en baten van immigratie en het debat daarover. De stemming in de Eerste Kamer laat zien hoe politieke keuzes binnen de coalitie zelf ervoor zorgen dat strengere maatregelen niet van de grond komen. De asielwetten lijken daarmee niet alleen een inhoudelijk debat, maar ook een politiek machtsspel, waarin partijen elkaar onder druk zetten en strategisch opereren. Wat betekent het dat wetten uit het coalitieakkoord worden tegengehouden door dezelfde coalitie? En wat zegt dat over de haalbaarheid van het Nederlandse asielbeleid? Luister mee en oordeel zelf!

#236 - OP Z'N KOP! Dit is hoe invloedrijk de asiellobby in Nederland is 15.04.2026 1u 3min

Het Nederlandse asielbeleid lijkt ruimhartig, maar volgens sommigen is dat geen toeval. Achter de schermen zou een netwerk van NGO’s, uitvoeringsorganisaties en advocaten invloed uitoefenen op beleid en wetgeving. In Op z’n Kop! #236 staat de vraag centraal: wie bepaalt het asielbeleid in Nederland? In deze aflevering van Op z'n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met auteur en jurist Calvin Schukkink, die schrijft over de rol van onder meer VluchtelingenWerk Nederland, asieladvocaten en lobbyorganisaties. Volgens hem is er sprake van een invloedrijke ‘asiellobby’. Hoe werkt die? En wat betekent dat voor de democratische besluitvorming? Luister mee en oordeel zelf.

#235 - OP Z'N KOP! Nederland haakt af: waarom het wantrouwen in de overheid groeit 08.04.2026 1u 3min

Steeds meer Nederlanders stemmen op rechtse partijen. De PVV behoort inmiddels tot de grootste partijen van het land en ook andere partijen aan de rechterkant winnen terrein. In Op z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met politicoloog Catherine de Vries over deze verschuiving. Volgens haar voelen veel mensen dat hen steeds meer wordt afgenomen en groeit het wantrouwen in de overheid. Wat is er nodig om het vertrouwen te herstellen? En waarom zijn overheden niet in staat om hier iets aan te doen? Luister mee en oordeel zelf!

#234 - OP Z'N KOP! De digitale schaduwstaat: wat mag de politie straks van jou weten? 01.04.2026 1u 1min

Mag de politie straks iedereen online volgen, ook als je nergens van verdacht wordt? Het kabinet heeft groen licht gegeven voor een omstreden wetsvoorstel waardoor de politie mensen online mag volgen en hun gegevens kan verzamelen, bijvoorbeeld om demonstranten en relschoppers beter in het vizier te kunnen houden. Maar gaat dit niet veel te ver? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met lector en rechtssocioloog Willem Bantema, gespecialiseerd in bestuur en veiligheid in een digitaliserende samenleving. Bantema plaatst stevige kanttekeningen bij de wet en vindt het vergaand. Want wat betekent dit voor privacy, vrijheid van meningsuiting en het recht om anoniem te protesteren? En wie controleert eigenlijk hoe deze digitale surveillance middelen worden ingezet? Luister mee en oordeel zelf!

#233 - OP Z'N KOP! Energiecrisis: Hoe kwetsbaar is Nederland? 25.03.2026 1u 8min

De actuele energiecrisis raakt iedereen, de prijzen van benzine en diesel stijgen tot een ongekend niveau en steeds vaker horen we berichten over mogelijke stroomstoringen. In de toekomst kan dit zorgen voor beperkingen in onze bewegingsvrijheid. Maar wat is er nu écht aan de hand? Hoe serieus is de crisis? En wat betekent het voor ons dagelijks leven? In Op Z’n Kop spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen opnieuw met David Smeulders, hoogleraar Energietechnologie aan de Eindhoven University of Technology en wetenschappelijk directeur van het 4TU Energy Centre, oftewel 'onze energieprofessor.’ Smeulders brengt jarenlange expertise op het gebied van energieopwekking, opslag en systemen en weet complexe vraagstukken glashelder uit te leggen. Want welke acties zijn er nodig? En wat is de stand van onze eigen energieopwekking? Luister mee en oordeel zelf!

#232 - OP Z'N KOP! Hebben de gemeenteraadsverkiezingen nog wel zin? 18.03.2026 1u 6min

In het coalitieakkoord wordt de lokale democratie nauwelijks genoemd, steeds meer besluiten worden genomen in regionale samenwerkingsverbanden en steeds minder mensen willen gemeenteraadslid worden vanwege de hoge werkdruk en de angst voor intimidatie. Kortom: de lokale democratie staat onder druk. Heeft het stemmen voor de gemeenteraadsverkiezingen morgen dan nog wel zin? In deze aflevering van Op Z’n Kop gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met hoogleraar decentrale overheden Geerten Boogaard van de Universiteit Leiden. Boogaard maakt zich zorgen over de staat van de lokale democratie. Hoe kan de lokale democratie versterkt worden? Hoe voorkom je dat protesten rond azc’s en windturbines buiten het systeem terechtkomen? En wat moet er fundamenteel veranderen om de lokale democratie te redden? Luister mee en oordeel zelf!

#231 - OP Z'N KOP! De EU gaat voor strenger asielbeleid. Ondanks de VVD 11.03.2026 1u 6min

Het Europees Parlement heeft ingestemd met een strengere terugkeerwet voor asielzoekers. Uitgeprocedeerde asielzoekers moeten sneller kunnen worden uitgezet en landen krijgen meer mogelijkheden om mensen langer in detentie te houden en terug te sturen via zogenoemde ‘terugkeerhubs’ buiten de EU. In Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen hierover in gesprek met Europarlementariër Marieke Ehlers (PVV). Ehlers onderhandelde namens de fractie Patriotten voor Europa mee over de wet en is tevreden met het resultaat, al kan het volgens haar altijd nog strenger. Wat opviel is dat een compromisvoorstel van VVD-Europarlementariër Malik Azmani, gesteund door centrumpartijen, het niet haalde. Tijdens de verkiezingen beloofde de VVD in Nederland een strenger asielbeleid. Minder procedures, sneller uitzetten, meer grip op migratie. Maar nu het erop aan kwam in Brussel, treuzelde de VVD net zo lang tot ze rechts werden ingehaald. Rick en Marianne spreken ook even met Sander Smit, fractieleider van de BBB in de EU die vanavond bekend maakt dat zijn partij breekt met Ursula von der Leyen. Smit en zijn BBB-collega Jessika van Leeuwen sluiten zich aan bij de rechts-conservatieve ECR-fractie. Aanleiding voor de breuk is de straf die de BBB'ers opgelegd kregen nadat zij een motie van wantrouwen tegen Von der Leyen steunden. „Dit vormde de druppel. Wij laten ons niet het zwijgen opleggen”, zegt Sander Smit. Luister mee en oordeel zelf!

#230 - OP Z'N KOP! Gemeenteraadsverkiezingen: hoeveel democratie blijft er lokaal over? 04.03.2026 1u 12min

In Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met twee lokale politici over de naderende gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart. Een van de gasten is Ralf Sluijs van de lokale partij Hart voor Den Haag. Sluijs zet zich in voor een gemeente die ondernemers ondersteunt in plaats van belemmert, met aandacht voor economie, horeca en leefbaarheid. De andere gast is Lennart van der Linden van de lokale partij Echt Voor Barendrecht. Als fractievoorzitter van EVB pleit Van der Linden voor behoud van lokale autonomie en een doelgerichte, transparante besteding van de gemeentebegroting. Samen bespreken zij de centrale vraag: in hoeverre is er nog sprake van lokale democratie wanneer landelijke keuzes en beleidsfouten bij gemeenten terechtkomen? Door beleid uit Den Haag ervaren lokale bestuurders steeds minder handelingsruimte. Is de gemeenteraad nog daadwerkelijk aan zet, of is de lokale politiek vooral het verlengstuk van Den Haag geworden? Luister mee en oordeel zelf!

#229 - OP Z'N KOP! De energietransitie ontspoord: is Nederland te ver gegaan? 25.02.2026 1u 10min

In deze aflevering van Op z’n Kop! spreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen met Remco de Boer, onderzoeker, adviseur en publicist op het gebied van de energietransitie. De Boer heeft een kritische, data-gedreven blik op duurzaamheidsbeleid en de haalbaarheid van energiedoelen. Met de gemeenteraadsverkiezingen voor de deur komen grote onderwerpen zoals de overbelasting van het elektriciteitsnetwerk en plannen voor verduurzaming weer op het bordje bij de burger. Het draagvlak onder aanvankelijk goed geaccepteerde plannen rondom de energietransitie wordt steeds kleiner. Zijn we niet te ver doorgegaan in de klimaatplannen? En wat is het alternatief? Luister mee en oordeel zelf!

#228 - OP Z'N KOP! Terugkijken met Caroline van der Plas: hoe smerig is de politiek? 18.02.2026 1u 16min

In Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met BBB-fractievoorzitter Caroline van der Plas. De regeringsperiode van de BBB loopt ten einde. Vanaf 23 februari treedt een nieuw minderheidskabinet van D66, VVD en CDA aan en verhuist de BBB naar de oppositiebanken. Maar wat heeft regeringsdeelname de BBB nu écht opgeleverd? Grote doorbraken bleven uit. Lag dat aan tegenwerking in Den Haag, of is het politieke onwil? En belangrijker: kunnen oplossingen nog uit de politiek komen, of is Den Haag een speelveld van machtsspelletjes en achterkamertjes geworden? Luister mee en oordeel zelf!

#227 - OP Z'N KOP! Is D66 Doof Voor Kritische Wetenschap? 11.02.2026 1u 8min

n Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen opnieuw in gesprek met Han Lindeboom - Emeritus hoogleraar Mariene Ecologie, stikstofexpert van Wageningen University & Research én nog altijd D66-lid. Lindeboom was al vaker te gast en blijft zich uitspreken tegen vastgelopen stikstofbeleid. Hij probeert de nieuwe Kamerleden van het minderheidskabinet wakker te schudden: het kán anders. Maar is wetenschap bij D66 alleen welkom als ze het beleid bevestigt? Gaat de nieuwe D66-minister van Landbouw iets doen met de boodschap van Lindeboom? Luister mee en oordeel zelf!

#226 - OP Z'N KOP! Nederland op slot: is de rechtsstaat gekaapt door klimaatactivisten? 04.02.2026 1u 9min

In Op z’n Kop! bespreken Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen samen met Andreas Kinneging, hoogleraar rechtsfilosofie aan de Universiteit Leiden, deze week een fundamentele vraag: is de Nederlandse rechter nog wel onpartijdig? De aanleiding is een rechter die zich openlijk profileert als klimaatactivist en toch uitspraken doet in rechtszaken over klimaat en stikstof. Vorige week oordeelde hij nog dat de Nederlandse staat onvoldoende zou doen om Bonaire te beschermen tegen klimaatverandering. Dezelfde rechter veroordeelde vorig jaar de Nederlandse staat in een stikstofzaak van Greenpeace en legde zelfs een dwangsom op. In beide rechtszaken gebruikte deze rechter ook nog eens stukken van Greenpeace om zijn vonnis te onderbouwen. Hoe kan dit in Nederland? En hoe komen we ooit van het stikstofslot af als rechters structureel de kant van klimaatactivisten kiezen? Luister mee en oordeel zelf!

#225 - OP Z'N KOP! Tussen populisme en technocratie: wie stuurt Nederland eigenlijk? 28.01.2026 1u 4min

In deze aflevering van Op z’n Kop! ontvangen Rick van Velthuysen en Marianne Zwagerman twee gasten die volop meedraaien in het publieke debat: Diederik Boomsma, Tweede Kamerlid voor JA21, en prof. dr. Ronald Meester, wiskundige en onderzoeker aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Boosma kijkt terug op zijn Schaepmanrede van een half jaar geleden, waarin hij waarschuwde dat de politiek vastloopt tussen populisme en technocratie. Hij vertelt hoe hij die analyse nu terugziet in het dagelijkse Kamerwerk, wat hij meeneemt uit zijn jaren in de Amsterdamse gemeenteraad en hoe hij de aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart beoordeelt. Professor Ronald Meester is opnieuw te gast. In oktober vertelde hij in onze uitzending hoe zijn onderzoek naar de stikstofmodellen vastliep in het ambtelijke apparaat. Staatssecretaris Rummenie gaf toen in Op z’n Kop openlijk toe dat zijn ambtenaren het rapport van Meester tegen zijn zin met een negatief advies naar de Kamer stuurden. Instanties weigerden mee te werken met Meester. Sindsdien is er veel gebeurd. Gisteren verscheen een kritisch artikel over hem in NRC. In deze neemt Meester ons m mee achter de schermen. Wat zeggen deze processen over de manier waarop beleid in Nederland wordt gemaakt? Luister mee en oordeel zelf!

#224 - OP Z'N KOP! Ambtenarenstaat Nederland: Wie bestuurt Nederland écht? 21.01.2026 1u 10min

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met oud-topambtenaar Erik Pool. In zijn boek Erewoord legt Pool bloot voor welke ethische dilemma’s ambtenaren dagelijks staan — en hoe zij zich daar moreel tegen kunnen wapenen. Tot eind vorig jaar was hij programmadirecteur Dialoog & Ethiek voor de Haagse ambtenarij. Pool ziet het populisme groeien, terwijl het vertrouwen in de politiek afbrokkelt. Met het toeslagenschandaal nog scherp op het netvlies en een stikstofcrisis die maar voortduurt, is volgens hem een fundamenteel andere aanpak nodig. Zijn boodschap is helder: “Kom na wat je belooft. En wek geen schijn van inspraak als de beslissing al lang is genomen.” Op z’n Kop! kaartte de macht van de ambtenarij al vaker aan. In de vorige aflevering confronteerde Marianne Zwagerman gedeputeerde Mirjam Sterk met het feit dat ambtenaren die protesten tegen haar beleid beoordelen, zelf politiek actief zijn voor D66 en GroenLinks. Sterk ging die confrontatie uit de weg. De discussie is dus zeker relevant en de vraag dringt op: Is de macht van de ambtenaren in Nederland niet veel te groot geworden en zijn ze niet veel te veel van dezelfde politieke kleur? Hoe moeten wij als burgers vertrouwen houden in het proces dat zelfs door de Nationale Ombudsman al ‘schijnparticipatie’ wordt genoemd? Luister mee en oordeel zelf!

#223 - OP Z'N KOP! Grote Verbouwing van het platteland: nu Utrecht, straks Nederland? 14.01.2026 1u 11min

In deze aflevering van Op z’n Kop! gaan Marianne Zwagerman en Rick van Velthuysen in gesprek met gedeputeerde Mirjam Sterk (CDA) van de provincie Utrecht. Sterk houdt zich bezig met de transitie van het landelijk gebied, natuur en landbouw. De aanleiding voor het gesprek is het plan waar zij met de provincie Utrecht al een jaar aan werkt: het Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG). In de provincie Utrecht wordt dit beleid uitgerold, maar straks zullen we het in heel Nederland gaan zien. Het UPLG heeft grote invloed op het bestaan van verschillende boeren en tuinders in de provincie Utrecht: hun bedrijven hebben volgens dit beleid geen toekomst meer. Dat terwijl er discussie is over de cijfers waarop het plan is gebaseerd. Cijfers uit Brussel tonen aan dat de staat van de natuur in Nederland veel beter is dan wat aan boeren en burgers wordt verteld. Volgens Europese rapportages blijken veel natuurgebieden juist te verbeteren, terwijl ze in Nederland als ‘rood’ worden bestempeld. Daarnaast zijn waternormen per waterschap verschillend en wordt vervuiling structureel aan de landbouw verweten. Deze plannen raken niet alleen onze boeren, maar ook onze vrijheid en voedselzekerheid. Want wat betekent het als beleid kan worden gebouwd op verkeerde data? En verandert ons platteland straks in beton? Luister mee en oordeel zelf!