Betrouwbare Bronnen

Episódios

• 590 –  Lessen uit tien jaar Brexit 02.06.2026 1h 49min

  ‘Brexit means Brexit’ was de leuze van premier Theresa May. Het klonk vol overtuiging en zelfs een beetje parmantig, maar ook zij ging roemloos ten onder. En nog heel wat andere Britse politici verdwenen in de mist. Als slachtoffers van het welbewuste uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Op 23 juni is het tien jaar gelden dat het Brexit-referendum plaatsvond. 52 procent van de deelnemende Britten koos voor scheiding. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de vaak onbekende en soms vergeten historie van die dramatische stap en de nasleep ervan tot nu toe. Een verhaal dat nog niet af is, want steeds meer Britten vinden dat er een grote fout gemaakt is. De turbulente nasleep zit vol paradoxen. Zo gebeurde in de EU precies het omgekeerde van wat de Brexit-voorstanders luidkeels verkondigden. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** In de kern was de door David Cameron uitgeschreven volksstemming een slim geachte oplossing voor een strikt binnenlands probleem. Omdat zijn eigen Tory Party al decennia ideologisch gespleten was over de rol van de Britten in Europa - en de Labour Party niet minder - beloofde hij een 'heronderhandeling' over die rol, te bekronen met een referendum. Die heronderhandeling stelde niet veel voor en bleek grotendeels overbodig. Camerons boodschap werd daardoor: eigenlijk hebben we het in de EU best naar ons zin en de kleine, nuttige aanpassingen van bestaande afspraken, die krijgen we. Het contrast met de ideologische, apocalyptische anti-EU-betogen kon niet groter. Het werd een campagne tussen onspectaculaire, technische agendapunten en bijna panische ondergangsvisioenen, waarin Brexit als allerlaatste kans voor de identiteit en welvaart van de Britse eilanden werd afgeschilderd. Die duistere paniek mobiliseerde angstige kiezers, op de achtergrond geholpen door Trumps adviseur Steve Bannon en het Kremlin. En het werkte. De conservatieve regering zich had nauwelijks voorbereid op de impact van het referendum. Vijf premiers op rij  - na Cameron en May ook Boris Johnson, Liz Truss en Rishi Sunak - worstelden met 'Brexit means Brexit'. Wat betekende dat nou echt? Definitieve uittreding - in welke vorm dan ook - werd keer op keer uitgesteld. De EU-landen, aangevoerd door onderhandelaar Michel Barnier, lieten zich geen moment uit elkaar spelen en kwamen steeds weer met heldere technische oplossingen, waar de Britse ministers van terugschrokken. Toen Brexit eind 2020 echt een feit was, zat de schrik er goed in. De concrete gevolgen raakten ongeveer elke aspect van dagelijks leven. Dromen als van een welvarend 'Global Britain', als een 'Singapore aan de Noordzee', enorme besparingen op Brusselse bureaucratiekosten en dichte grenzen bleken luchtspiegelingen. De Britten leverden vooral veel welvaart in; banen en connecties met buren die klanten waren geweest. Zo ruïneerde Brexit het vertrouwen in politiek en politici verder. Brexit-initiator Nigel Farage stookte de verdeeldheid verder op. Labour van Keir Starmer profileerde zich als competent alternatief. Maar ook hij bleek de onderliggende effecten van een exit zonder plan of duidelijk politiek doel te niet goed te kunnen aanpakken, laat staan oplossen. Politieke versplintering en destabilisatie blijft domineren. En de Europese Unie zelf? De Europeanen waren niet blij, maar niettemin vrij snel opgelucht. Zonder de Britten kon de Unie zich op allerlei terreinen stevig herinrichten. Geen enkele lidstaat zou ooit nog vrijwillig zo'n suïcidale stap zetten. Viktor Orbán frustreerde graag, maar de EU verlaten? Dat nooit. Doordat de Britten wel weer meewilden doen met populaire EU-programma's als Erasmus en Horizon en zich met defensie-inspanningen ook meer op de EU ging richten kwam er zelfs flink wat geld in het laatje. Waar men de Britten als partners kon gebruiken, waren ze welkom. Waar niet, kon men ze buiten de deur houden. Omdat Londen geweigerd had bij de Brexit met de Unie een heldere structurele relatie in te richten, zat juist 'Brussel' achter de knoppen. Michel Barnier had de Britten er al voor gewaarschuwd: "Jammer is het, we wensen jullie alle goeds op je eigen nieuwe pad. Maar ook voor ons geldt nu 'life goes on'." *** Verder kijken Brexit: A Very British Coup? The Brexit Scandal *** Verder luisteren 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 416 - Nostalgie naar de E.E.G. 378 - Dertig jaar na 'Maastricht' is Europa toe aan een nieuwe sprong voorwaarts 333 - Een 'bromance' tussen Rishi Sunak en Emmanuel Macron. De haat-liefdeverhouding van Britten en Fransen 328 – Nieuwe rauwe wereld. Brexit, what Brexit? 299 - Dramatische verschuivingen in de wereldpolitiek. Europa heeft eindelijk een telefoonnummer 283 - Zinkende schepen verlaten de rat: het pijnlijke afscheid van Boris Johnson 71 - Caroline de Gruyter: 'Brexit maakt Europa sterker' 52 - Hoe Rutte David Cameron teleurstelde 535 - 100 jaar Margaret Thatcher, de Iron Lady 30 - Thatcher, Delors en Europa 479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling 32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:43:55 – Deel 2 01:03:55 – Deel 3 01:49:20 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 589 - Nieuwe poldervoorzitters dwingen kabinet-Jetten terug te komen op bezuinigingsplan 28.05.2026 54min

  Het kabinet-Jetten worstelt met zijn ambities. Het wil de rijksbegroting en de sociale zekerheid voor de lange termijn houdbaar maken. Daartoe wil het met vakbonden en werkgevers brede overeenstemming bereiken en met de uitkomst daarvan ook in het parlement voldeonde steun verwerven voor het beleid van de minderheidscoalitie van D66, VVD en CDA. Maar het wantrouwen is groot.  Na een ultimatum van de vakbeweging, inhoudelijk gesteund door de werkgevers, kwam het kabinet deze week terug op de bezuinigingsplannen. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen hoe de eerste beschietingen de posities van betrokken partijen markeren. Dat is extra boeiend omdat bijna alle sleutelspelers nieuw zijn in hun rol. De premier en zijn ministers, maar ook de nieuwe voorzitters van ‘de polder’ zijn nog maar net aangetreden. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Voor de nieuwe polderchefs biedt de actuele situatie prima mogelijkheden om zich te profileren. Zij kunnen zichzelf en elkaar - opvallend genoeg buiten de SER om - tegenover het minderheidskabinet plaatsen en zich als een solidair front opstellen, dat de eerder gesloten sociaal akkoorden verdedigt. Daarmee kunnen zij bovendien de coalitie onder druk zetten en uiteen spelen, omdat bijvoorbeeld D66 erg hecht aan een ambitieus sociaaleconomisch hervormingsbeleid en het CDA als vanouds aan het bereiken van sociale consensus rond grote maatschappelijke uitdagingen. Het kabinet zette daarom deze week in een uitvoerige brief ‘de eerste stap om het inhoudelijk gesprek te starten’. Rob Jetten onderstreept de wens te komen tot ‘een pact om ons land nog beter te laten werken’. Een benadering die dus veel verder reikt dan een zoektocht naar consensus over ingrepen in AOW, WW en WIA. Centrale doelstelling is een ‘ontslagvrije samenleving’ waarin iedereen zich ‘van werk naar werk’ kan ontplooien. Blokkades voor zo'n inhoudelijk gesprek haalt Jetten daarom nu van tafel. En daarmee zijn die polderchefs zelf weer aan zet. Deze benadering sluit direct aan op de voorzet voor een ‘breed akkoord, liefst vóór Prinsjesdag’, zoals de nieuwe VNO-NCW voorzitter Coen van Oostrom bij zijn aantreden lanceerde. En bij de ultimatum- eisen van de nieuwe vakbondsvoorzitters Hans Spekman (FNV), Hans van den Heuvel (CNV) en Nic van Holstein (Vakcentrale voor Professionals). Die zijn overigens niet meteen gerustgesteld. Zij vragen om ‘opheldering’ over de nieuwe koers in de kabinetsbrief. En in de Tweede Kamer houden mogelijke supporters voor zo'n pact – voorop Jesse Klaver van PRO – eveneens de kaarten tegen de borst. Zo ontstaat dan een gesprek over gesprekken. De vraag daarbij is of Jetten zélf een eensgezinde coalitie heeft, die ook echt de rust in de polder wil herstellen om Nederland economisch sterker te maken. Bij alternatieven rond de AOW houden de sociale partners hun kruit droog, omdat volgens hen de houdbaarheid ervan niet in het geding zou zijn. Alle reden bij zo'n ‘opheldering’ eerst consensus te bereiken over feiten en scenario's. Zo zijn de analyses van Rekenkamer-president Pieter Duisenberg over het beperkte zicht van Sociale Zaken op de ontwikkelingen bij de WIA dan meteen van belang, evenals de constatering dat het bestaande stelsel van fiscale regelingen tientallen miljarden aan investeringsruimte blokkeert. Ondertussen moet in buurland Duitsland de coalitie van CDU/CSU en SPD onder leiding van Friedrich Merz op korte termijn ongeveer dezelfde sociale knopen doorhakken om het land – dat al een hele tijd kampt met krimp – economisch sterker te maken. *** Verder lezen Joost Bekendam & Coen van de Ven - Een granaat in de polder, de politieke cultuur van het kabinet-Jetten  Joop van den Berg - Een minderheidskabinet? Beter van niet *** Verder luisteren 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 572 – Ondertussen in Duitsland 563 - Als minderheid meerderheden maken 562 - De uitgestoken hand van D66, VVD en CDA 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel 445 - Chaos en onrecht in het sociale stelsel 410 - De pirouette van Putters *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00: 18:10 – Deel 2 00:48:39 – Deel 3 00:54:29 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 588 – Liefdesaffaires in de politiek. Dat gaat niemand wat aan. Of toch wel? 26.05.2026 1h 18min

  Geruchten, bekentenissen, spijtbetuigingen, onverhoeds opstappen. Affaires zijn altijd goed voor ophef. Velen reageren dan met: "Dat gaat toch niemand wat aan, dat is een privézaak!" Maar al eeuwen weten ze in de wandelgangen van de macht dat het in de politiek altijd om machtsverhoudingen, belangen en relaties draait. Jaap Jansen en PG Kroeger over de actualiteit en  historische wortels van een vaak pijnlijk fenomeen. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** In vroeger tijden was de affaire als machtsfactor ten nauwste verbonden aan de persoon van heersers en het permanente spel van macht, relaties en deals aan hun hof. In het antieke Rome, bij kaliefs en sultans en in het Europa van de absolute monarchen in de kleurrijke eeuwen tussen Renaissance en Romantiek speelde dit bijna permanent. Geen wonder dat daar heel veel opera's over gecomponeerd zijn. In absolute monarchieën in Europa hoorde de affaire bij de enscenering van de vorstelijke reputatie. Rolmodellen als de Franse koningen François I en Louis XIV deden het voor hoe je dat deed. Waar hun huwelijken complexe dynastiek-diplomatieke verdragen bezegelden, regelden zij hun persoonlijke relaties tot in de finesses. De officiële, buitenechtelijke geliefde - 'la maîtresse-en-titre' - werd een formele, serieuze functie. Daarmee was de reputatie van de vorst duidelijk. Als enige was hij een individu en geen onderdaan. Een vitaal, dynamisch, aantrekkelijk, jeugdig en extravert man die zijn hof domineerde. En zijn maîtresse bekleedde een zinvolle, persoonlijke en vertrouwensvolle rol. Een rol waarvan de vorst de inhoud en betekenis bepaalde. Hoe dat gebeurde zie je bij twee markante voorbeelden. Jeanne-Antoinette Poisson werd de partner van Louis XV. Haar charme, finesse en intelligentie maakten haar onmisbaar als politiek alter ego van de koning. Als Madame de Pompadour had zij grote invloed op geopolitiek en diplomatie, op het innovatieve industriebeleid en op de kunsten, als mecenas. Alexander (Sashin'ka) Lanskoy werd de jeugdige partner van Catharina de Grote, maar ook een beetje de zoon die zij nooit had met haar eerdere geliefde, vorst Grigori Potjomkin die haar partner in het regeren bleef. Ze deelden hobby's en genoten van muziek en literatuur. Hij was discreet en had geen kapsones. Met de Verlichting kwam in Amerika en Frankrijk de revolutie. Ieder mens werd individu in plaats van onmondig onderdaan. Hij mocht als citoyen – als burger dus - zijn voorkeuren uiten door wie en hoe de macht kon worden uitgeoefend. En zijn rolmodel was niet meer een flamboyant heerser, maar een 'onkreukbaar' mens, oprecht, betrouwbaar, ingetogen. Een George Washington die als burger gelijk was aan de anderen, met evenveel vrijheid en broederschap en die de macht volgens afspraak ook aflegde na een vaste periode. Dat verlichte individualisme deed de Romantiek opbloeien. Oprechtheid van persoonlijke emoties ging centraal staan. Affaires waren nu dus onoprecht, niet betrouwbaar, niet conform de normen van burgerlijke zedelijkheid en ingetogen gedrag. Rolmodel werd Queen Victoria met haar 'darling Albert', als het ideale voorbeeld van een huwelijk van ware liefde. Heel burgerlijk, zonder ook maar een smetje van affaires en geroddel. In Nederland zie je deze politiek-culturele verandering in de botsing tussen de burgerlijke intellectueel, de verlichte liberaal Thorbecke - die niettemin zo'n vurig-romantisch huwelijk deelde met 'mijn Madonnaatje' Adelheid Solger - en de Romanov-autocraat op de troon, koning Willem III. Diens bijnaam 'Gorilla' is exemplarisch voor die nieuwe politieke cultuur, waarin diens onredelijke en onverlicht gedrag beestachtig werd gevonden. Ondanks de emancipatiebewegingen van de jaren ’60 en ’70 is veel van die burgerlijke normen in de politieke wereld gehandhaafd. Met alle aandacht voor het 'Me Too'-motief komt nu het aspect van ongelijkheid in persoonlijke relaties scherp naar voren. In situaties rond affaires in deze tijd is dat klassieke-liberale, burgerlijke motief van de 'égalité' opnieuw actueel geworden. Zoals de machtspolitieke aspecten bij affaires in het geding zijn in omstandigheden waarin bijvoorbeeld zakelijke, hiërarchische en partijpolitieke posities tot ophef leiden. Ook hier is de 19e eeuw nog allerminst voorbij. *** Verder luisteren 200 - De Heerser: Machiavelli's lessen zijn nog altijd actueel 367 - Wantrouwen in de wandelgangen: het Binnenhof van moederschoot naar betonnen bunker 249 - Gedrag en omgangsvormen in de Tweede Kamer 387 - Niets is zó politiek als opera - 100 jaar Maria Callas 561 – Jakub Józef Orlínski en Händel, politiek dier en geniaal musicus 311 - De wereld volgens Simon Sebag Montefiore 305 - Andrea Wulf, Hoe rebelse genieën eeuwen later nog ons denken, cultuur en politiek beïnvloeden 115 - Thomas Paine en De Rechten van de Mens 520  -  De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede 583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie 459 – Rolmodel George Washington 339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck 274 - Thorbecke, denker en doener 534 - Franse schandalen: Nicolas Sarkozy en andere presidenten waar een luchtje aan zit 45 – De liefdesbrieven van François Mitterrand *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:44:31 – Deel 2 00:59:33 – Deel 3 01:18:37 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 587 – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over 2025 als verloren jaar: ‘Stagnatie is nooit gratis' 21.05.2026 1h 24min

  De president van de Algemene Rekenkamer, Pieter Duisenberg, presenteerde deze week zijn jaarlijkse  verantwoordingsonderzoek over de €450 miljard euro die de rijksoverheid uitgeeft. Met deze keer daarbij ook een ‘hoogrisicolijst'. Zo kunnen Kamers en kabinet zélf zien bij welke grote beleidsthema's politieke, economische en maatschappelijke doelen op lange termijn voortgang gemaakt wordt en waar het stagneert of zelfs spaak loopt. In gesprek met Jaap Jansen en PG Kroeger stelt hij: "Belangrijke doelen raken uit zicht. En zelfs doelen voor de korte termijn. Dat is kostbare stilstand, want niks doen veroorzaakt extra kosten en tegenvallers in de jaren die komen. Stagnatie is nooit gratis." *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! in deze aflevering: vijf prijswinnaars van het boek van Paul Frissen, met dank aan uitgeverij Boom Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Uit de hooggestemde plannen en geringe prestaties van het kabinet-Schoof trekt Duisenberg de conclusie dat een realistische overheid wenselijk en noodzakelijk is. Een overheid die duidelijk is over ambities en daar doelstellingen bij formuleert. Die ook realistisch aangeeft 'dit kan en dat dan dus niet'. Die slagvaardigheid en eenvoud vooropzet door te werken met taskforces die verkokering doorbreken en daarmee doorbraken mogelijk maakt, die al te lang op zich laten wachten. De aanzet met zulke taskforces in het kabinet-Jetten biedt perspectief. De Rekenkamer biedt hen dan ook gretig handreikingen voor het 'realistisch plannen' van beleid en voor duidelijkheid bij de doelen die zij nastreven. Een helder onderscheid in begrotingen tussen kasuitgaven en investeringen. Nu loopt dat allemaal door elkaar heen: “Een beetje zoals een student zijn studiebeurs gebruikt." In die 'hoogrisicolijst' staat de houdbaarheid van de overheidsfinanciën zelf op 1. Duisenberg kan zijn irritatie niet onderdrukken over het gebrek aan politieke moed. Ondoelmatige fiscale regelingen - die dus niet doen waarvoor ze bedoeld zijn – belopen inmiddels € 89 miljard. Sanering daarvan levert € 35 miljard op. En dat zou ook nog eens meteen het veel te complexe belastingstelsel vereenvoudigen. Voorstellen voor sanering liggen al een tijd op tafel. "Maar hier gebeurt niks, terwijl grote opgaven wachten op doorbraken en lange termijn investeringen." Bij het woningtekort noteert hij dat de helft van het geld dat beschikbaar was voor woningbouw, ook voor een extra snelle aanpak via flexwoningen, op de plank is blijven liggen. "Hierdoor is het tekort aan huizen nog verder vergroot." Bij het stikstofbeleid heeft het vooruitschuiven van beslissingen grote gevolgen. "De maatschappelijke kosten zijn zo'n € 15 miljard per jaar waarin geen concreet beleid wordt ingezet. Het kabinet kwam zijn beloften niet na." Bij de voorgenomen krimp van de rijksoverheid noemt Duisenberg de uitkomst teleurstellend. Het kabinet-Schoof wilde in het coalitieakkoord 22% minder ambtenaren. Dat werd vertaald naar ‘een kaasschaaf-operatie’ van € 1 miljard. “Een plan voor de lange termijn is niet bekend. Wij zien geen sturing door de minister van BZK”, noteert de Rekenkamer droog. Minister Pieter Heerma moet opnieuw beginnen. Bij de Wajong-uitkeringen kan voor 1 op de 8 dossiers - binnen een bedrag van ruim 4 miljard - niet vastgesteld worden of de uitgaven rechtmatig zijn. "De minister van Sociale Zaken heeft niet het inzicht in de omvang en onzekerheden daarvoor." Duisenberg  benadrukt dat op allerlei beleidsterreinen wel degelijk voortgang is geboekt. 5000 mensen erbij in de Nationale Zorgreserve bewijst dat, evenals de enorme krachtsinspanning bij nieuwe investeringen in Defensie. Toch gaat juist bij de nationale veiligheidsstrategie nog te veel mis. "Er is geen fraude- en anti-corruptiebeleid daar, gelet op die grote investeringen is dit een zorgelijk feit", terwijl de beveiliging van grote militaire objecten nog steeds niet op orde is. "Het Rijk is in een aantal opzichten nog niet klaar voor een acute toename van dreiging." Bij de bescherming van infrastructuur op de Noordzee komt dat door verkokering en ‘bestuurlijke impasse’. Bij de screening door de IND op terrorisme blijkt 'het strengste asielbeleid ooit' niet binnen de beloofde twee weken, maar pas binnen twee jaar te kunnen leveren. Volgens de Rekenkamer laten beide Kamers nog heel wat kansen laten liggen om hun parlementaire bevoegdheden en controletaken goed te benutten. Van de vele gedegen evaluaties door wordt weinig gebruik gemaakt. Voor de nieuwe taskforces van het kabinet zouden Tweede-Kamercommissies minder verkokerd moeten opereren. "We hebben een lerende overheid nodig. Successen uit het verleden kunnen ons inspireren. Hoe Thorbecke zo'n enorm project als de Nieuwe Waterweg en het Noordzeekanaal tot stand wist te brengen. Dat koste zes keer meer dan begroot, maar het levert ons nog steeds welvaart op. En toen niet alles meteen lukte was er geen afrekencultuur, maar werd scherp geanalyseerd wat er mis ging en daar leerden ze van.” *** Verder lezen Het rapport van de Rekenkamer En de bijlagen *** Verder luisteren 547 – Knopen doorhakken, hervormen en stevig investeren: het formatie-advies van Jeroen Dijsselbloem en Pieter Duisenberg 554 - Vooruit durven kijken, net als 50 jaar geleden met Almere 533 – Een nieuw belastingstelsel. Leuker kunnen we het niet maken, eenvoudiger wel 507 - Het strenge oordeel van Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg 446 - Doe wat Draghi zegt of Europa wacht een langzame doodsstrijd 423 – Eerst zien, dan geloven – Rekenkamerpresident Pieter Duisenberg over de controle op de rijksuitgaven 274 - Thorbecke, denker en doener 210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde 208 - Max Weber: wetenschap als beroep en politiek als beroep   120 - Roel Bekker: Waarom bij de overheid dingen zo vaak fout gaan *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28: 41 – Deel 2 01:05:56 – Deel 3 01:24:00 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 586 – Paul Frissen: de staat als hoeder van pluralisme 15.05.2026 1h 22min

  Bestuurskundige Paul Frissen ziet ons land al een tijd heen en weer schommelen tussen populisme en technocratisch beheer. En dat is heel iets anders dan het beoefenen van de kunst van politiek in een land van minderheden en pluralisme in opvattingen en overtuigingen. Zijn nieuwe boek analyseert hoe dat komt en hoe de beoefening van die kunst de ruimte kan terugvinden die zij verdient. Jaap Jansen en PG Kroeger praten met Frissen over zijn boek De neutrale staat, pleidooi voor conservatief pluralisme. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** De staat moet ons beschermen tegen de revolutionaire tijdgeest, zegt Paul Frissen. Hij moet daarin zelf geen politieke voorkeur aan de dag leggen maar vooral het pluralisme behoeden en behouden. Pluralisme is immers een levendig en uitdagend karakteristiek van de Nederlandse cultuur en politiek: "Iedereen is hier ergens minderheid." Daarom moet de staat het pluralisme dat al die vormen van eigenheid beschermt en ruimte geeft helpen bewaren. De staat zelf moet daarbij neutraal blijven. Meer verkeersregelaar of scheidsrechter. De spelregels met gezag handhaven, zonder te bepalen wat de inhoud en de uitkomst van het spel moet zijn. Want het strafrecht en het  geweldsmonopolie van de staat zijn machtige wapens die alleen zorgvuldig en terughoudend ingezet mogen worden. Anders is voor je het weet de rechtsstaat verloren. Populisten vinden dit soort evenwicht en ingetogenheid maar onzin, noteert Frissen. Radicalen willen alles en wel nu. "Sentimenten die meteen bevredigd moeten worden." Populistische stromingen – of ze nu radicaal-rechts zijn of radicaal-links - zijn revolutionair van aard. Zij gaan uit van een welhaast onvermijdelijke apocalyps die het bedrijven van politiek juist onmogelijk maakt. Bij de een is dat een dreigende beschavingsondergang door 'omvolking', bij een ander is dat de planetaire verwoesting door klimaatcatastrofes. Allebei weigeren ze stil te staan bij de politieke matiging van het pluralisme. Dat is volgens hen 'het systeem', gestuurd door 'de elite' die zich tegen hun revolutionaire omwenteling verzet. Als de wereld op instorten staat, legitimeert dat voor radicalen ongeremd gedrag en beleid dat het alledaagse maatschappelijk verkeer moet verstoren. Denk aan de eis van 'noodwetten'. De ‘spontanité' van de Franse revolutie zien we nu terug in fakkeloptochten en het besmeuren van kunstwerken; ruiten ingooien; online bedreigingen; trekker-parades. Erupties in groepsverband van individuele emoties, die voortdurend gevoed moeten worden. Maar een échte oplossing is ook weer niet de bedoeling, blijkt uit bijvoorbeeld PVV-gedrag. Er moet voor hen vooral géén afgewogen migratiebeleid komen. Dat arbeidsmigratie een politieke keuze is en migratie ons niet hoeft te overkomen als een soort natuurverschijnsel, moet buiten beeld blijven. En ook al is het radicale aspect aan de linkerzijde minder dominant, bijvoorbeeld bij Extinction Rebellion ziet Frissen die romantische beleving van identiteit en ondergangsstemming eveneens. Het antwoord uit beleidspartijen rond 'het midden' blijft meestal steken in technocratisch beheer, klaagt hij. Het koesteren van pluralisme is daar verstatelijkt in plaats van een krachtbron. In de verzuiling waren verschillen de maatschappelijke basis. De behoefte aan gelijkheid - in kansen, voorzieningen en posities - bracht vanaf de jaren ‘60 en ‘70 uniformering. Verschillen werden een probleem dat via diagnostisering, monitoring, protocollen en compensatiemechanismen beheersbaar kon worden gemaakt. Wat Alexis de Tocqueville zo fraai 'mild despotisme' noemde.  Beheersing en de technocratie van regelstelsels werd essentieel, dat hadden Michel Foucault en Jürgen Habermas goed gezien. Frissen toont zich geïnspireerd door de Franse denker Claude Lefort, die erop wijst dat niet beheersing en technocratisch management, maar creatieve botsingen de essentie van de democratie vormen. Dat technocratie en de gedachte dat deze door wetenschappelijke kennis, feiten en inzichten gestuurd kan worden nogal feilbaar is, zagen we in bij Covid-19. Opvallend was nu juist hoe wendbaar en flexibel het improviseren in de samenleving ook toen uiteindelijk weer bleek te zijn. Zelfs bij grote verschillen in aanpak tussen verschillende landen in Europa liep het overal uit op ‘doormodderen’ en improviseren. Wie pluralisme meer ruimte wil geven, krijgt van Frissen huiswerk mee. Afschaffen van regels? Met het behoud van protocollen en steeds meer toezicht leidt dat tot niets. De rechter op de stoel van de politiek zetten - denk aan een Constitutioneel Hof of aan het Urgenda- arrest – leidt tot nog meer detailsturing, governance voorschriften en protocollen. In de kern gaat het volgens Frissen om de bereidheid verschil te accepteren. "De participatiesamenleving was een interessante gedachte. Maar alleen als je dan wel variëteit accepteert. En niet meteen Kamervragen gaat stellen als scholen of ouderenzorg in Maastricht anders te werk gaan dan op Walcheren." Hij verzucht: "Maakbaarheid wás een linkse zaak ooit, maar die lijkt inmiddels overal te zijn doorgedrongen.” *** Verder luisteren 323 - Paul Frissen en het gevaarlijke verlangen naar de integrale oplossing 210 - Herman Tjeenk Willink over het verval van de democratische rechtsorde 474 – Parlementair historicus Joop van den Berg: “De democratie is in groot gevaar. Je moet niet denken: het loopt wel los" 226 - In het oog van de orkaan: Roel in 't Veld over wat er mis is met politiek en bestuur 445 - Chaos en onrecht in het sociale stelsel 152 - De 19e-eeuwse wortels van FvD en PVV 60 - Coen Brummer & Daniël Boomsma: De canon van het sociaal-liberalisme 34 - 140 jaar Anti-Revolutionaire Partij 385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht 300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen' 296 - Doe effe normaal man! De macht der gewoonte in de Nederlandse politiek 57 - Alexis de Tocqueville 70 - 'Voorzitter, het is Kafka!' - Leven en werk van Franz Kafka *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:28:01 – Deel 2 01:03:46 – Deel 3 01:22:43 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 585 - 'Nostalgie is geen strategie': Canada breekt met Amerika en kiest voor de EU 08.05.2026 1h 29min

  Geopolitieke omwentelingen laten allerlei nieuwe allianties ontstaan. De meest opmerkelijke is wel die van Canada met de Europese Unie. In hoog tempo verdiept, verbreedt en intensiveert die coalitie zich. Buitengewoon symbolisch hierbij was de uitnodiging aan premier Mark Carney om als eregast de Top bij te wonen van de Europese Politieke Gemeenschap in Jerevan, Armenië. Jaap Jansen en PG Kroeger duiken in de zwaartepunten, de focus en de opmerkelijke inspiratiebronnen. Van het ontstaan van Canada in de 15e eeuw, cognac-export in het begin van de 20ste eeuw tot Havèl in 1978 en de Finse president nu. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** De jonge Jean Monnet was als avontuurlijke cognac-handelaar al gefascineerd door Canada, zijn ondernemende migrantencultuur, innovatieve geest en openheid. Het eerste verdrag van 'zijn' EEG buiten Europa was dan ook met dat land, over hightech samenwerking rond kernenergie. En die avant garde rol werd traditie. In 1976 sloot de EEG een breed kaderakkoord met premier Pierre Trudeau, in 2017 met zijn zoon Justin het CETA-vrijhandelsakkoord met meteen weer zo'n brede opzet erbij, de Strategische Partnerschapovereenkomst. Deze aanpak is het model geworden voor alomvattende akkoorden die de EU wereldwijd sluit, zoals met India, Japan, Australië, Vietnam en Mercosur. Met Canada gaat deze coalitievorming in hoog tempo de diepte in. Bij de ruimtevaart in de ESA, Horizon Europe rond R&D, als enig niet-Europese land in het lange-termijn defensie-investeringen programma SAFE, met Oekraïne en in de JEF-coalitie rond de Pool en Oostzee. En nu als eerste niet-Europees land actief in de door Emmanuel Macron geïnitieerde Europese Politieke Gemeenschap die samenkwam in de Kaukasus, dichtbij een aantal spanningshaarden in de actuele geopolitiek. Mark Carney benut dit nadrukkelijk om met de EU samen afstand te nemen van allereerst Amerika, maar ook van China. Daarmee vult hij zijn geruchtmakende speech in Davos, eerder dit jaar, heel concreet in. Hij riep de ‘middelmachten’ op zich te emanciperen van 'hegemonen' als Poetin, Xi en Trump en realistisch te bezien wat zij met elkaar kunnen waarmaken. Alleen zo kunnen ze hun soevereiniteit bewaren. À la het kabinet-Jetten: “Aan tafel, niet op het menu.” Canada moest als een van de eersten meemaken wat zo'n 'middle power' existentieel kon bedreigen, schetste Carney scherp. Betreuren dat Trump, Poetin en Xi zich zo gedragen noemde hij zinloos. “Nostalgie is geen strategie.” Macron, Friedrich Merz, Mario Draghi en Alexander Stubb bouwen hier nadrukkelijk op voort. In de campagne in ons land klonk de echo ervan door in 'Het kan anders' en 'Het kan wél'. In Canada is inmiddels forse steun voor - zelfs – het lidmaatschap van de EU. Stubb noemt dit idee ‘a marriage made in heaven’.  De Europese Commissie houdt het formeel braaf af, maar wijst op mechanismen als 'speciale partnerschapsovereenkomsten' met verwante landen. Ook voor Oekraïne en Moldavië wordt dit verkend en voor Noorwegen is het al een feit. Canada zou als hoogontwikkeld rijk land van 41 miljoen inwoners, met een bbp van 10% van de EU, ongeveer zo groot zijn als Italië en iets groter dan de Benelux of Spanje. Carney wil daarbij met zijn land de brug slaan tussen de EU en het Trans-Pacific Partnership waarin Canada een belangrijke rol speelt. Een hoogontwikkeld, vrijheidsgezind 'handelsblok' van 1,5 miljard mensen zou daarmee tegenover de 'hegemonen' geplaatst worden. En zou zoiets bij Canada zelf passen, gelet op de wortels van dit land? Wie daarin duikt ziet verrassende overeenkomsten. Hun Rudolf Thorbecke was diens tijdgenoot Lord Durham. Van een reeks losse, soevereine provincies werd na 1870 een coherente confederatie opgebouwd, die qua opbouw sterk doet denken aan de EU van nu. Warm bepleiter daarvan was nota bene queen Victoria. Drijfveer was toen al de schrik voor 'tariffs' en de expansiedrift uit Washington. Bewust koos men voor een Europese traditie met multiculturele vrijheden, een constitutionele monarchie en nadruk op betrouwbare, lange termijn relaties als land dat in essentiële, nu ook vaak zeer kritische grondstoffen op zekerheid van afnemers wilde kunnen rekenen. Carney's visioen voor zijn land als partner in de geopolitieke rol van de EU bouwt dus voort op een stevig fundament in historie en cultuur. *** Verder kijken Mark Carney speech in Jerevan Mark Carney speech in Davos Alexander Stubb: Canada in EU 'marriage made in heaven' *** Verder luisteren 578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 492 – Macrons Europese atoombom 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi 447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor 427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 236 – Václav Havel, de dissident die president werd 137 – Joeri van den Steenhoven over slim investeren in kenniseconomie Canada 124 - 95 jaar Jacques Delors 107 - Jean Monnet, de vader van Europa *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:30:27 – Deel 2 01:07:06 – Deel 3 01:30:00 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 584 – Gerrit Schimmelpenninck, de vergeten minister-president 05.05.2026 1h 27min

  Gerrit Schimmelpenninck kwam uit een chic geslacht van notabelen. Vanaf zijn vroegste jeugd zat hij maatschappelijk op de voorste rij. Letterlijk zelfs, op schoot bij Napoleon. Hij was de eerste minister-president van ons land en vertrouweling van de Oranjekoningen Willem I, II en III. Ondanks een rijkgeschakeerd leven tussen 1794 en 1863 is hij volkomen vergeten geraakt. Ten onrechte, laat De vergeten minister-president zien. Een onthullende biografie, geschreven door Hans Verbeek die er op gepromoveerd is. Hij verrichtte nauwgezet  graafwerk in nimmer eerder geraadpleegde mappen, gevonden in de buitenplaats van de Schimmelpennincks, het Nijenhuis in Diepenheim. Een unieke collectie stukken, brieven, documenten en persoonlijke papieren en geheimen biedt een heel nieuw beeld van spannende gebeurtenissen in politiek, diplomatie, economie en machtsstrijd in de negentiende eeuw. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Hans Verbeek vertelt over zijn boek op zondag 10 mei 2026 in De Richel in Amsterdam Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact *** Schimmelpenninck groeide op in het Parijs van de Jacobijnse terreur en Napoleon Bonaparte. Die maakte zijn vader Rutger Jan tot raadspensionaris – president - van de Bataafse Republiek. Zoon Gerrit was zodoende even een soort kroonprinsje en woonde zelfs op Huis ten Bosch. Maar de politieke omwentelingen in Europa bepaalden toen al zijn levenslot. Zijn vader werd afgezet, de Oranjes kwamen terug aan de macht en zelf maakte hij onder Willem I glansrijk carrière. Geen wonder dat hij nogal zelfverzekerd was en vond dat hij eigenlijk recht had op mooie titels, status, geld en banen van het hoogste niveau. Die achtergrond maakte dat hij als diplomaat aan de meest aristocratische en weelderige hoven van Europa zich als een vis in het water voelde. In Sint-Petersburg moest hij bij de tsaar - schoonfamilie van de Oranjes - de uitermate pijnlijke gevolgen van een societyschandaal wegpoetsen. Hij ondervond dat Nicolaas I - het rolmodel van Poetin! - veel beter op de hoogte was van Haagse perikelen dan hijzelf als gezant. In Londen was hij evenzeer een succes bij koningin Victoria's hof. Schimmelpenninck nam ook daar veel ambtelijke vrijheid; hij kocht journalisten om en bewerkte via oppositieleider Benjamin Disraeli het parlement tegen de regering-Palmerston. Politiek hoogteput van zijn loopbaan kwam in 1848. Hij kon de stuurloze en panische Willem II dicteren hoe hij hem zou bijstaan in de politieke crisis. Hij was bereid een Brits aandoende Grondwet op te stellen, maar wilde dan wel al meteen als 'prime minister' het heft in handen krijgen. De koning was een chaoot. Zo waren drie verschillende groepen tegelijk bezig aan een nieuwe, meer liberale Grondwet. De negenmannen rond Johan Rudolf Thorbecke, een onrustige Tweede Kamer en Schimmelpenninck zelf. Maar Schimmelpenninck was niet handig in het organiseren van draagvlak. Uit angst voor rellen en revolutie liet Willem II Schimmelpenninck weer vallen. Als ambassadeur in het Verenigd Koninkrijk raakte hij verstrikt in een volgende Oranjecrisis. Kroonprins Willem moest in Engeland afkoelen van slaande ruzie met zijn ouders. Het lukte Schimmelpenninck warempel diens ballingschap daar tot een groot succes te smeden. Toen plots het bericht kwam dat Willem II gestorven was moest de kroonprins - nu immers meteen koning Willem III - behendig naar Den Haag worden geloodst, naar de troon en de Grondwet die hij verafschuwde. Het kwam allemaal op zijn pootjes terecht, maar Schimmelpenninck hield er privé wel een uiterst cynisch blik op het Oranjehuis aan over. Niet minder heftig waren en bleven zijn gevoelens contra 'die Leidse professor, die theorist en Jacobijn Thorbecke. Verbeek analyseert dat deze wederzijdse vijandschap veel dieper zat dan tot nu toe was aangenomen. En dat ook Thorbecke niet vies was van schimmig lobbywerk en manipulaties contra Schimmelpenninck zoals die zelf in Londen had gepraktiseerd. Het ruïneerde zijn poging tot een politieke comeback in 1853. Het zijn dit soort onthullende momenten achter de schermen van de hoge diplomatie, het tsarenhof en de Haagse besognes die deze biografie een onverwacht tijdsbeeld maken. Dat geldt niet minder voor de realiteit die het boek laat zien van de bittere armoede in de dorpen van Twente, de uitbuiting van 'ons Indië' om in het land aan de Noordzee een staatsbankroet te voorkomen en de neergang van de lang vanzelfsprekende autoriteit van notabele families. De gegoede burgerij nam onder leiding van Thorbecke de politieke macht over en sloeg de weg in naar een modernisering van die lang ondenkbaar was. *** Verder luisteren 28- De relatie Nederland-Frankrijk 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa 21 - Poetins rolmodel tsaar Nicolaas I 520 - De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede 274 - Thorbecke, denker en doener 115 - Thomas Paine en De Rechten van de mens 11 - Gerlacus Buma, soldaat van Napoleon, maar ook van Willem I 488 - Het Congres van Wenen (1814-1815) als briljant machtsspel 373 - Nederland en België: de scheiding die niemand wilde 305 - Andrea Wulf, Hoe rebelse genieën twee eeuwen later nog ons denken, cultuur en politiek beïnvloeden *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:32:54 – Deel 2 01:07:42 – Deel 3 01:27:46 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 583 – Lafayette, een jonge Franse edelman in de Amerikaanse revolutie 01.05.2026 1h 13min

  Een Franse tiener stortte zich met heel zijn enthousiasme, idealisme en aristocratische ponteneur 250 jaar geleden in de onafhankelijkheidsstrijd in Amerika. Hij werd – al in die tijd - een soort popster en kreeg de bijnaam 'held van twee werelden'. Het was het ongebruikelijke begin van een ongekend avontuurlijk leven tijdens revolutie, omwenteling en strijd voor democratie en mensenrechten. Marie-Joseph Paul Yves Roch Gilbert du Motier, Marquis de La Fayette - een onvervalst Hollywood-epos waardig. Jaap Jansen en PG Kroeger vertellen het verhaal over de meest vereerde Europeaan in de rebelse dertien koloniën. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Hij leefde van 1757 tot 1834. Een weeskind uit een adellijke, puissant rijke en krijgshaftige dynastie in Auvergne. Hij kende iedereen en speelde waar hij opdook een hoofdrol in meeslepende gebeurtenissen. Als politicus, generaal, diplomaat, filosoof en bemiddelaar. Hij was een tijdgenoot van al die fascinerende mensen van Verlichting, Romantiek en revolutiejaren. Napoleon, Goethe, Germaine de Staël, Beethoven, de Humboldts en natuurlijk de founding fathers van Amerika. Op13 juni 1777 kwam het door Lafayette zelf betaalde oorlogsschip Victoire aan bij de kust van South Carolina. Zijn wapens, het kruit en onmetelijke rijkdom waren welkome geschenken. Maar wat moesten de Amerikaanse opstandelingen met die jongen vol esprit, maar zonder kennis van de Engelse taal? In enkele maanden veroverde hij de harten van de Amerikanen, misschien wel juist omdat zo'n uiterst elitaire, aristocratische persoonlijkheid zo’n enorm contrast vormde met de dagelijkse besognes en contacten in Philadelphia. En hij maakte indruk doordat hij oprecht was. Hij maakte alle ontberingen aan het front en in de ijzige winter van Valley Forge mee als trouwe adjudant van George Washington. "Ik ben hier om te leren, niet om lesjes uit te delen," zei hij bescheiden. Washington stuurde de 20-jarige terug naar Parijs om als influencer ook Franse harten én beurzen te laten kloppen voor vrijheid en democratie. Ook daarin bleek hij een succès fou. Terug aan de zijde van zijn idool Washington commandeerde Lafayette de troepen en speelde een hoofdrol bij de definitieve overwinning op de Britten bij Yorktown in 1781. In Parijs werd hij bejubeld. Hij onderhandelde mee aan de vrede waarmee koning George III zijn Amerikaanse imperium moest vrijlaten. Terug in het vrije Amerika trok hij door alle nieuwe 13 staten, als een popster gefêteerd. Geen wonder dat hij terug in Frankrijk een leidende aanjager werd van een verlicht koninklijk bewind en meer burgerlijke vrijheden. De ochtend na de bestorming van de Bastille werd hij benoemd tot commandant van de Nationale Garde en moest rust en orde en een correct functioneerde overheid garanderen. Hij schreef wereldgeschiedenis. Uit zijn pen kwam de Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen – de Verklaring van de rechten van de mens en de burger - het fundament voor de formulering van mensenrechten sindsdien. Zijn coauteur was vriend voor het leven Thomas Jefferson. De radicalisering en uiteindelijk 'la Terreur' van de Revolutie hadden voor Lafayette's familie vreselijke gevolgen. Hij poogde te vluchten naar Amerika, maar werd opgepakt en zat jaren vast als gijzelaar in een Habsburgs kasteel in Slowakije. Napoleon kocht hem vrij, maar dat betekende allerminst dat hij voor zijn steeds dictatorialer wordende bewind. Lafayettte was de rest van zijn leven een principieel, vurig tegenstander van autoritair bewind, ook van de niet al te democratische koningen na l'Empereur.  Het scheelde overigens maar weinig of hij was in 1830 zelf staatshoofd geworden.  Amerika was hem nimmer vergeten. Ter viering van 50 jaar onafhankelijkheid, nu 200 jaar geleden, maakte hij een tournee langs alle 24 staten van toen. Het werd een triomf, met zijn verjaardagsfeest op het Witte Huis. Hij sprak als icoon van de vrijheid het Congres toe. En hij bezocht nog weer eens zijn vriend Jefferson, toen 81 jaar oud. Bij zijn dood in 1834 werd nationale rouw afgekondigd in heel de Verenigde Staten. President John Quincy Adams zei in zijn grafrede: “Lafayette staat hoog op de lijst van de pure en onzelfzuchtige weldoeners van de mensheid.” *** Verder kijken Filmtrailer Lafayette (1961) Tekenfilm: Lafayette, de Franse tiener die Amerika maakte Deel 1 Deel 2 Guns and Ships - Hamilton (Original Cast 2016 - Live) *** Verder luisteren 281 - Fourth of July: Amerika reisgids voor politieke junkies 382 - 250 jaar Verenigde Staten: de Boston Tea Party 519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring 459 – Rolmodel George Washington 397 - Benjamin Franklin, zijner majesteits meest loyale rebel 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa 580 - Lenteboekenspecial met Germaine de Staël 57 - PG Kroeger over Alexis de Tocqueville 513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army 570 - 250 jaar VS: leiderschap in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden 494 - Trumps aanval op de geschiedenis en de geest van Amerika 473 - 2025. 200 jaar John Quincy Adams president  475 – Trumps rolmodel Andrew Jackson 520  -  De radicaaldemocratische erfenis van Pieter Vreede *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:26:28 – Deel 2 00:53:30 – Jean-Marc van Tol + Deel 3 01:13:35 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 582 – Het kabinet-Jetten: navigeren in de mist 28.04.2026 1h 19min

  De eerste twee maanden van het nieuwe kabinet lieten meteen zien onder welke druk het minderheidskabinet van Rob Jetten moet presteren. Ze werden direct in een wereldwijde crisis gestort, met dramatische gevolgen voor de energiezekerheid, grondstofketens, economische perspectieven en geopolitieke dreigingen. Stevige parlementaire meerderheden zijn niet in zicht en de polder is balsturig. Toch heeft het kabinet op vier grote thema's panache getoond. Soms zonder dat de buitenwacht daar erg in had, noteren Jaap Jansen en PG Kroeger. Maar op drie grote thema's is de mist nog niet opgetrokken. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Meest in het oog liep natuurlijk het 'asiel en migratie dossier'. Jetten gunde de VVD na tal van vergeefse pogingen – ook al onder Rutte - om dit nu echt te regelen af te ronden. Bart van den Brink, de CDA-vicepremier, bleek bereid de wetgeving van VVD'er David van Weel - die hier PVV'er Marjolein Fabers werk voortzette - in de Senaat te verdedigen en zo af te ronden. Maar de Senaat is na ‘Schoof’ een mijnenveld. De grootste partij bij de Eerste-Kamerverkiezingen van 2023, de BBB, is daar in splinters uiteen gevallen, zoals ook PVV en BBB 'aan de overzijde'. De labiliteit werd nog verhevigd doordat Geert Wilders bijna te laat ontdekte dat succes voor Van den Brink juist voor zijn PVV funest zou zijn. Diens opdracht was duidelijk: de linkerzijde niet frustreren, de rechterzijde vastpinnen op hun eigen 'strengste beleid ooit' en voor SGP en CDA humane uitvoering daarvan garanderen. Lukte hem dat, dan zou de PVV zijn aanpak moeten omarmen en vastzitten aan met hem solidair meewerken aan het aanstaande EU-migratiepact. Prompt dwong Wilders zijn senatoren tot allerlei pirouettes om te voorkomen dat zij de wetgeving van hun 'kanjer' Faber nog zouden moeten steunen. Deze absurde situatie werd nog potsierlijker door manoeuvres bij D66. Premier Jetten had misschien toch wat Lubberiaans 'even meedenken' in eigen kring moeten toepassen. Anders dan het beeld na afloop kwam Bart van den Brink toch met winst uit de strijd. Hij kan in hoog tempo nu effectieve, uitvoerbare en humane wetgeving voorleggen en beide Kamers uitdagen nu wél hun werk te doen. In zijn eigen partij, het CDA, zal hij wel even moeten uitleggen dat dit resultaat geen reden tot ‘teleurstelling over weinig steun voor kabinet’ is (het commentaar van CDA-leider Henri Bontenbal), maar juist kans biedt zich te profileren als gedegen partij. Zeker ten opzichte van VVD en PVV die keer op keer niet leverden bij 'asiel'. Het kabinet kan intussen profiteren van grote doorbraken tijdens de Eurotop op Cyprus. Bij de Straat van Hormuz, de steun aan Oekraïne, energienoodbeleid en de praktische uitwerking van de rapporten Draghi en Letta zit Nederland daadwerkelijk aan tafel – het staat niet meer op het menu. Het nationale energiepakket van het kabinet bleek zó doelgericht te zijn ingevuld, dat ook gepatenteerde klagers over Haags beleid opvallend stil waren. Zelfs de boeren en de vissers! Ook bij de Voorjaarsnota kon de coalitie een reeks stappen zetten met wisselende Kamermeerderheden. Daarmee lijkt naar Prinsjesdag het pad geëffend. De onzekerheden zijn nog groot, ook geopolitiek gezien, en VVD-minister Eelco Heinen heeft er een handje van problemen door te schuiven - hij lijkt meer op de voormalige Griekse minister Yanis Varoufakis dan op een strakke Onno Ruding (CDA, kabinetten-Lubbers I en II) of Jeroen Dijsselbloem (PvdA, Rutte II). Drie mistbanken hangen nog voor de kust bij Scheveningen. Het noodzakelijke sociaal akkoord van kabinet en polder vertoont weinig dynamiek. De druk neemt toe nu blijkt dat het kabinet-Schoof in de WIA nog veel meer gaten en problemen achterliet. Enkele signalen gaf Jetten wel al af, zoals bij verzachting bij ingrepen in de bijstand. In het CDA klinken niettemin zorgen over het al te liberale karakter en de toonzetting daarbij van de coalitie. De uitgestoken hand valt minder op dan de permanente campagnestand van de VVD en onwennigheid bij D66 in haar rol als leidende coalitiepartij. Mistig is ook de grote aangekondigde hervorming in de zorg van VVD-minister Sophie Hermans en CDA-minister Mirjam Sterk. Het beteugelen van de kosten is geen rocket science - de Duitse coalitie van CDU/CSU en SPD is met precies hetzelfde bezig. Gek genoeg dreigen hier vooral in de VVD problemen. Eigen bijdragen voor meer gefortuneerde ouderen is in die partij sinds Rutte II een doembeeld. De strijd kon hier weleens vooral door VVD’ers onderling gevoerd gaan worden. Waar de mist nu zou kunnen optrekken, is bij de 'taskforce toekomstige welvaart en vestigingsklimaat'. Op Cyprus is met het stevige EU-pakket 'One Europe, One Market' een doorbraak mogelijk met de concrete aanpak van de rapporten Draghi, Letta, Wennink en de door Heinen zo bepleite 'Kapitaalmarktunie'. Nederland kan als lid van de E6-kopgroep van grote economieën van de EU voortrekker zijn. Hier moet vóór de Franse presidentsverkiezingen concreet 'geleverd' worden, beseffen alle betrokkenen. Kabinet en Kamer kunnen hiermee meteen aan de slag om economie, kennis en technologie te versterken. *** Verder luisteren 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:39:37 – Deel 2 00:59:50 – Deel 3 01:19:13 - EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 581 - Péter Magyar brengt Hongarije terug in het hart van Europa 24.04.2026 1h 27min

  De overwinning van Tisza en de nederlaag van Fidesz zijn ongekend. Péter Magyar kan met ruim tweederde van de parlementszetels gaan regeren. Viktor Orbán is na zestien jaar aan de macht vernederd, maar zijn machtsapparaat en netwerken zijn niet zomaar ontmanteld. Jaap Jansen en PG Kroeger analyseren wat er bij de Hongaarse verkiezingen nu eigenlijk gebeurde, welke perspectieven de overwinning van Magyar biedt - ook voor Europa - wie hij is en waar zijn team en partij voor staan en hoe benauwd radicaal-rechts in Europa moet zijn nu suikeroompje Orbán verslagen is. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** De echte verrassing bij de uitslag van de stembusstrijd was niet de triomf van Tisza in Boedapest en de steden en hun buitenwijken. Dat waren de uitslagen op het uitgestrekte platteland, de dunbevolkte poesta en in marktstadjes en rurale dorpen. Daar stortte de steun voor Orbán in en profiteerde Tisza ook nog van de stemmen van bewoners daar die feitelijk naar elders vertrokken waren. De manipulaties van de kieswet door Fidesz keerden zich zo vooral tegen de kansen van de eigen partij. Bovendien was de opkomst hoger dan ooit, sinds 1989. Jongeren kwamen nu massaal naar de stembus, onder de 30 stemde 76% op Magyars partij. De campagne van Magyar was uiterst gedisciplineerd en hield het oog op de bal. Alle pogingen angst rond te strooien of te intimideren vanuit Fidesz - zelfs met een sekstape als dreigement - werden genegeerd. Onzichtbaar had zijn partij buiten de steden 'Tisza-eilanden' gevormd om juist in rurale streken knooppunten te hebben voor zichtbaarheid, activisme en campagne van onderop. Magyar voerde juist in die provincieplaatsen campagne, terwijl Orbán zich door JD Vance, Geert Wilders en Marine le Pen liet bejubelen in Boedapest. De focus werd gelegd op de corruptie, vriendjespolitiek en nepotisme. De verarming en desolate toestand van scholen, zorgcentra en basisvoorzieningen was het pijnlijk contrast daarmee, terwijl de EU-fondsen om hier investeringen mogelijk te maken door Orbáns beleid bewust gefrustreerd bleven. Tisza’s toespitsen daarop werkte, want zelfs in de dorpen rond Orbáns paleis op de poesta stemde 58% voor Magyar. In de dagen na de verkiezingsuitslag bleek die focus opnieuw. Direct werden essentiële prioriteiten in gang gezet tegen de corruptie en het machtssysteem van Fidesz. Ook werd ingezet op een 'deal in één klap' met de EU. En dat bleek precies wat alle partijen bij zo'n deal uitkwam. Magyars team maakt een vliegende start. Interessant is hoe Anita Orbán - geen familie! - als minister van Buitenlandse Zaken de banden met Brussel en buurlanden gaat aantrekken. Op wie we zeker moeten letten is Bálint Ruff, die als minister voor het kabinet van de premier al aankondigde dat de grote schoonmaak van corrupte netwerken en publieke opdrachten aan sponsors van Fidesz snel begint. De bewindslieden voor economie en financiën willen zo snel mogelijk het staatsbudget saneren, geblokkeerde EU-fondsen mobiliseren en toewerken naar toetreding tot de eurozone in 2030. Opmerkelijk is dat Magyar de checks and balances in het staatsbestel wil verstevigen, onder meer door de volgende president duidelijker bevoegdheden te geven tegenover de premier. Voor de samenwerking met de EU-partners zijn deze signalen hoopgevend. Magyar wil ten eerste af van de vijandige verhouding met Polen. Bij heel wat EU-partners zal ook belangstelling bestaan voor het onthullen en saneren van de financiële stromen vanuit Boedapest naar radicaal-rechtse clubs en politici buiten Hongarije. Zeker ook in ons land, de thuisbasis van prominente CPAC-gasten. Ongetwijfeld komt er nog meer naar buiten, zoals hoe Orbán zijn collega Robert Fico hielp in zijn campagne door een fake asielzoekersoverval op Slowaakse grensposten in scene te zetten. De herdenking, na de zomer, van de Hongaarse opstand tegen het Sovjetbewind van 1956 belooft een bijzonder moment te worden. Dat was toen een wanhopige poging om uit de klauwen van Moskou te ontsnappen en een democratische toekomst in een vrij Europa te winnen. In de campagne scandeerden de Hongaren tegen Orbán de leuze van destjds al Ruszkik haza! - 'Russen, ga naar huis!'- en op de avond van de verkiezingsuitslag was dat dé overwinningskreet van Péter Magyars jonge aanhang op hun feest aan de Donau. *** Verder lezen Volg op Substack The Hungary Report door Péter Dósa *** Verder luisteren 509 - Het verdriet van Geert Milders 505 - Donald Trump, een ramp voor radicaal-rechts in Europa 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 437 - Dwarse Viktor Orbán mag een half jaar Europa voorzitten. Gaat dat wel goed? 432 – Verkiezingen Europees Parlement 2024: Tisza verrassend winnaar 420 - Wilders formeert in Boedapest, niet Den Haag 336 - Timothy Garton Ash: Hoe Europa zichzelf voor de derde keer opnieuw uitvindt 109 - Mathieu Segers: Sterke lidstaten maken Europa sterk 63 - Judit Varga, minister van Justitie van Hongarije: lessen uit de geschiedenis *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:29:35 – Deel 2 01:03:57 – Deel 3 01:18:06 – VVDS: Gremdaat 01:27:39 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 580 - Lenteboekenspecial 17.04.2026 1h 58min

  Er zijn zo veel heerlijke boeken verschenen, dat het tijd is voor een extra boekenspecial. Nieuwe boeken over unieke vrouwen, ideologen, ballingen, sublieme schrijvers, politici, denkers en grote liefdes. Over China, Haagse politiek, Frankrijk, Duitsland, Engeland, Amerika en nog veel meer. Met hoofdrollen daarin van Napoleon, Churchill, Deng Xiaoping, Hitler, Lubbers, Kok, Rutte en natuurlijk weer de families Mann en Von Humboldt. Jaap Jansen en PG Kroeger bespreken zes boeken! *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Meld je aan voor het Europa Festival van Pro op zaterdag 9 mei in BlueCity Rotterdam, het oude Tropicana Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact *** Sonia Purnell - Kingmaker: Pamela Churchill Harriman's astonishing life of seduction, intrigue and power Churchill vertrouwde haar volstrekt. Zijn schoondochter Pamela was de beste spion die hij ooit had. En zij kende al zijn geheimen, angsten en heldenmoed. In zijn laatste levensjaren nog ging zij met hem mee als gezelschap op het jacht van Onassis. Daar ontmoette zij niet alleen Maria Callas, maar ook oude vrienden: JFK en zijn Jackie. Pamela Digby Churchill Harriman kende iédereen. Ze was een overlevingskunstenares, geliefde van een lange reeks van de machtigste en rijkste mannen uit heel de wereld en een politiek dier van de buitenklasse. Zij was het die Bill Clinton ontdekte voor het presidentschap. Hij schonk haar een droombaan: ambassadeur van Amerika in Parijs. Ook daar was zij een spectaculair succes. Ze wond Jacques Chirac om haar vinger en wist vrede te stichten in een gruwelijke oorlog. Wát een leven!   Margot Dijgraaf - Germaine de Staël. Schrijver, balling en feminist avant la lettre Germaine verslaat zelfs Pamela als vrouw met een avontuurlijk leven in wilde tijden. Ze was briljant, schreef bestsellers in zowel de romanliteratuur als wetenschappelijke en politieke essays. Goethe vertaalde haar, Klemens von Metternich en tsaar Alexander ontvingen haar, Wilhelm von Humboldt was een vriend, filosofen als Friedrich von Schlegel en Benjamin Constant waren haar metgezellen, koningin Marie Antoinette was een vriendin die haar wijze adviezen helaas niet volgde. Haar leven tussen 1766 en 1817 viel samen met alle grote revoluties van die jaren en zij speelde daar een opmerkelijke rol in, kende alle hoofdfiguren, correspondeerde en discussieerde met hen. Haar kasteeltje in Coppet, even buiten Genève, was haar salon en die samenkomsten werden 'de Staten Generaal van Europa' genoemd. Ze had één vijand. Napoleon. Ze kritiseerde hem en zijn ondemocratische machtsdrift rechtstreeks in zijn gezicht. Hij liet haar verbannen en de eerste druk van haar boek over Duitsland vernietigen. Toch werd ook dit een bestseller.   Margit van der Steen – ‘Ware wonderdieren’. De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek (1917-1927) Wie waren de vrouwen die als eersten in ons land politieke functies konden veroveren? Wat maakten zij mee? Hoe werden zij bejegend? Dit boek is een tijdsbeeld van Nederland en het verhaal van deze pioniers. Het werd ze allerminst makkelijk gemaakt, want op rechts en net zo goed op links waren veel mannen allerminst ingenomen of overtuigd van de waarde van de vrouw in de politiek. Troelstra zag hen als risico voor de komst van het socialistisme. De gereformeerden vonden dat vrouwen geen plaats hadden in de harde wereld van macht en geld. De katholieken vonden het moederschap en niet het bestuur haar ware bestemming. Maar daar trokken de politieke pioniers zich weinig van aan. Fascinerende mensen, voor de duvel niet bang. Leer ze kennen. Suze Groeneweg, Carry Pothuis-Smit, Aletta Jacobs. Maar ook Wilhelmina van Itallie-Van Embden, een meesterinterviewer die Kamerlid werd. Frida Katz, het wetgevingskanon van de CHU. Eiske ten Bos-Harkema, een 'rooie vrouw' die het cachot in moest toen ze een 'MeToo'-schandaal onthulde. De liberalen, die het meest hun best hadden gedaan om het vrouwenkiesrecht te realiseren, werden er niet voor beloond. Algemeen kiesrecht beloonde vooral de socialisten. En veel vrouwen conservatief te stemmen.   Florian Illies - Als de zon ondergaat (verschijnt op 12 mei in de Nederlandse vertaling) In de zomer van 1933 was het heerlijk aan de Côte d'Azur. Maar Thomas Mann was wanhopig. Kon hij ooit terug naar München naar zijn schrijftafel, zijn romans, verhalen, essays? Florian Illies' documentaire roman schetst die eerste maanden in ballingschap en de ontworteling van de grote schrijver, zijn familie en hun vrienden in Sanary sur Mer. Hoe dochter Erika een dappere regisseur van het overleven tegen Hitler werd. Hoe zoon Klaus in Zandvoort levensmoe leek, maar in verzet een levensdoel hervond. Hoe zoon Golo van verlegen student een stille held werd. En Goebbels stiekem meekeek. IJzingwekkend.   Dik Verkuil - De ongenaakbare Bolkestein Een monumentale biografie die een tijdsbeeld geeft van Nederland in de twintigste eeuw. Van het chique milieu van de Amsterdamse elite, van dat van de studenten vroeger, van Shell als koloniaal bedrijf, van de VVD die transformeerde van nette heren partij naar volkse machtsfactor. En Frits Bolkestein loopt daar doorheen, eigenwijs, horkerig, provocerend, aarzelend tussen conservatisme en liberalisme. Trots op zijn gave van 'haute vulgarisation' die maatschappelijke thema's hielp agenderen. Maar ook tragisch. Want als bewindsman, als Eurocommissaris en als politiek leider in de paarse periode boekte hij nauwelijks concrete resultaten. Het premierschap ontglipte hem door eigen, aarzelende vaagheid. Zijn opvolging werd een drama. En zijn Magnum Opus, het boek dat hij decennialang aankondigde, werd een flop. Maar toch, wát een leven!   Kevin Rudd – On Xi Jinping. How Xi's marxist nationalism is shaping China and the World Hoe denkt de machtigste man op aarde? Sinoloog en oud-premier van Australië, Kevin Rudd, durft het aan in het brein van Xi te kruipen en zijn ideologische kerngedachten te ontcijferen. Zo kruipen we met hem in de geest van een totalitair heerser, een man naar wie iedereen in China moet opkijken en die men heeft te gehoorzamen. Meest fundamenteel is het feit dat Xi een ware gelovige is. Het marxisme-leninisme is de enige wetenschappelijk bewezen analyse van de wereld en wie deze zuiver volgt, kán niet falen. Daarom heeft hij met drie correcties het bewind van zijn voorganger Deng Xiaoping diepgaand veranderd. Bij de centrale macht van de Partij en bij de economische verschillen binnen China wijst hij een koers 'naar links' aan. Terug naar Lenin en de jonge Mao. Nivellering en een nadruk op staatsbedrijven. Zuivering in partij en legertop. Bij de nationale identiteit van China wijst Xi naar het verleden, naar de tijd voor Mao. De ideologie, cultuur en zelfs bepaalde zeden en religie uit de keizertijd zijn weer acceptabel. Want China is en was één en superieur. Als rode keizer is Xi wereldlijk leider en spiritueel heerser tegelijk. ***  Tijdlijn 00:00:00 – Introductie 00:06:75 – Pamela Digby 00:29:48 – Germaine de Staël 00:42:07 – De eerste vrouwen in de Nederlandse politiek 01:05:48 – De familie Mann op de vlucht voor Hitler 01:12:22 – Frits Bolkestein 01:32:11 – Xi Jinping 01:58:06 – Einde *** Verder luisteren Kingmaker 479 - Winston Churchill. Staatsman. Redenaar. Excentriekeling 32 - Churchill en Europa: biografen Andrew Roberts en Felix Klos Germaine de Staël 190 - Napoleon, 200 jaar na zijn dood: zijn betekenis voor Nederland en Europa 40 – De geniale broers Von Humboldt 519 - Thomas Jefferson, de revolutionaire schrijver van de Onafhankelijkheidsverklaring 570 - 250 jaar VS: John Quincy Adams, leiderschap in het Huis van Afgevaardigden Wonderdieren 113 - De Jaren '20 als wenkend perspectief Mann 105 - Dagelijks leven in Nazi-Duitsland 404 -  Thomas Mann in 1949 en de internationale positie van Nederland in dat jaar Bolkestein 485 - De bijzondere veelzijdigheid van Frits Bolkestein 32 - Gesprek met Frits Bolkestein 403 - Sam van Houten, een eeuw lang verrassend dwars 274 - Thorbecke, denker en doener Xi 220 - China's nieuwe culturele revolutie 453 – 75 jaar Volksrepubliek China, waar is het feestje? 564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi 578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen 551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASMLSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 579 - De geur van wilde beesten - hoe overleeft een minister de eerste weken? 10.04.2026 1h 42min

  Een nieuw kabinet is voor iedereen weer wennen. Tweede en Eerste Kamer, de media, de ambtenaren in de Haagse torens en de nieuwe bewindslieden zelf moeten zich de nieuwe situatie en hun nieuwe rol zo snel mogelijk eigen maken. Zeker bewindslieden die als ‘een frisse wind van buiten’ zijn geworven komen soms wel even in een ontgroeningsperiode terecht. Het kabinet-Jetten is hierin verrassend 'traditioneel'. Jaap Jansen en PG Kroeger bekijken hoe Rob Jetten en de zijnen de eerste weken doorkwamen, wat daarbij opviel en welke gids uit het verleden beschikbaar is die elke nieuwe bewindspersoon zou moeten volgen. Want uit de ervaringen van eerdere ambtgenoten zijn tien lessen te leren voor een succesvolle start waarmee de nieuwe minister of staatssecretaris direct kan verrassen als een daadkrachtig en doeltreffend lid van een kabinet. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Les 1 - Bewaar je onafhankelijkheid Zodra een minister het departement binnenloopt wordt er voortreffelijk voor gezorgd. Dat is mooi en levensgevaarlijk. Een bewindspersoon moet beseffen dat hij geen verlengstuk van zijn ministerie is, maar evenmin een correctie of straf op het ambtelijk apparaat. Hij moet zich dus niet laten 'inpakken', maar ook niet - zoals Marjolein Faber - een soort oorlog tegen de eigen omgeving beginnen. Leerzaam is hoe Jos van Kemenade in 1981 bij zijn terugkeer op Onderwijs en Wetenschappen de lessen van zijn eerste ambtstermijn benutte voor stevige politieke aansturing van het departement. Les 2 - Heb een plan Heeft een minister bij aantreden zelf niet veel visie, dan is dat voor het ministerie helemaal geen probleem. Men heeft een prachtig inwerkdossier klaarliggen en elke ambtelijke top gebruikt de minister graag als assistent voor de uitvoering. Daarom kan een minister maar beter meteen bij aantreden duidelijk laten blijken wel degelijk een eigen plan te hebben en het departement daar goed van doodringen. Wim Deetman deed dit op O&W zo krachtig dat de onthutste ambtelijke top hem liet vragen: “Meent u dit écht, excellentie?” Bij Jetten zagen we hoe Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) zijn eerste buitenlandse bezoek benutte om een beleidsvisie voor Europa te lanceren. Les 3 - Verover de sector Voor een nieuwe bewindspersoon is snel en goed - en dat is niet hetzelfde! - vertrouwen winnen in de beleidssector cruciaal. Wie dat kan zit eigenlijk meteen al goed. Wouter Koolmees (Sociale Zaken in Rutte III) bouwde in de polder meteen zoveel krediet op, dat hij zelfs een pensioenakkoord wist te smeden. Iets wat vele voorgangers uit de handen was geglipt. Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) kan in de complexe situatie die zijn start bepaalt dus veel van zijn partijgenoot leren. Mark Rutte bleek al direct zeer behendig toen hij in Balkenende II als staatssecretaris op O&W de hopeloos verziekte toestand moest repareren die Annette Nijs achterliet. Les 4 - Ken je rivalen en je steunpilaren In een nieuw kabinet weet een nieuwe minister niet meteen op wie hij extra moet letten. Rivalen zitten meestal bij collega's uit de eigen partij. Steunpilaren vaak bij ‘n andere. Dilan Yesilgöz (Defensie) zal vast goed opletten wat Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) doet, bijvoorbeeld.   Les 5 - Snap de premier Elke premier heeft collega's in de ministerraad waar hij extra scherp naar luistert. Sowieso naar die van Financiën. Hoe Eelco Heinen bij de start rommelde rond Box-3 leverde een reprimande op van Jetten, heel ongebruikelijk. Een nieuwe bewindspersoon doet er goed aan een eigen verstandhouding met de chef te ontwikkelen. Zo had Dries van Agt had een bijzondere band met zijn minister voor Wetenschapsbeleid, Rinus Peijnenburg, zijn 'economieleraar'. Ruud Lubbers had dit met Deetman: “Mijn barometer." Die raadpleegde hij bij complexe ethische kwesties. Voor Rutte was in zijn beginjaren Ivo Opstelten (Veiligheid en Justitie) een soort hitteschild naar de eigen VVD. Les 6 - Snap de Kamer Nieuwe ministers die hun nieuwe rol als politiek functionaris niet echt doorzien, gaan in de Tweede Kamer vaak subiet nat. Dan ruikt men bloed, dan heerst  ‘de geur van wilde beesten’, zoals Hans van Mierlo het muntte. Ministers als Judith Uitermark, Hayo Apotheker en nu Elanor Boekholt-O’Sullivan bleken zeer kwetsbaar zodra in debatten uitkwam dat zij de codes, zeden en rollen van Kamerleden niet aanvoelden. Maar er zijn er die respect winnen omdat zij bereid blijken te leren van hun niet erg geslaagde start. Kajsa Ollongren werd in haar tweede termijn, op Defensie, duidelijk hoger gewaardeerd dan op Binnenlandse Zaken. Les 7 - Snap je eigen partij Nee - het is vaak helemaal geen warm bad. Een nieuwe minister ontmoet in eigen kring vaak zure, jaloerse blikken. 'Waarom die wel en ik niet in het kabinet?', zoemt het. Gevoel voor wat leeft in de achterban is nuttig, naïviteit niet. Rond Jettens ploeg zal dit minder urgent zijn. D66 en CDA konden onverwacht veel mensen op het schild hijsen.   Les 8 - Tem het apparaat Een doordacht minister maakt zijn departement meteen bij de start duidelijk wie de baas is. Niet door bazigheid, maar door stuurmanskunst. Elk ministerie houdt van een sterke bewindspersoon. De ambtenarij temmen moet je niet als goed voornemen overlaten voor je tweede ambtsperiode. Op Verkeer en Waterstaat gaf Camiel Eurlings een sterk staaltje van zulke nuttige disciplinering. Les 9 - Boei de media Spring niet door elk hoepeltje om aandacht te krijgen. Minister Boekholt die zonder enige dossierkennis een interview gaf aan een Brits dagblad, dat is precies hoe het niet moet. Was er nou niemand te vinden die haar in deze fase goed kon begeleiden? Of was zij zelf zo eigenwijs? Media-optredens, zeker bij de start, doe je maar beter zeer doordacht, beperkt en puur op de inhoud. Verras juist met die kwaliteit. En Rob Jetten zou ook even moeten reflecteren op de stroom filmpjes die hij rondstrooit. Wat doet hij als die al snel gaan vervelen? Les 10 – Gebeurtenissen Wees als minister sereen. Er overkomen je dingen waar je nooit op voorbereid kunt zijn. Jetten kreeg inmiddels twee keer op rij - als minister en als premier - een enorme energiecrisis in oorlogstijd op zijn bord. Hij heeft in elk geval kunnen oefenen. De zeer ervaren Gerrit Braks kon dat niet. Die was erg geliefd, maar toen hij voor de derde keer aantrad, was het ineens helemaal mis. 'Visfraude’ werd hem aangewreven. Zijn voorheen ijzersterke positie was opeens onhoudbaar. Zelfs een woedende Lubbers kon hem niet redden. *** Verder kijken Yes, Minister! Yes,  Prime Minister! ***  Verder luisteren 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten 563 - Als minderheid meerderheden maken 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 550 - Dick Schoof, een premier om van te leren 438 –Het kabinet-Schoof als kleuterklas. De koning kun je niet spelen 181 - Voor nieuwe Kamerleden en bewindslieden: lessen van Jet Bussemaker 527 - Politici en hun boek 461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders  385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht 401 - Adieu Dries! 351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl vijftig jaar later 161 - Hans van Mierlo, een politieke popster *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:50:47 – Deel 2 01:20:35 – Deel 3 01:33:26 – Adverteren in BB 01:42:01 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 578 - Oorlog voeren in een verdeelde wereld: misverstanden en mislukkingen 07.04.2026 1h 21min

  Van Oekraïne tot Hormuz en van Groenland tot Taiwan – oorlogen en dreiging ermee zijn aan de orde van de dag. En het zijn allerminst geïsoleerde, separate conflicten, stelt Jack Watling in zijn nieuwe boek Statecraft - bij zojuist verschenen onder de titel Staatskunst. De senior research fellow voor landoorlogvoering van het Royal United Services Institute onderzoekt ter plekke die hotspots en analyseert hoe de keuzes en strategie van grote machten en spelers elkaar beïnvloeden en de op wereldschaal de uitkomst bepalen. Met Jaap Jansen en PG Kroeger loopt hij langs deze oorlogen, hun prijs en hun impact. ***  This episode is largely in English (after a short introduction in Dutch)  *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Jack Watling was in Nederland op uitnodiging van de Atlantische Commissie. Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Jack Watling beaamt dat zijn analytische werk een modern vervolg is op het 18e-eeuwse denkwerk van Carl von Clausewitz. Die zag bijvoorbeeld hoe Napoleon de militaire en politieke strijd in Europa volledig veranderde. Oorlog voeren is nog altijd ‘de voortzetting van politiek met andere middelen’. Dat zien we nu in Oekraïne en in de Straat van Hormuz. Vladimir Poetin had een heldere politiek. Hij wist wat hij wilde: een vazalstaat in Kyiv à la Belarus ter herstel van de eeuwenoude dominante positie van Rusland. De 'andere middelen' die hij inzette bleken echter de verkeerde. Niet adequaat en niet opgewassen tegen de wil tot overleven van Volodymyr Zelensky en zijn volk. Watling beschrijft hoe deze oorlog inmiddels vier fasen kent. De Blitzkrieg die mislukte. Het overrompelende tegenoffensief dat bijna slaagde. De stellingenoorlog rond Bachmoet, Kupiansk en de fortificaties in Donbas. De innovatieve fase door drone-ontwikkeling die nu flexibeler fronten gaat opleveren. Zelensky heeft niet verloren en Poetin niet gewonnen. Het Westen deed steeds net voldoende, maar niet genoeg. En Rusland zwicht niet: Poetin is bereid zijn economie en zijn volk een enorme prijs te laten betalen. Hij gokt erop dat Donald Trump en Europa eerder moe zijn dan hijzelf. En dat zij een halfhartige wapenstilstand zullen slikken die Oekraïne destabiliseert zodat Rusland aan het langste eind trekt. Nieuwe ronde, nieuwe kansen. Dat hóeft niet te gebeuren, maar Europa kan het wel zo ver laten komen. Europa zal dus een eigen strategie moeten voeren en niet steeds opnieuw naar het pijpen van Washington dansen. Watling is niet mals. Hij onderstreept dat Barack Obama al duidelijk was: Europa moet binnen de NAVO de eigen boontjes doppen. De NAVO-top in Ankara, begin juli, is richtingwijzend. Het verloop onvoorspelbaar. Watling adviseert regelmatig zijn eigen Britse regering. Hij is niet positief: het Britse leger moet een enorme inhaalslag maken wil het weer krachtig zijn. Nederland heeft wel degelijk invloed, stelt Watling. De militaire kwaliteit is hoog, logistiek is het cruciaal en met zijn high tech van ASML tot ruimtevaart is het avant garde. En met NAVO secretaris-generaal Mark Rutte heeft het – ondanks ‘daddy’ - een behendig speler in het veld. Anders dan Poetin met Oekraïne had Trump voor de Perzische Golf geen uitgewerkt plan. Bovendien wordt hij geadviseerd door mensen als Steve Witkoff  die volgens Watling alles behalve een diplomaat is. Bovendien was vanaf het begin helder dat Israël en de VS als eenzame bondgenoten allerminst dezelfde politieke doelen nastreven. Met Clausewitz kun je dan een fiasco zien aankomen. Trumps onberaden aanpak versterkt het land dat hij als zijn grootste tegenstander ziet: China. Het regime van de ayatollahs zou wel eens kunnen overleven en met zijn dreigende houding in de Straat van Hormuz Amerika's vrienden in Europa kunnen verleiden zich af te koppelen van de VS, net als China. Dit zou een smadelijke nederlaag zijn en Poetin in de kaart spelen. Xi Jinping kijkt ondertussen rustig toe, hij kan wachten. Misschien valt Taiwan binnenkort wel als rijp fruit in zijn handen. *** Verder luisteren Clausewitz, zijn tijd en denken 339 – De geopolitiek van de 19e eeuw is terug. De eeuw van Bismarck 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld Nederland en geopolitiek 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans 551 – Klem tussen Amerika en China: de koude oorlog rond ASML Oekraïne en Rusland 576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry 548 – Poetins dictaat voor Oekraïne 257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden Europa en NAVO 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 492 – Macrons Europese atoombom 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor Trumps oorlog 577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran China en Taiwan 564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop 549 - China en Japan op ramkoers 458 - De gedroomde nieuwe wereldorde van Poetin en Xi *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:33:19 – Deel 2 00:57:41 – Deel 3 01:13:26 – VVDS: Alexander Klöpping 01:21:41 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 577 - Hoe Jimmy Carter de bescherming van de Golfregio tot Amerika’s prioriteit maakte 03.04.2026 1h 28min

  Amerika’s militaire prioriteit in de Straat van Hormuz en de Golf heeft een opmerkelijke achtergrond. Het is de erfenis van een president voor wie Iran een obsessie werd. Gebeurtenissen daar overrompelden hem keer op keer. Jimmy Carter zou uiteindelijk ten ondergaan door de impact van die wederwaardigheden op de binnenlandse verhoudingen in de VS. Niettemin is zijn Carter-doctrine tot in deze tijd richtinggevend gebleven. Tot Donald Trump ‘m op zijn kop zette. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Carter begon als typische binnenland-president. Maar in de tweede helft van zijn termijn ging zijn wereldwijde rol meer en meer domineren.  Ongelukkig symbool daarvan was het oud en nieuw-feest van 1978. Hij hield een tafelrede in het keizerlijk paleis in Teheran en vierde er de wijsheid en het leiderschap van zijn machtige bondgenoot, sjah Mohammad Reza Pahlavi . Hiermee bouwde hij voort op de Nixon-doctrine, maar dat moffelde hij maar liever weg. Toch was het niet zo vreemd wat hij deed. Het Midden-Oosten stond immers voor een grote politieke omwenteling en juist Carter hoopte daardoor eeuwige roem te vergaren. President Anwar el-Sadat van Egypte was de andere, nieuwe en grote bondgenoot van Amerika. Die verbaasde iedereen door in november 1977 naar Jeruzalem te reizen en Israël een vredesregeling aan te bieden. Dat lukte na intensieve onderhandelingen in Camp David, geleid door Carter. De president had zich nu als vredesstichter en beschermer van machtige bondgenoten in een naar vrede smachtend Midden-Oosten geprofileerd. Iran, Saoedi-Arabië, Egypte en Israël keken allemaal naar Carter om die kansen op vrede te realiseren. En wie zou het dan in 1980 het nog wagen tegen zo'n president met zo'n legacy campagne te voeren? Het jaar 1979 ging alles mis. De sjah werd ten val gebracht door massaal verzet tegen zijn repressieve bewind. De Sovjet-Unie manipuleerde een burgeroorlog in Jemen, waardoor de toegang tot het Suezkanaal bedreigd werd. De troebelen in Iran leidden tot een heftige olieprijscrisis, die in Nederland het kabinet Van Agt-Wiegel zwaar in de problemen bracht en in het Verenigd Koninkrijk Margaret Thatcher aan een electorale overwinning hielp. Carter kwam zeer in de problemen doordat zijn beleid van deregulering van olie en benzine van dat voorjaar door die prijsexplosie geruïneerd werd. De Amerikanen gaven hem de schuld dat er plotseling tekorten aan gas en heel dure benzine aan de orde van de dag waren. Hij reageerde daar sober en onmachtig op en verergerde zo de impact op zijn gezag. Ineens zag de enige Republikein die zich al lange tijd gemeld had als tegenkandidaat voor 1980 zijn aanhang enorm groeien. Ronald Reagan leek gelijk te hebben met zijn felle maar eenvoudige kritiek op Carter als een technocraat zonder besef van de economische zorgen van het volk. In de herfst kreeg Carter nog meer klappen voor zijn politieke agenda. In Teheran werd de Amerikaanse ambassade bezet door felle aanhangers van de nieuwe machthebber, ayatollah Ruhollah Khomeini. Een maand later greep het Kremlin in met een coup in Afghanistan. De bondgenoten van Amerika raakten in paniek. Pakistan en de Golfheersers zagen nu én revolutionair Iran én Moskou aan hun grenzen oprukken. Hun vertrouwen in Carter stond op het spel. In Amerika kreeg Carter wel weer meer steun, omdat men in zo'n cisis en bij die gijzeling naar de president keek als de nationale leider. Daarom benutte hij zijn State of the Union van januari 1980 om zijn presidentschap een nieuwe kleur te geven. Hij kwam met de Carter-doctrine. Nooit eerder noemde een president de Straat van Hormuz in zo'n speech. Nooit eerder werd de vrije doorgang daarvan als nationaal belang van Amerika bestempeld – en de daarbij behorende plicht de Golfstaten te beschermen. Maar opnieuw werd Carter vanuit Iran overrompeld. Een poging de gijzelaars met boots on the ground te bevrijden mislukte. Saddam Hoessein van Irak begon een oorlog tegen het bewind van Khomeini. In plaats van stabilisatie kwam er aan de Golf nog meer onrust en geweld. Jimmy Carter verloor in november met enorme cijfers van Reagan. Vooral door diens uitgekiende campagne tegen het economisch beleid van de president. De nobele vredesdromen van de vrome pindaboer bleven buiten beeld. De heersers aan de Golf zetten zware druk op Washington om de Carter-doctrine niet te laten vallen. Reagan onderstreepte dat de bescherming van Saoedi-Arabië tegen gevaren van buiten en van binnen de regio tot dat nationaal belang behoorde. Die strategie leidde onder George Bush senior tot de Golfoorlog tegen Irak. Carters fundamentele besluit over de Straat van Hormuz zou het Amerikaanse beleid blijven domineren. Tot Trump, die van een defensief principe een agressief  beginsel maakte. *** 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran 315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur 76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd 377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek 510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft 447 - Als Trump wint staat Europa er alleen voor 513 – Tanks rollen door Washington DC, 250 jaar US Army 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 138 - In het voetspoor van Amerikaanse presidenten (met oa: Jimmy Carter op fietsvakantie in Nederland) *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:30:43 – deel 2 00:59:17 – Deel 3 01:17:21 – Patrick Nederkoorn 01:28:21 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 576 – Oekraïense toetreding versterkt de EU, zegt rasdiplomaat Robert Serry 30.03.2026 1h 38min

  De oorlog in Oekraïne duurt al bijna langer dan de Eerste Wereldoorlog. Poetins overval werd een uitputtingsslag, die ons, de EU en de NAVO, ongekend uitdaagt. Ook de focus op Iran verandert daar niets aan. Integendeel, zegt Robert Serry in gesprek met Jaap Jansen en PG Kroeger naar aanleiding van zijn nieuwe boek. In Nog is Oekraïne niet verloren schetst hij de wederwaardigheden van deze oorlog, zijn persoonlijke belevenissen met zijn schoonfamilie en vrienden daar en de geopolitieke verbindingen van die oorlog, ook met Israël en Iran. En als oud-topdiplomaat in het Midden-Oosten, op de Krim en vanaf 1992 de eerste Nederlandse ambassadeur in Kyiv kan niemand dat beter dan hij. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Steun Robert Serry's Open Door Ukraine Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Ook Serry dacht op 24 februari 2022 dat het land verloren was. De onervaren, door Sergej Lavrov verachte Volodymyr Zelensky en de onvoorbereide Oekraïense samenleving zouden opgevreten worden door Poetin, zei de eerste chef van Kyivs geheime dienst tegen Serry. Hij en eigenlijk alle wereldleiders - bovenal Vladimir Poetin - zaten faliekant mis. Oekraïners zijn overlevingskunstenaars. Ook nu nog verbaast het Serry hoe een miljoenenstad als Kyiv en de economie van het land stug door functioneren, produceren en innoveren. Zeker wat betreft toptechnologie voor de meest innovatieve defensiespullen. Het land kent geen rantsoenen, geen energie of dagelijkse levensmiddelen die op de bon zijn. Het produceert grotendeels zelf wat nodig is. De creativiteit is groot. Eigenlijk heeft Poetin deze oorlog nu al verloren. Omdat Oekraïne allerminst ten onder is gegaan. De inval was in 2022, maar de strijd begon al in 2014. Toen de demonstranten op het Maidanplein weigerden toe te geven, ook niet bij EU-bemiddeling, vluchtte Poetins vazal Janoekovitsj naar Moskou. De wraak was wreed: Poetin liet de Krim veroveren en MH17 werd neergeschoten. Het Westen gaf steun toen duidelijk was dat Zelensky geen krimp gaf. Maar nooit meer dan strikt nodig om niet ten onder te gaan. Serry is niet echt lovend over Joe Biden of andere leiders zoals Olaf Scholz, maar uit zijn respect voor de inzet van Nederland. Ruttes durf F-16’s te leveren was niet niks. Donald Trump poogde Zelensky te vernederen, omdat hij 'de kaarten niet heeft'. Maar dat beeld is binnen een jaar drastisch veranderd. Bij de begrafenis van paus Franciscus zwichtte Trump tijdens een iconische scène. Het moeizame contact werd hersteld. Met operatie-Spinnenweb diep in Siberië met de meest geavanceerde drone-technologie bewees hij meer kaarten te bezitten dan Poetin ooit voor mogelijk hield. Juist nu, in de oorlog met Iran is deze kennis voor Kyiv goud waard. Het uitvoerige bezoek in Saoedi-Arabië bij kroonprins Mohammed Bin-Salman bewijst dat. In Oekraïne zijn ze zowel dankbaar als cynisch over de steun van westerse landen. Spottend wordt 'the coalition of the willing' ook wel 'the coalition of the waiting' genoemd. De Fransen en de Britten willen veiligheidsgaranties geven na een wapenstilstand, maar alleen als Washington die garanties dan garandeert. Serry snapt dat wel, maar verzucht dat de Europese landen zo snel mogelijk van die afhankelijkheid af moeten. De nieuwe Golfoorlog bewijst dat eens te meer. De schade daarvan dragen de bondgenoten van Amerika, zowel hier als in Azië. Trump heeft geen plan en geen serieuze adviseurs, maar een schoonzoon en een collega-vastgoedbaas uit New York, Steve Witkoff. En Trump is altijd geneigd zich na stoere, onberaden stappen plotseling terug te trekken en anderen de puinhoop te laten opruimen. Trump always chickens out. Poetin heeft nog maar weinig waar hij op kan hopen. De droom van een hersteld Tsarenrijk is vervlogen en zijn oorlog een dekolonisatiestrijd van voormalige vazalstaten die hij niet meer kan beheersen. Olígarchen en spaarders moet hij dwingen vrijwillig vermogens af te staan aan de Centrale Bank om die oorlog te kunnen financieren. Andere vazalstaten zoals Syrië, Venezuela, Iran, en Kaukasus-landen is hij kwijt. Hij moet de oorlog gaande houden om te voorkomen dat voor deze sof binnen Rusland de rekeningen worden vereffend. Hoe komen we volgens rasdiplomaat Robert Serry uit deze knoop? Over de Belgische premier De Wever is hij weinig vleiend. Hij erkent niettemin dat ook Europa zal moeten praten met het Kremlin. Ondertussen moet Oekraïne optimale kracht gegund worden, met nu al Europese ‘boots on the ground’. En zo snel mogelijk het lidmaatschap van de EU en liefst ook van de NAVO. Oekraïnes economische weerbaarheid en militair-technologisch vernuft kan het voor het Europa tot krachtbron maken en ‘weleens meer betekenen dan de formele, papieren garantie van NAVO’s artikel 5’. Serry heeft wel een waarschuwing voor Zelensky. Hij moet niet de fout maken van Winston Churchill in 1945 en zijn rol als president te zijner tijd aan een ander overdragen. *** Verder luisteren 287 - Waarom Robert Serry altijd weer terugkeert naar zijn Oekraïne 486 - ‘Welkom in onze hel’ Een jonge verslaggever aan het front in Oekraïne 417 - Humanitaire hulp en medische evacuaties in Oekraïne 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans 548 – Poetins dictaat voor Oekraïne 510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 487 - Donder en bliksem in het Oval Office 455 - De bufferstaat als historische - maar ongewenste - oplossing voor Oekraïne 354 - Eenzaamheid, machtsstrijd en repressie in het Russische rijk van Poetin, Stalin en tsaar Nicolaas II 279 - Jaap de Hoop Scheffer over Poetin, Oekraïne, de NAVO en de toekomst van de EU 260 - De toesprakentournee van Volodymyr Zelensky 257 - Het machtige Rusland als mythe: hoe 'speciale militaire operaties' een fiasco werden 253 - Poetins bizarre toespraak: hoe de president de geschiedenis van Oekraïne herschrijft  21 - Poetins rolmodel Tsaar Nicolaas I *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:31:18 – deel 2 01:02:46 – Deel 3 01:28:37 – Claudia de Breij 01:38:35 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 575 - Nederland staat niet langer op het menu, maar zit aan tafel 24.03.2026 1h 8min

  Het treffendste verschil tussen Rob Jetten en Dick Schoof is de intensieve, zeer zichtbare campagne om Nederland Europees en mondiaal in hoog tempo weer serieus te nemen. Zelfs het koninklijk paar wordt daar onverbiddelijk voor ingezet. Niet zo maar ergens - regelrecht in het Witte Huis. Jaap Jansen en PG Kroeger verkennen de reeks geopolitieke domeinen waar premier Rob Jetten, de ministers Tom Berendsen (Buitenlandse Zaken) en Sjoerd Sjoerdsma (Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking), maar zijdelings ook CDA-vicepremier Bart van den Brink (Asiel en Migratie) ons land nadrukkelijk een hernieuwde leidende rol willen laten veroveren. Hoe doen zij dat en lukt het hen. En heeft dit effect op de binnenlandse positie van het kabinet? *** Deze podcast is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Deze aflevering bevat een advertentie van Powerpeers Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Meest zichtbaar element van die herpositioneringscampagne zijn de kennismakingsbezoeken bij de toonaangevende Europese leiders. Dat in Parijs bij Emmanuel Macron onderscheidde zich doordat hier duidelijk een ontmoeting van twee politieke geestverwanten met een Europese roeping aan de orde was, veel meer dan een jeune premier die zijn opwachting kwam maken bij een gelouterd staatshoofd. De kennismaking in Berlijn werd zelfs gelaagd geënsceneerd. Omdat Friedrich Merz in Washington was, kwam eerst Tom Berendsen naar collega Johann Wadephul, zodat Jetten meteen bij Donald Tusk kon tonen dat Nederland ook prioriteit geeft aan de  oostflank van EU en NAVO. Jettens bezoek aan Merz viel daardoor nog meer op. De ontvangst was met groot ceremonieel, wat in het hiërarchisch denkende Berlijn opzien baarde. Premier en bondskanselier werden met nadruk als gelijkwaardige buren gepresenteerd. Hun persconferentie onderstreepte dit eens te meer. Geen vriendelijke plichtplegingen, maar een intense verkenning langs alle grote geopolitieke en Europese thema's. Het contrast met de Schoof-fase kon niet groter. Volgende halte is Jettens bezoek aan de JEF-top in Helsinki. De Joint Expeditionary Force is het samenwerkingsverband van de landen die aan de Pool en de grenzen van Rusland hun defensie optimaal afstemmen voor maximale afschrikking. De top op 26 maart wordt voorafgegaan door een bilaterale dag met de Finse president Alexander Stubb. Dat de premier meteen met deze geopolitieke senior aan tafel gaat zitten is geen toeval. Nederland en Finland hebben samen met de Britten een financieringsinitiatief in gang gezet dat in NAVO en EU grote impact moet krijgen. In Helsinki ontmoet Jetten ook premier Keir Starmer en een hele reeks Baltische en Scandinavische premiers en via het scherm Volodymyr Zelensky en de Canadese premier Mark Carney. De zich met alles bemoeiende VVD-vicepremier Dilan Yesilgöz zal het lastig vinden dat ze zo'n topconferentie rond defensie en de financiering ervan aan de D66-premier moet overlaten. Dat Finse samenwerkingsplan werd in Parijs aangekondigd door een minister die het stevige Europese profiel van het nieuwe kabinet opvallend snel verinnerlijkt heeft. Eelco Heinen, die zich post-Schoof ontwikkelt tot een een echte eurofiel, deed daarbij zijn best om weg te redeneren waarom hij hiermee toch echt geen nieuwe loot aan de boom van de eurobonds lanceerde. Heinens speech bij Euronext was een soort beginselverklaring van Jettens pro-Europese koers, waarmee Nederland aan de tafel wil zitten en niet langer passief op het menu wil staan. Met vuur verkondigde Heinen de afronding en vervolmaking van de Europese kapitaalmarktunie, geheel volgens de rapporten van Letta en Draghi. De gevolgen van die aanpak kunnen voor de EU van enorme betekenis zijn. Het mobiliseren van kapitaal voor R&D, innovatie en grote transities en ook voor de wederopbouw van Oekraïne staan hier voorop. Maar ook een ontkoppeling van de Verenigde Staten en koppeling aan de enorme kapitaalmarkten van wereldspelers als Japan, India, Zuid-Korea en Mercosur. "Honderden miljarden minder kosten voor de EU", rekende eurocommissaris Wopke Hoekstra voor in het AD. Hier werd meteen zichtbaar wat Tom Berendsen in Berlijn al agendeerde. Nederland wil 'kopgroepen' in de EU. Op zijn eerste Eurotop op 19 maart regelde Jetten dit meteen al voor de beleidsportefeuille van Bart van den Brink. Nederland zet een 'migratiebeleid-kopgroep' in gang waar zijn collega’s Mette Frederiksen (Denemarken, S&D) en Giorgia Meloni (Italië, ECR) samen met hem optrekken. Hoogtepunt van de herpositioneringscampagne van Jettens buitenlandteam wordt het koninklijk bezoek aan Pennsylvania, Florida en Washington DC. Hoogst ongebruikelijk dat de minister-president mee gaat. Het wordt een tour de force en een meesterproef. *** Verder luisteren 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 567 - De geschiedenis beukt op Europa's deur. Caroline de Gruyter over zondagskinderen in een ruige wereld 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 492 – Macrons Europese atoombom  490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland  484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft  427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 36 - Wopke Hoekstra: EU moet geopolitieke machtsfactor worden *** Tijdlijn 00:00:00 – Intro 00:05:48 – Deel 1 00:26:20 - Deel 2 00:45:47 – Deel 3 01:08:47 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 574 – Hormuz: eeuwenoud brandpunt van de wereld 20.03.2026 1h 36min

  Het is een smalle zeestraat met allerlei eilanden en riffen. Een kapitein moet heel precies navigeren om heelhuids door die nauwe vaargeulen te komen. Politiek is dit een treffende metafoor. De Straat van Hormuz is een geopolitiek en economisch flashpoint van de buitencategorie. Donald Trump ervaart nu wat voorgangers als Jimmy Carter, George Bush senior en Bill Clinton meemaakten. Met deze zee-engte valt niet te spotten. En dat is al tientallen eeuwen zo. Jaap Jansen en PG Kroeger begeven zich in die smalle wateren tussen Iran en Arabië en in machtsverhoudingen aldaar sinds de oudheid die ons nu verbluffen door hun actuele betekenis. Alleroudste beschrijving van Hormuz treffen we in een reisgids voor zeevarenden uit Egypte rond het jaar 60 na Christus. Die Griekse atlas, 'Periplous', beschreef en detail waar een kapitein of een handelaar op moest letten onderweg en hoe de Straat van Hormuz geografisch in elkaar zat. Je kon er in lezen dat de eilanden in die zeestraat vol zaten met parelduikers. Er viel dus een makkelijk te vervoeren luxeproduct te verhandelen. *** Betrouwbare Bronnen is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Deze aflevering bevat advertenties van Powerpeers en van Podimo Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** Eeuwen later werd Hormuz bestuurd door een lokale dynastie van sheikhs, die zich verbond met de heersers van imperia die de mercantiele en strategische waarde van deze zeestraat prima snapten. Meest opmerkelijk was de alliantie met de Mongoolse kleinzoon van Dzjengis Khan die erfgenaam werd van het West-Aziatische deel van diens enorme imperium. Van Afghanistan tot en met Anatolië strekte zijn bewind zich uit en de handelswegen tussen China, India en de Middellandse Zee hadden dan ook zijn bijzondere interesse. De Straat van Hormuz was de speldenknop in de zeewegen die hij moest beheersen en de lokale vorsten werden zijn beschermelingen en tribuut betalende vazallen. Dit rijk van de Ilkhaniden werd van grote betekenis voor de geopolitiek, tot de dag van vandaag. De Mongolen organiseerden de natie, staat en beschaving van een land dat zij als eerste Iranzamin - het land van Iran - noemden. Essentiële aspecten als de dominante rol van de shia islam, de bestuurstaal Perzisch, de nationale eenheidsmythe van Iran en de geopolitieke alliantie tegen het soennisme van de Arabieren zijn in deze periode doorgevoerd. De Mongolen sloten ook een alliantie tegen de Arabieren met de ‘Ferengi' - de Franken! - en moedigden hen aan het Heilig Land en Jeruzalem te veroveren. De vazallen van de Mongolen in Hormuz bloeiden onder hun bewind, de handel werd bijna mondiaal door de steppevolkeren en hun cavalerie beschermd, zowel de Zijderoute als de maritieme handelsstromen naar Venetië, Genua, India en China en met hun rijkdom konden de sheikhs van Hormuz buren als Bahrein onderwerpen. In de vroege 15e eeuw was de keizer van China zo geïnteresseerd in de strategische en mercantiele betekenis van Hormuz, dat hij er een serie zee-expedities van zijn reusachtige vloot heen stuurde. Zo weten wij uit de rapportages van zijn ambtenaren van alles over de luxe en welvaart van zelfs de lagere klassen in de havensteden van Hormuz. Xi Jinpings Belt and Road-strategie is dus eigenlijk al eeuwenoud. Niet lang daarna - in 1507 - kwamen de Europese klanten van die havens zelf aankloppen. De Portugezen voeren vanuit Zuid-India langs met hun superieure maritieme technologie. Ze werden snel intiem; de beste bondgenoten die Hormuz leerde kennen. Ze bouwden er forten op de eilanden in de nauwe zeestraat en hun paters mochten zelfs missie komen bedrijven, tot vreugde van de Paus. Bezoekers uit onze streken beschreven de ongekende luxe en de 'seks, drugs and rock ‘n roll' van het luie leventje in Hormuz. "Het is als Babylon - door de vele talen die daar klinken en door de abominabele zedeloosheid, ook van de paters daar!" Jaloers sloegen de Britten en de VOC de handen ineen en probeerden de Portugezen te verdrijven. Zij richtten zich op een verdienmodel dat uitging van het monopolie van de zijdehandel dankzij sjah Abbas I van Iran. Uiteraard was de VOC mercantiel nog doortrapter dan de East India Company. Al in de 17e eeuw leerde Hormuz de Hollanders goed kennen. Na Napoleon was de British Navy oppermachtig. De emiraten van de Golf sloten verdragen met hen, zodat de Britten de beschermheren van de zeestraat werden. Na 'Versailles' werd Irak ook nog hun kolonie en ontwikkelden zij in de Golf de olliewinning. De Straat van Hormuz werd voor weer een nieuwe eeuw, met nieuwe heersers, het brandpunt van commercie en geopolitiek. In 1945 nam president Franklin Delano Roosevelt die rol van de Britten over door een verbond te sluiten met prins Ibn Saoed uit Mekka. Amerika zou de Golf en Straat van Hormuz beschermen tegen Stalin in Iran, uiteraard in ruil voor olieconcessies. FDR voerde een strategie als de Mongolen en het British Empire in hun gloriejaren. Toen ayatollah Ruholla Khomeini de macht greep in 1979 was het president Carter die zijn Carter-doctrine afkondigde: Amerika garandeerde de vrijheid en veiligheid van de handelsroutes door de Straat van Hormuz en de oliewinning door de emiraten daar. Donald Trump beseft wellicht niet dat zijn oorlog de bloeddorstige variant is van de politiek van een door hem verfoeide Democraat. *** Verder lezen Jack Watling - Iran’s Hormuz blockade is its most powerful card against Trump and Israel. It won’t back down easily *** Verder luisteren 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran 315 - Vrouw, leven, vrijheid: oorzaken en achtergronden van het straatprotest in Iran. En: de rijke Perzische cultuur 76 - Rudi Vranckx: Het Midden-Oosten is het Vietnam van onze tijd 377 - Golda Meïr, Israël, triomf en tragiek 510 - Brezjnev, Poetin en hun rampzalige oorlog. Lessen voor nu uit 1980 528 - ‘Europa, ontwaak!’ Manfred Weber en de eenzaamheid van Europa 484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:33:28 – Deel 2 00:54:33 – Deel 3 01:36:25 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 573 - 1976, het jaar van het kabinet-Den Uyl en een onverwachte omwenteling 17.03.2026 1h 48min

  Vijftig jaar geleden eindigde een belangrijke fase in de Nederlandse politieke geschiedenis en begon een volgende. Maar op dat moment zag niemand dat aankomen. Jaap Jansen en PG Kroeger schetsen wat er gebeurde, wat niet gebeurde en hoe ingrijpend de effecten waren voor de Haagse politiek en de Nederlandse samenleving. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje  en wij zoeken contact. *** In 1976 zat het kabinet-Den Uyl al drie jaar. Het had al vele turbulenties overleefd. Het leek een wild avontuur van een progressief kabinet met controversiële plannen. In werkelijkheid was het eerder de zoveelste rooms-rode coalitie, zoals welbekend in de naoorlogse decennia van Willem Drees, wederopbouw en Koude Oorlog. Het vernieuwende zat vooral in de sfeer, het jeugdig elan van ministers die jonger waren dan Rob Jetten nu. Niet langer hoefden ze te worden aangesproken als ‘excellentie', maar gewoon bij de voornaam. En ze droegen op werk soms zelfs een trui. Ook premier Joop den Uyl was allerminst een groot vernieuwer. Wel was hij een gedegen econoom die sterk geïnspireerd werd door beleid van Amerikaanse presidenten als Roosevelt en Johnson. Een klassiek gereformeerde man, vurig prediker en kenner van poëzie, Brecht en Kafka. Hij steunde ten volle het pragmatische en weinig ideologische financieel-economische beleid van zijn twee jonge ministers Wim Duisenberg (PvdA) en Ruud Lubbers (KVP) en schrok niet terug voor fikse botsingen met de vakbonden. Niet minder stevig was zijn boodschap aan de werkgevers. In het hol van de leeuw – bij de christelijke werkgevers - zette hij zijn linkse overtuigingen uiteen over 'beteugeling van het kapitalisme’, winstdeling met werknemers, democratisering van bedrijven en ‘vergemeenschappelijking van de productie’. Niettemin liepen in 1976 de spanningen op. De verkiezingen van 1977 wierpen hun schaduw vooruit. De linkerflank van Den Uyls eigen PvdA was argwanend of de premier wel zuiver in de leer was en wel echt geloofde in polarisatie als strategie. Helemaal ongelijk hadden ze niet: hij was eerder geneigd  zijn kabinet 'inzet van de verkiezingen' te maken in plaats van te streven naar linkse dominantie. De PvdA begon progressieve partner D66 steeds meer te zien als overbodig – de Democraten hadden in peilingen steeds minder zetels -  en zette in op het politiek 'kraken' van de confessionele partijen. Hun bondgenoot daarbij was – misschien onbedoeld - Hans Wiegel van de VVD, die van de liberale burgerherenpartij een meer volkse partij op de rechtervleugel maakte. Den Uyl beloofde zijn partijkader op weg naar de verkiezingen met vier ‘hervormingswetten’ de sociaaleconomische verhoudingen fundamenteel aan te pakken en met die successen naar de kiezer te gaan. In de regeringsverklaring had hij immers ‘spreiding van kennis, macht en inkomen’ beloofd. Coalitiepartner KVP zag de bui al hangen. Fractievoorzitter Frans Andriessen speelde een ragfijn spel waarin hij die vier weten juist niet als 'links pakket' behandelde, maar elk los van de ander door zijn ministers Dries van Agt en Lubbers juridisch uitvoerig liet uiteen pluizen en economisch op hun inhoud kritiseren. Lubbers mocht de aanval openen en Den Uyl daarmee overrompelen en Van Agt mocht vertragen en details ter discussie stellen. Maar toen de zomer kwam trapte Van Agt op de rem. Andriessen moest 'dimmen' met zijn dreiging van een coalitiebreuk via Lubbers. Niet alleen was het CDA als nieuwe bundeling van KVP met ARP en CHU allerminst klaar voor een verkiezingsstrijd en was Van Agt zelf dat nog minder met zijn droom van een nieuwe baan in het Gouvernement te Maastricht. En net als bij Drees 20 jaar eerder dreigde een explosie in het Oranjehuis. Lockheed was het codewoord dat rondzong. Den Uyl evenaarde Drees als crisismanager. Andriessen moest het kabinet laten aanblijven. CDA-voorzitter Piet Steenkamp kreeg zijn nieuwe partij tijdig op orde. En vond een lijsttrekker die eigenlijk niemand had verwacht, Dries van Agt. Met Prinsjesdag begon de verkiezingscampagne met Den Uyl – inmiddels als 'ome Joop' een soort vader des vaderlands – zélf als inzet van de electorale strijd. Ineens was het politieke landschap helemaal opnieuw getekend.  Ter linkerzijde concentreerden de kiezers zich rond de premier en 'dat tweede kabinet-Den Uyl, dat komt er toch!’ Ter rechterzijde concentreerden de kiezers zich rond de VVD, nu een bredere partij. In het burgerlijke midden verblufte Van Agt met een stevig CDA dat allerminst gekraakt was door progressieve polarisatie. De politieke impact hiervan heeft decennialang ons land beheerst. De verhoudingen waren onverwacht overzichtelijk. Drie grote, coherente 'families' domineerden en sloten met elkaar afwisselend coalities. Lubbers, Wim Kok en Jan Peter Balkenende leidden meerdere kabinetten en hun pragmatische aanpak deed de polarisatie vergeten. Zo konden vanaf de jaren ’90 zelfs PvdA en VVD goed met elkaar regeren. Het opmerkelijk stabiele landschap van die brede coalities kwam ten val met de instorting van Balkenende IV met CDA, PvdA en ChristenUnie in 2010. Een nieuwe fase brak aan en ook Jetten en de zijnen passen in dat tijdsgewricht. Na 2010 waren liberalen met Rutte de leidende stroming en kregen de klassieke volkspartijen CDA en PvdA zware klappen. De kabinetten sindsdien waren eigenlijk altijd 'gedoogcoalities' en populisten marcheerden op, terwijl er nooit meer zo’n grote ‘rooms-rood’-achtige coalitie aantrad. *** Verder kijken De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl deel 1 (1998) De illusie aan de macht - 1412 dagen kabinet Den Uyl deel 2 (1998) *** Verder luisteren 351 - Politiek als hartstocht: drie jonge bewindslieden uit het kabinet-Den Uyl 325 - De mythe van Joop den Uyl 87 - Het tragische laatste jaar van kabinetten 195 - PvdA en CDA: ooit dominante machtspartijen, nu grote verliezers 123 – Hoe de PvdA in de greep kwam van het neoliberalisme 401 - Adieu Dries!  164 - Dries van Agt, eigenzinnig politicus, paradijsvogel, wereldburger 461 - Ruud Lubbers zag het een slag anders 161 - Hans van Mierlo, een politieke popster 385 - Jan de Koning en het verschil tussen een greppel en de laatste gracht 300 - Ethische politiek: het bijzondere Nederland met zijn 'moreel hoogstaande opvattingen' *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:48:36 - Deel 2 01:27:04 – Deel 3 01:48:31 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 572 – Ondertussen in Duitsland 13.03.2026 1h 28min

  Zijn vader werd onlangs 102. Zoon Friedrich Merz releveerde dit als impliciete waarschuwing dat de Duitse politiek, Berlijn en zijn CDU nog lang niet van hem af zijn. De vraag naar de stabiliteit, het leiderschap en de perspectieven voor Duitsland en de coalitie van de twee volkspartijen CDU en SPD is hiermee ook meteen geagendeerd. De antwoorden op die vraag zijn ook de moeite waard voor de Haagse politiek en uiteraard veel breder in Europa en geopolitiek. De serie Landtag-verkiezingen in een reeks Bundesländer dit voorjaar en na de zomer geeft sowieso een relevant beeld. Alle reden voor Jaap Jansen en PG Kroeger om hierin te duiken. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje en wij zoeken contact. *** Bij de eerste regionale verkiezing was het al raak. De uitslag in Baden-Württemberg zette ongeveer iedere partij op het verkeerde been. Merz' CDU leek met Manuel Hagel op een overwinning af te stevenen en won ook flink - naar bijna 30%. Maar de kandidaat-premier van de Groenen kon met een inhaalrace het verlies beperken tot min 2% en haalde net meer stemmen bij evenveel zetels als de CDU. Cem Özdemir kreeg vleugels dankzij massale winst van kiezers die eerder nog SPD en Linke stemden. En het zou binnenkort in Rijnland-Palts precies zo kunnen gaan, maar nu met een inhaalrace van – in dat geval - de SPD-voorman ten koste van een toch stemmen winnende CDU. In het oosten kan het na de zomer om heel andere reden spannend en ongemakkelijk worden. Daar zou de AfD zoveel stemmen kunnen binnenhalen dat de andere partijen geen werkbare coalities meer kunnen vormen. Hoe houden ze dan nog de 'Brandmauer' tegen coalitievorming met extreemrechts overeind? De vrees voor destabilisering van het politieke landschap houdt CDU en SPD dan ook zeer bezig en 's nachts woelend wakker. Hopen op een implosie bij de AfD dankzij interne troebelen en corruptieschandalen kan niet het enige zijn dat nog moed geeft, beseffen zij. De Duitse economie heeft het bovendien zwaar. Klassieke sectoren als de chemie en auto-industrie kreunen onder energiekosten en concurrentie uit China. Merz was bij zijn eerste bezoek als bondskanselier in Beijing dan ook erg helder: China is een vaste, sterke partner, maar de handelsrelaties moeten wel 'fair' zijn en 'wederzijds transparant.' In Brussel voert hij meteen de druk op om industrie en hightech te beschermen. De grote investeringen in de defensie en infrastructuur beginnen inmiddels de dynamiek aan te wakkeren. De bouwnijverheid bloeit op, bedrijven als Rheinmetall expanderen met tientallen procenten. Duitsland is zelfs China voorbij als exporteur van defensiematerieel. Des te zorgelijker is dan ook de impact van een langdurige oorlog aan de Golf, juist voor een land met een zeer energie-intensieve industrie. Als daardoor het herstel van de groei tegenslagen zou ondervinden, gaat ook het financieel beleid van SPD-vicekanselier Lars Klingbeil klappen krijgen met alle gevolgen van dien voor zijn sociaal beleid. Klingbeils SPD zit toch al in de hoek waar de klappen vallen. Ook een meevaller in Rijnland-Palts zal dat niet kunnen maskeren. Binnen de coalitie kan de SPD niet echt dreigen of hoog spel spelen, want het alternatief zou weer een breuk zijn als bij Olaf Scholz en mogelijk een forse nederlaag. En de populaire defensieminister Boris Pistorius moet nu tweede viool spelen en impopulaire dingen voorbereiden, zoals een nieuwe dienstplicht. De CDU kent ook problemen. Friedrich Merz opende onbedoeld discussie over zijn opvolging. Ineens besefte iedereen weer dat hij inmiddels 70 is. Zijn partij kent bovendien de luxe dat zij - anders dan de SPD - een reeks ervaren en jongere mensen klaar heeft staan. In plaats van Merkeliaanse rust zorgt Merz zo voor onderhuidse spanningen in zijn eigen club. In 2027 staan twee belangrijke verkiezingen voor de deur. Die in het grootste bondsland Noordrijn-Westfalen (NRW), waar een succesvolle coalitie van CDU en Groenen graag door wil. Wint premier Hendrik Wüst daar, is hij de absolute uitdager van Merz uit de jongere generatie met een profiel dat te vergelijken is met de ‘Mitte’-koers waarmee Angela Merkel haar overwinningen boekte. Merz moet bij die andere verkiezing - die van een nieuwe Bondspresident - zijn leiderschap bewijzen. Vast staat al dat het nu toch echt een vrouw moet zijn. Maar wie? PG tipt een CDU-kandidaat met opmerkelijke wortels: Nederlands en joods. Minister Karin Prien. Voor de langere termijn is het Duitse perspectief allereerst geopolitiek. Lukt het Pistorius inderdaad dat sterkste high tech leger van Europa te bouwen? Politiek is wezenlijk of de Groenen vanuit hun succes nu in Baden Württemberg en straks waarschijnlijk in NRW een nieuwe middencoalitie met de CDU te vormen zonder de linkse achterban af te stoten? En weet Merz met zijn coalitie de ingrijpende en zich versnellende effecten van de vergrijzing op te vangen en aan te pakken? AOW- en Pensioenhervorming, arbeidsmarkttekorten, zorgkosten en een meer activerende bijstand zijn hervormingen die pijn doen en controverses oproepen. Rob Jetten zal elk van die thema's meteen herkennen. Duitsland is ook hier het voorland van Nederland. *** Verder luisteren     503 - Nieuwe start met Friedrich Merz  490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland 483 - Friedrich Merz, eerzuchtig en onbesuisd 465 – Nederland en Duitsland, labiel en leiderloos. En: de opmerkelijke overeenkomsten met Noordrijn-Westfalen  451 - 75 jaar Duitse Democratie 444 - Het Oosten kiest, Duitsland siddert 399 - Politieke problemen in Duitsland, Nederland en Europa: de grote zorgen van Bondsdaglid Otto Fricke 366 - De zieke man van Europa: hoe komt Duitsland uit de economische verlamming? 331 – De Groenen 40 jaar in de Bondsdag: van ‘narrenschip’ naar solide regeringspartij *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:31:29 – Deel 2 00:57:43 – Deel 3 01:28:18 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.
• 571 - Het kabinet-Jetten in een geopolitieke orkaan 10.03.2026 1h 21min

  Een geopolitieke orkaan raast over de wereld. En dus ook over Den Haag. Het kabinet-Jetten beleeft wat Lubbers III in 1989, Balkenende I in 2002 en Rutte IV in 2022 overkwam. Het regeerakkoord is politiek, financieel, Europees en internationaal ingehaald door een ruwe, alles omwentelende werkelijkheid. En Nederland moet zich daartoe verhouden, wordt getest als partner in NAVO en EU, als handelsnatie en als grote economie - nummer 5 in de EU, 18 wereldwijd. Jaap Jansen en PG Kroeger observeren de stormachtige ontwikkelingen vanuit historisch perspectief en noteren hoe de nieuwe bewindslieden in hun allereerste optredens hun kwaliteiten en beperkingen demonstreren. Zo ziet PG dat de VVD - voorop vicepremier Dilan Yesilgöz - lijkt te denken dat het nieuwe kabinet een 'Schoof II' is waarin een coalitiepartner - toen de PVV - een eigenstandig buitenlands beleid kan etaleren, met name in het Midden-Oosten. En Jaap moet bij fractievoorzitter Ruben Brekelmans denken aan Frits Bolkestein tijdens Paars I. *** Deze aflevering is mede mogelijk gemaakt met donaties van luisteraars die we hiervoor hartelijk danken. Word ook vriend van de show! Heb je belangstelling om in onze podcast te adverteren of ons te sponsoren? Zend ons een mailtje adverteren@dagennacht.nl en wij zoeken contact. *** Opmerkelijk is de hechte samenwerking van Rob Jetten met Frankrijk. Wat Mark Rutte na Brexit begon, zet hij met grote kracht voort. Nederland als partner in een nieuwe militaire en bovendien nucleaire alliantie van Frankrijk is letterlijk 'du jamais vu'. Macron heeft hier trouwens zélf groot  belang bij, omdat Nederland bij high tech en strategische industrieën geografisch en politiek 'incontournable' is. Opvallend zijn ook de grote stilte van Xi Jinping, het nieuwe rampjaar dat het Kremlin bedreigt en de nadruk van Friedrich Merz op het behoud van de staatkundige integriteit van Iran. Het uiteenvallen, ook etnisch en regionaal, van dit grote land zou het onmogelijk maken tot een vergelijk te komen en middelpuntvliedende krachten loslaten in heel het Midden-Oosten. Dan is ineenstorting nabij, terwijl Trump de victorie uitroept. Europa bouwt nu in hoog tempo een eigen veiligheidsarchitectuur op, beseffend dat Het Amerika van Donald Trump een labiele partner is. Venezuela, deals met Poetin, het bedreigen van Groenland en oorlog in de Golf zeggen meer dan genoeg,  Een Haagse architectuur hierbinnen kan niet achterblijven nu ons land lid is van de E6-kopgroep van grote economieën, nucleair partner van Emmanuel Macron in de Europese pijler binnen de NAVO en nadrukkelijk aangeeft dat de Schoof-periode voorbij is. Nederland wil aan tafel en niet op het menu. Het financiële kader van het regeerakkoord werd in de Tweede Kamer al zeer kritisch bejegend en is - net als dat akkoord - de facto in de prullenmand gemikt. Jetten zal bij de energieprijzen, net als hij deed in 2022, snel en daadkrachtig moeten ingrijpen. Toen waren de buffers nog sterk, na Schoof allerminst. Ironisch is wel dat het VVD-minister van Financiën Eelco Heinen was die rond dat financieel kader het initiatief tot onverwachte, opmerkelijke revisie nam. Zijn ingreep in de Box 3 wetgeving maakte subiet een einde aan zijn liberaal uitgevente imago van 'havik op de schatkist'. Het leverde hem niet alleen - zoals ook al ten tijde van Schoof - een gat van miljarden op, maar kostte ook steun en vertrouwen bij de nieuwe premier. Die zal met de ministers Hans Vijlbrief (Sociale Zaken) en Heleen Herbert (Economische Zaken) nu vooral kijken naar dreigende scenario's voor economie en handelsketens op wereldschaal. Met de polder – werkgevers en vakbonden - de handen ineen slaan zou bij het voorkomen en opvangen van zulke ernstige ontwikkelingen de geloofwaardigheid van zijn kabinet versterken. Heinen heeft met zijn plotse ingreep in Box 3 onbedoeld de deur daarheen open gezet. *** Verder luisteren 568 – Alsof hij er al jaren stond: het debuut van premier Rob Jetten  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/568-alsof-hij-er-al-jaren-stond-het-debuut-van-premier-rob-jetten 566 - Emmanuel Macron, de nieuwe Baron von Munchhausen https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/566-emmanuel-macron-de-nieuwe-baron-von-munchhausen 564 – Xi Jinping en de zuivering van de Chinese legertop  https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/564-xi-jinping-en-de-zuivering-van-de-chinese-legertop 558 – Poetins rampjaar, Jettens kans https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/558-2025-was-voor-poetin-een-rampjaar-2026-wordt-rob-jettens-kans 557 – Hoe overleeft Rob Jetten het premierschap? Uitdagingen en risico's voor de nieuwe minister-president https://omny.fm/shows/betrouwbare-bronnen/557-rob-jetten-minister-president-tips-en-trucs-voor-de-nieuwe-premier 515 – De heftige strijd tussen Israël en Iran 492 – Macrons Europese atoombom  490 – Duitslands grote draai. Friedrich Merz, Europa en Nederland  484 - Hoe Trump chaos veroorzaakt en de Europeanen in elkaars armen drijft  427 - Europa wordt een grootmacht en daar moeten we het over hebben 419 - Europa kán sterven - Emmanuel Macrons visie op onze toekomst *** Tijdlijn 00:00:00 – Deel 1 00:39:13 – Deel 2 00:56:16 – Deel 3 01:21:24 – EindeSee omnystudio.com/listener for privacy information.