Polityka o historii

Epizódok

• Polityka o historii: Jak wyglądało sekretne życie polskich królowych. Zdrady, brutalna polityka i sojusze! 02.06.2026 1ó 8p

  Jak wyglądało życie kobiet na polskich dworach i jaką rolę tak naprawdę odegrały polskie królowe? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” rozmawiamy o kobietach z dynastii Piastów i Jagiellonów: ich małżeństwach, porodach, wpływach politycznych i miejscu, jakie zajmowały w świecie zdominowanym przez mężczyzn. Gościniami odcinka są prof. Bożena Czwojdrak oraz dr Agnieszka Pawłowska-Kubik. Świat długo traktował małżeństwo przede wszystkim jako narzędzie polityki dynastycznej. Kobiety wydawano za mąż już jako nastolatki, a podstawowym zadaniem królowych było rodzenie następców tronu i budowanie sojuszy między dynastiami. W rozmowie pojawiają się postaci takie jak Anna Jagiellonka, Jadwiga Andegaweńska oraz ich mężowie: Władysław Jagiełło czy Stefan Batory. Rozmawiamy o tym, jak wyglądały relacje na dworze, czy żony Władysława Jagiełły były w nim zakochane. To także rozmowa o romansach, nieślubnych dzieciach, seksualności i plotkach na królewskich dworach. Czy Stefan Batory rzeczywiście unikał kobiet? Jaką pozycję miała Bona Sforza i dlaczego relacje między królowymi a ich synowymi były często napięte? Wyjaśniamy również, jak kobiety korony jagiellońskiej wpływały na politykę i kulturę oraz dlaczego ich rzeczywista historia jest znacznie bardziej skomplikowana niż szkolne wyobrażenia o życiu na dworze. Wreszcie: dlaczego połóg i kolejne ciąże stanowiły jedno z największych zagrożeń dla życia kobiet. Rozmowa z prof. Czwojdrak i dr Pawłowską-Kubik to opowieść o władzy, macierzyństwie, religii i polityce dynastycznej w czasach, gdy królowe miały ogromne znaczenie dla państwa, ale bardzo ograniczoną kontrolę nad własnym losem. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. Jak wyglądało małżeństwo i życie seksualne polskich królowych? 2. Jak wyglądały romanse, plotki i konflikty na królewskich dworach? 3. Jak Anna Jagiellonka, Jadwiga i Bona Sforza wpływały na politykę i władzę?
• Polityka o historii: ONR i radykalizacja Polski lat 30. Jaką Polskę chcieli stworzyć narodowcy? 26.05.2026 54p

  Dlaczego część młodego pokolenia w Polsce lat 30. zaczęła fascynować się nacjonalizmem, przemocą i wizją państwa etnicznie jednorodnego? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” wyjaśniamy, jak wyglądała radykalizacja polityki w II Rzeczpospolitej i dlaczego polskie uniwersytety stały się jednym z głównych miejsc narodzin nowoczesnego radykalizmu. Naszą gościnią jest dr Izabela Mrzygłód, laureatka Nagrody Historycznej im. Mariana Turskiego za książkę „Uniwersytety w cieniu kryzysu. Nacjonalistyczna radykalizacja studentów Warszawy i Wiednia w okresie międzywojennym”. Punktem wyjścia do rozmowy jest pobicie historyka Marcelego Handelsmana przez studentów związanych z ruchem narodowym na Uniwersytecie Warszawskim w 1934 r. To pokazało, jak bardzo przemoc weszła do życia akademickiego. Rozmawiamy o tym, czym był i jak działał Obóz Narodowo Radykalny oraz dlaczego ONR polska i Obóz Wielkiej Polski zdobywały wpływy wśród studentów i młodej inteligencji. Analizujemy skutki wojny polsko-bolszewickiej, mówimy o kryzysie demokracji, zamachu majowym i rozczarowaniu młodych Polaków. Dla wielu młodych niepodległa Polska okazała się państwem słabym, podzielonym i niespełniającym ich oczekiwań. W rozmowie ponadto: antysemityzm, przemoc polityczna i marzenia o nowym narodowym porządku. Dlaczego państwo tolerowało zamieszki na uczelniach? Kim byli młodzi działacze związani z ruchem narodowym i ludowym, dlaczego wtedy rozwijały się prawicowe partie? I dlaczego radykalizm tak silnie przyciągał młodzież z inteligenckich i dobrze sytuowanych rodzin? To opowieść o tym, jak kryzys demokracji i poczucie rozczarowania polityką mogą stopniowo przesuwać społeczeństwo w stronę radykalnych ideologii i przemocy. 3 rzeczy, których dowiesz się z odcinka: 1. Dlaczego polscy studenci radykalizowali się w latach 30. 2. Jak ONR i ruch narodowy zdobywały wpływy na uczelniach 3. Dlaczego przemoc polityczna stała się częścią życia II RP. Oś czasu: 00:00 - Najciekawsze fragmenty 02:41 - Pobicie dziekana na Uniwersytecie Warszawskim: przygrywka do przemocy lat 30. XX w. 07:30 - Początki radykalizacji w Polsce i za granicą 14:05 - Żydzi: osoby drugiej kategorii? 20:10 - Umacnianie ONR: z czego się wzięło? 27:30 - Narastanie przemocy na uniwersytetach: na czym polegało rok po roku? 34:35 - Dlaczego państwo nie interweniowało w trakcie zamieszek? 42:11 - Kapitulacja władz uniwersyteckich.
• Polityka o historii: Po co Grekom było tylu herosów i bogów? W co wierzyli? Mitologia jest jak „Stranger Things”. Wyjaśnia prof. Mojsik 19.05.2026 1ó 4p

  Kim naprawdę byli bogowie greccy i dlaczego greccy herosi byli tak ważni dla mieszkańców starożytnego świata? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Tomasz Mojsik opowiada o tym, czym była mitologia grecka i dlaczego do dziś pozostaje jednym z fundamentów europejskiej kultury. Rozmawiamy o tym, czym jest mit i dlaczego opowieści o herosach nie były jedynie fantazją, ale sposobem rozumienia świata, który tworzyła starożytna Grecja i jej mieszkańcy. Analizujemy, czym różni się mitologia grecka i rzymska, jak funkcjonowali bogowie mitologii greckiej oraz w co wierzyli Grecy. Dlaczego herosi musieli być śmiertelni? Kim byli bohaterowie związani z konkretnym greckim polis, a kim byli herosi ogólnogreccy? W rozmowie wspominamy mit o Heraklesie, historię Odyseusza oraz argonautów. Pytamy też o to, dlaczego greckie mity są pełne bohaterów niejednoznacznych, dalekich od ideałów znanych ze szkolnych uproszczeń. Czym była grecka kultura i dlaczego herosi byli bliżsi ludziom niż sami bogowie? To opowieść o świecie, w którym mity budowały wspólnotę, tłumaczyły rzeczywistość i pomagały Grekom zrozumieć samych siebie. Nasza rozmowa ukazuje się przy okazji premiery najnowszego wydania Pomocnika Historycznego „Polityki”: „Bogowie i Herosi. Odyseusz i inni bohaterowie rekcje mitologii”. Numer dostępny na stronie: https://sklep.polityka.pl/
• Polityka o historii: Historia Łodzi po wojnie. Kiedyś przeżywała boom i była tymczasową stolicą Polski! 12.05.2026 42p

  Dlaczego tuż po wojnie to Łódź stała się najważniejszym miastem w Polsce? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” rozmawiamy o niezwykłym czasie, gdy powojenna Łódź przejęła rolę centrum życia intelektualnego i artystycznego. Zrujnowana Warszawa nie była jeszcze gotowa do odbudowy, dlatego przez kilka lat to Łódź funkcjonowała jako jedna z nieformalnych stolic Polski. Punktem wyjścia jest książka „Pisz do mnie na Łódź! Życie kulturalne i towarzyskie w tymczasowej stolicy”. Jej autorka Małgorzata Czyńska przybliża, jak wyglądała historia Łodzi po 1945 r. i dlaczego miasto kojarzone wcześniej głównie jako Łódź przemysłowa stało się przestrzenią intensywnego życia kulturalnego. Przyjeżdżali tu pisarze, filmowcy i artyści, swoje miejsce znalazły wydawnictwa, redakcje, teatry i uczelnie (powstał Uniwersytet Łódzki czy późniejsza łódzka filmówka). W rozmowie pojawiają się postaci takie jak Aleksander Ford czy Katarzyna Kobro. Staramy się odpowiedzieć na pytanie o to, czym Łódź wtedy była: miejscem chaosu, energii czy ogromnego głodu kultury? To opowieść o krótkim momencie, gdy życie w powojennej Łodzi stało się symbolem odbudowy polskiej kultury i nowego początku po katastrofie wojny.
• Polityka o historii: dr Ejsmond: Jak naprawdę badamy mumie? Zagadka Tutanchamona i nowe muzeum 05.05.2026 1ó 8p

  Czy wystawianie ciał dawnych władców to wciąż temat tabu, a Egipcjanie naprawdę pogubili się w tym, kogo skrywają królewskie grobowce? W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska sprawdza, czy Wielkie Muzeum Egipskie (GEM Cairo) rzeczywiście rzuca na kolana i jak wygląda nowe muzeum w Kairze na tle legendarnego gmachu na placu Tahrir. Naszym gościem jest archeolog i egiptolog dr Wojciech Ejsmond z PAN, członek Warsaw Mummy Project, z którym odkrywamy najbardziej mroczne i fascynujące sekrety Egiptu. Rozmawiamy o tym, dlaczego przez wieki mumie egipskie i mumie starożytnego Egiptu traktowano jako panaceum, a mumifikacja w Egipcie oraz balsamowanie zwłok stały się podstawą do produkcji specyficznego lekarstwa, co napędzało handel fałszywkami. Analizujemy mumie, sekrety faraonów, w tym fenomen „mumii dziewicy”, oraz historię Złotej Parady Faraonów, w której 22 królewskie mumie przewieziono do National Museum of Egyptian Civilization. Sprawdzamy, co naprawdę kryje mumia Tutanchamona, jak wyglądała jej historia oraz co skrywał oryginalny sarkofag Faraona. Przyglądamy się również temu, jak mumie są badane współcześnie – dzięki tomografii i analizie DNA badacze mogą wirtualnie „odwijać” bandaże bez dotykania ciała, by sprawdzić, na co chorowali faraonowie. Archeologia Egiptu to dziś nie tylko piramidy w Gizie czy majestatyczne piramidy w Egipcie, ale też walka o to, by wszystkie zabytki Egiptu i najnowsze odkrycia Egiptu były prezentowane godnie, co pokazuje nam właśnie nowe muzeum egipskie w Kairze. To rozmowa o tym, jak otwarcie muzeum egipskiego w Kairze zmienia egiptologię, dlaczego dawniej publiczne odwijanie mumii było spektaklem i czy klątwa faraona wciąż budzi lęk dokonujących najnowszych odkryć archeologicznych w Egipcie. Z dr. Wojciechem Ejsmondem rozmawia Agnieszka Krzemińska, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Czy zamach majowy był przypadkiem? Prof. Mierzwa o kulisach ataku Piłsudskiego i rządach sanacji 21.04.2026 58p

  Czy zamach majowy 1926 był zaplanowany, czy był skutkiem narastającego kryzysu, w jakim znalazła się II Rzeczpospolita? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Marcin Zaremba i prof. Janusz Mierzwa z UJ analizują genezę wydarzeń określanych jako zamach majowy. Jak zamach stanu Piłsudskiego wyglądał w praktyce? Punktem wyjścia do rozmowy jest sytuacja polityczna i gospodarcza tamtego okresu: niestabilne rządy parlamentarne w II RP, rosnące napięcia społeczne oraz hiperinflacja w Polsce. Przyglądamy się wydarzeniom, które poprzedziły przewrót majowy 1926, m.in. polityce, jaką prowadził Władysław Grabski. Jakie znaczenie miały reformy Grabskiego? Rozmawiamy o sporach wokół dokumentu, jakim była konstytucja marcowa, a także o wydarzeniach takich jak zabójstwo prezydenta Narutowicza, które stało się symbolem narastających konfliktów politycznych. Jaką rolę odegrał Wincenty Witos i dlaczego jego rząd stał się jednym z impulsów do działań, jakie podjął Piłsudski? Analizujemy, czym był przewrót majowy i jakie były rządy sanacji, badamy konsekwencje tych wydarzeń i podsumowujemy, jak ukształtowała się sanacja w Polsce. To opowieść o decyzji, która na lata zmieniła polską politykę. Z prof. Januszem Mierzwą rozmawia Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Czy polscy burmistrzowie kolaborowali z niemieckim okupantem? Dr Rossoliński-Liebe o współpracy w trakcie II wojny światowej 28.04.2026 52p

  Czy polscy burmistrzowie w czasie, jakim była II wojna światowa, byli jedynie wykonawcami decyzji niemieckiej administracji, czy też ich rola była bardziej złożona? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” zastanawiamy się, jak funkcjonowała lokalna władza w realiach okupacji i jakie dylematy towarzyszyły codziennym decyzjom urzędników. Naszym gościem jest dr Grzegorz Rossoliński-Liebe, który analizuje realia funkcjonowania administracji w czasie, jakim była okupacja Warszawy. Rozmawiamy o postaciach takich jak Stefan Starzyński oraz Julian Kulski. Mówimy o tym, jak wyglądało zarządzanie miastem pod kontrolą Niemców. Analizujemy proces tworzenia takich miejsc jak getto w Warszawie. Kim byli Volksdeutsche i jak wpływali na system władzy? Czy polscy urzędnicy działali w warunkach przymusu? I gdzie przebiegała granica między administracją a odpowiedzialnością za Holokaust? To rozmowa o decyzjach podejmowanych w ekstremalnych warunkach i o cienkiej granicy między przetrwaniem a współudziałem. Z dr. Grzegorzem Rossolińskim-Liebem rozmawia Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Skąd pochodzą Piastowie? Tajemnice początków Polski wyjaśnia prof. Andrzej Buko 14.04.2026 57p

  Skąd tak naprawdę pochodzą Piastowie? W tym odcinku wideokastu „Polityka o historii” analizujemy najnowsze badania genetyczne Piastów, które rzucają inne światło na to, skąd pochodzą Piastowie i jakie jest pochodzenie pierwszej dynastii Polski. Czy to możliwe, że Piastowie byli tutejsi, czy też ich korzenie sięgają dalej, poza ziemie słowiańskie? Gościem odcinka jest archeolog prof. Andrzej Buko, który opowiada, jak wyglądały początki państwa polskiego. Rozmawiamy o tym, kim byli pierwsi Piastowie, a także jaką rolę odgrywały grody i struktury władzy w czasach, gdy kształtowała się Polska Piastów. Czy nowe odkrycia zmienią nasze myślenie o tym, skąd pochodzą Polacy? Analizujemy także różnice regionalne (Piastowie mazowieccy), badamy znaczenie Mazowsza i początki Polski Piastów. Czy na tych terenach byli obecni Skandynawowie? Co mówią o tym znaleziska archeologiczne, w tym kamienne grobowce? Ten odcinek wideokastu łączy naukę i historię. Wyjaśniamy tajemnice początków Polski, pokazując, jak współczesne badania zmieniają nasze rozumienie przeszłości. Z prof. Andrzejem Buko rozmawia Agnieszka Krzemińska, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Kim był Bolesław Bierut: marionetką Stalina czy mężem stanu? I jak naprawdę zginął? Prof. Piotr Osęka 07.04.2026 1ó 2p

  Kim tak naprawdę był Bolesław Bierut i jaką rolę odegrał w historii Polski po II wojnie światowej? W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii” przyglądamy się postaci, którą jedni nazywają człowiekiem Stalina, a inni postrzegają jako sprawnego organizatora, dzięki któremu kwitła w Polsce władza komunistyczna. Prof. Piotr Osęka, nasz dzisiejszy gość, analizuje, co doprowadziło do tego, że Krajowa Rada Narodowa mianowała Bieruta na prezydenta. Opisuje też realia życia w kraju, którym była Polska pod władzą komunistów. Rozmawiamy o tym, jak przebiegała stalinizacja Polski i czym był kult Stalina. Pytamy o śmierć Bieruta: czy była to rzeczywiście tajemnicza śmierć, czy naturalny finał kariery polityka lojalnego wobec Moskwy? Wspominamy pogrzeb Bieruta, który stał się symbolicznym momentem epoki i zarazem fenomenem ze względu na masowy udział społeczeństwa w ceremonii. Zastanawiamy się wspólnie, czy można zgodzić się z hasłem „Bierut marionetka Stalina” czy rzeczywistość była jednak bardziej skomplikowana. Prof. Piotr Osęka i Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Co ubrania mówiły o władzy i polityce? Historia mody z Karoliną Żebrowską 31.03.2026 56p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: historia mody. Agnieszka Krzemińska gości autorkę książki „Ugly. Encyklopedia brzydkiej mody”, by zrozumieć, jak wyglądała historia mody od starożytności do współczesności. Karolina Żebrowska opowiada, jak zmieniały się trendy modowe: jak wyglądała historia mody męskiej i dlaczego to niejeden mężczyzna był, jak to się dziś mówi, trendsetterem. Rozmawiamy o tym, dlaczego moda męska i moda damska niosły informacje o statusie społecznym i przynależności klasowej. Czy modne trendy były wygodne do codziennego noszenia? Zastanawiamy się też, czym charakteryzują się filmy kostiumowe i jak działa współczesna kostiumografia. Dlaczego kino rzadko pokazuje prawdziwą modę XIX wieku? A czy serial „Bridgertonowie” mówi więcej o naszych wyobrażeniach o różnorodności, seksapilu i kobiecej sprawczości niż o epoce regencji? Czy widz w ogóle oczekuje wierności źródłom, czy raczej czytelnych kodów, które pozwalają mu „poczuć klimat” epoki? Zastanawiamy się również, dlaczego mody wracają w przetworzonej formie. Gorsety, bufiaste rękawy, platformy, chokery – wszystko to już było, ale dziś funkcjonuje w innym kontekście społecznym i technologicznym. To rozmowa o ciele, władzy, klasie i wyobraźni. O tym, że historyczny strój bywa lepszym źródłem wiedzy o społeczeństwie niż niejeden dokument. I że śmiejąc się z dawnych mód, śmiejemy się trochę z samych siebie.
• Polityka o historii: Historia Opus Dei – jakie skrywa tajemnice Kościoła katolickiego? 24.03.2026 56p

  Jak powstało Opus Dei i czy skrywa jakieś sekrety Kościoła? W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” mówią o tym Marcin Zaremba i dziennikarz tygodnika „Polityka”, ekspert do spraw kościelnych Adam Szostkiewicz. Wyjaśniamy, co to jest Opus Dei i kim jest św. Josemaria Escriva, założyciel tej organizacji. Rozmawiamy wokół wydanej właśnie po polsku książki dziennikarza śledczego Garetha Gore’a („Opus dei”, Prószyński i s-ka). Gore wyjaśnia, że to obracająca brudnymi pieniędzmi, dopuszczająca się handlu ludźmi, skrajnie prawicowa organizacja. Analizuje dokumenty bankowe, liczy miliardy wyprowadzone nielegalnie na budowę swojej potęgi, wymienia finansowane przez nią ultrakonserwatywne inicjatywy. Rozmawiamy też o tym, jakie tajemnice Kościoła katolickiego skrywa ta organizacja. Czy Opus dei to sekta, jak chciał Dan Brown w „Kodzie Leonarda da Vinci”? I jak głęboko w struktury organizacji Kościoła wkradło się Opus Dei?
• Polityka o historii: „Piekło kobiet”. Jak żyły nasze prababki w II RP? 17.03.2026 49p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” analizujemy realizację serialu „Piekło kobiet” (HBO Polska), stawiając pytania o granice opresji kobiet w II RP. Prof. Marcin Zaremba sprawdza wraz ze swoją gościnią – prof. Katarzyną Sierakowską – czy serial historyczny, w którym występują Agata Turkot i Mateusz Damięcki, a który wyreżyserowała Anna Maliszewska, to tylko mroczna fikcja, czy rzetelnie odwołuje się do prawdy historycznej. Nowy serial HBO staje się pretekstem do analizy tego, jak patriarchat oraz sztywne ramy społeczne definiowały granice wolności ponad sto lat temu. Rozmówcy wielokrotnie wracają w rozmowie do manifestu „Piekło kobiet” z 1930 r. Tadeusz Boy-Żeleński i jego słynne „barbarzyństwo paragrafów” to punkt wyjścia do rozmowy o systemowej opresji rzucającej wyzwanie elitom. Poruszane są również takie zjawiska, jak szklany sufit i przemoc domowa wobec kobiet w II RP – temat, który przedwojenna Polska zupełnie pomijała w debacie publicznej. Wyjaśniamy, co emancypacja kobiet w Polsce oraz prawa wyborcze kobiet z 1918 r. oznaczały w rzeczywistości, w której lobby katolickie skutecznie blokowało projekty ustaw małżeńskich, które mogły wpłynąć i zmienić społeczeństwo, gdy odrodzenie II RP stawało się faktem. Jednocześnie wyjaśniamy, dlaczego to lekarze żydowscy stali się filarem medycznej rewolucji, stawiając wiedzę ponad ideologiczną presję, gdy macierzyństwo i rzeczywistość ekonomiczna tworzyły ślepy zaułek, w którym łatwo było o konflikt z prawem. Z prof. Katarzyną Sierakowską rozmowę prowadzi prof. Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: czego możemy dowiedzieć się o historii z dna jeziora? O archeologii podwodnej opowiada prof. Kontny 10.03.2026 1ó 5p

  W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska rozmawia ze swoim gościem, którym jest prof. Bartosz Kontny z Uniwersytetu Warszawskiego, o tym, jak wyglądał świat wojowników celtyckich, kiedy zaczęły się wojny i co na temat najdawniejszych konfliktów mówią nam odkrycia archeologiczne. Punktem wyjścia jest archeologia podwodna, dzięki której poznajemy historię ukrytą pod powierzchnią wody. Rozmawiamy o tym, co kryją podwodne wraki, w tym wraki Bałtyku, jak wygląda praca nurka pod wodą podczas badań oraz jakie podwodne odkrycia potrafią całkowicie zmienić nasze wyobrażenia o przeszłości. Jakie skarby pod wodą wciąż czekają na odkrycie i jak wygląda współczesne poszukiwanie śladów przeszłości – od profesjonalnych badań po działania, które prowadzą poszukiwacze skarbów pod wodą. Czy odkrycia archeologiczne w Polsce mogą pomóc nam lepiej zrozumieć, czym jest historia wojenną Europy? Jakie tajemnice kryją zatopione statki i artefakty spoczywające na dnie morza? O świecie dawnych wojowników i historii zapisanej pod wodą opowiada prof. Bartosz Kontny.
• Polityka o Historii: dlaczego lata 90te w Polsce musiały być terapią szokową? Prof. Błażej Brzostek o transformacji ustrojowej i kolorach najntisów 03.03.2026 49p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Marcin Zaremba oraz prof. Błażej Brzostek rozmawiają o tym, jak wyglądała Polska po 1989 roku. W tym odcinku wracamy do czasów, gdy transformacja polityczna i gospodarcza w Polsce zmieniła wszystko, a szalone lata 90. stały się sceną jednego z największych eksperymentów społecznych. Analizujemy, jak plan Balcerowicza i jego słynna terapia szokowa wpłynęły na gospodarkę Polski, wprowadzając brutalny kapitalizm po polsku. Sprawdzamy, jak reformy Balcerowicza i nagły wolny rynek zderzyły się z rzeczywistością, wywołując rekordowe bezrobocie w Polsce i trwale zmieniając mentalność Polaków. Ale Polska lat 90. to nie tylko statystyki. Lata 90. to dziś przede wszystkim wspomnienia o świecie, w którym postkomunizm w Polsce mieszał się z marzeniem o zachodnim luksusie. Odkrywamy, czym był wtedy amerykański sen, jak moda lata 90. w Polsce wypełniła ulice kolorami i dlaczego kolorowe lata 90. do dziś budzą tak silne emocje. Analizujemy lata 90: jak się żyło oraz jak samorząd terytorialny w Polsce i etos, który niosła Solidarność, budowały nową strukturę państwa. Czy polska transformacja ustrojowa w Polsce po 1989 roku mogła potoczyć się inaczej? Spoglądamy na lata 90. okiem badaczy, ale też z przymrużeniem oka, porównując lata 90. do dziś, by zrozumieć, jak Polska po upadku komunizmu goniła świat i jak tamte doświadczenia ukształtowały naszą obecną rzeczywistość. To podróż przez lata 90. jak było naprawdę, od bazarów pod Pałacem Kultury i Nauki po narodziny potężnych fortun. Rozmowę o tym, jak wyglądała transformacja ustrojowa w Polsce po 1989 roku z prof. Błażejem Brzostkiem prowadzi prof. Marcin Zaremba, Polityka o historii.
• Polityka o historii: Kto naprawdę rządził Grenlandią? Mówi prof. Jakub Morawiec 24.02.2026 52p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” Agnieszka Krzemińska oraz prof. Jakub Morawiec próbują ustalić, co skrywa Grenlandia i jaka jest historia Grenlandii. Historia, która zaczęła się, gdy Eryk Rudy i wikingowie organizowali swoje wielkie wyprawy morskie, to klucz do zrozumienia, dlaczego współczesna relacja Grenlandia vs USA budzi dziś takie emocje. Badamy sagi nordyckie, sagi wikingów oraz dowody na odkrycie Ameryki przez Skandynawów, sprawdzając, jak wyglądało życie codzienne w osadach, jak przetrwali Inuici, Eskimosi, ludzie Grenlandii i dlaczego to właśnie Arktyka stała się ich domem. Wyjaśniamy, dlaczego Grenlandia należy do Danii, czemu Grenlandia budzi dziś takie kontrowersje geopolityczne i dlaczego Grenlandia jest tak ważna w kontekście globalnych surowców. Analizujemy ponadto, po co Trumpowi Grenlandia dzisiaj. Przyglądamy się, jak ta ogromna wyspa przez wieki przechodziła z rąk do rąk – od wolnych osad wikingów, przez poddaństwo koronie norweskiej w 1261 r., aż po polityczne przetasowania w ramach unii kalmarskiej, gdy to Dania wyznaczała kierunek rozwoju politycznego wyspy. Z prof. Jakubem Morawcem rozmawia Agnieszka Krzemińska, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Jaka była prawdziwa historia ołowianych dzieci z Szopienic? 17.02.2026 53p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: kim były ołowiane dzieci? Anna Kowalczyk, dziennikarka Programu Trzeciego Polskiego Radia i autorka audioopowieści „Ołowiane dzieci”, opowiada, jak naprawdę wyglądała ołowica w Szopienicach, choroba, która dotykała przede wszystkim hutników pracujących na Śląsku. Huta metali nieżelaznych Szopienice, utworzona w pierwszej połowie XIX w., działała aż do 2008 r., ale głośno zrobiło się o niej przede wszystkim w latach 70. XX w. O tym opowiada najnowszy serial „Ołowiane dzieci” na platformie Netflix. Ale czy ekranowa rzeczywistość spotyka się z prawdziwą historią? Rozmawiamy o tym, jaka jest prawda i fikcja w serialu. Gościni wideokastu Anna Kowalczyk dotarła do świadków tamtych wydarzeń, rozmawiała z historykami i medykami, dzięki czemu do głosu doszli ci, którzy byli na pierwszej lini frontu. A była to m.in. doktorka od familoków Jolanta Wadowska-Król, prof. Bożena Hager-Małecka i pielęgniarka Wiesława Wilczek. Te kobiety przy wsparciu mieszkańców rozwiązały zagadkę, jaką były zatrucia szopienickich dzieci. Niektórzy mówią, że to był „śląski Czarnobyl”. Kobiety ujawniły skalę problemu, bo z badań wynikało, że ok. 5 tys. dzieci chorowało na ołowicę. Jej skutki te żyjące do dziś stale odczuwają, mimo że dzięki wysiłkom dwóch lekarek jeździły na całe miesiące do sanatoriów i szybko udało się im wynieść z Szopienic.
O tym, czy problem udało się rozwiązać na zawsze i czy wyciągnęliśmy z tego wnioski, z Anną Kowalczyk rozmawia Agnieszka Krzemińska, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò: jakie były początki Judaizmu i dzieje Żydów? 10.02.2026 1ó 13p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: judaizm bez tajemnic, czyli jak wyglądały początki judaizmu. Nasz gość, prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò, historyk starożytności, przybliża ze szczegółami, jak powstał judaizm. Rozmawiamy o tym, jak wyglądały dzieje Żydów i czy Stary Testament to na pewno najlepsze źródło wiedzy. Zastanawiamy się, jak wyglądał judaizm w czasach Jezusa, jaki był Bóg Izraela i co byśmy o nim wiedzieli, gdyby Biblia się nie zachowała. W rozmowie poruszamy takie wątki jak niewola babilońska, obrzezanie religijne jako znak odrębności, ale też narzędzia kontrolującego wspólnotę. Rozmawiamy też o tym, kiedy powstała Biblia i czy Biblia została zmieniona – a jeśli tak, to co to oznacza. Czy Biblia jest dziś wiarygodna? Z prof. Łukaszem Niesiołowskim-Spanò rozmawia Agnieszka Krzemińska, tygodnik „Polityka”.
• Polityka o historii: Żydzi po wojnie. Zemsta na Niemcach, łowcy nazistów i polowanie na Eichmanna 03.02.2026 31p

  W nowym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: Marek Łuszczyna, autor książki „Bękarty Polski”, opowiada o tym, jak wyglądała po wojnie zemsta na Niemcach. Łowcy nazistów poszukiwali sprawiedliwości – zaczęło się więc m.in. polowanie na Adolfa Eichmanna. Jedną z osób zaangażowanych w poszukiwania był Tuwja Friedman, znany wcześniej jako Tadeusz Jasiński. O jego życiu, na podstawie akt historycznych, pisze Marek Łuszczyna w swojej najnowszej książce „Bękarty Polski”.
Jak działali Żydzi po wojnie, jak wyglądało życie w Niemczech i Polsce po upadku nazistów? W jaki sposób udało się doprowadzić na proces architekta Holokaustu Adolfa Eichmanna?
Rozmowę z Markiem Łuszczyną prowadzi Marcin Zaremba, „Polityka o historii”.
• Polityka o historii: Czy powstania Polacy mają we krwi? Prof. Friszke i prof. Wnuk o charakterze polskich powstań 27.01.2026 1ó 6p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: prof. Andrzej Friszke i prof. Rafał Wnuk analizują powstania w Polsce. W rozmowie wraca pytanie: czy powstania miały sens? Zastanawiamy się także, czy i jak tożsamość narodowa jest uwikłana w debatę o tym, „dlaczego powstanie było błędem”. Szczególne miejsce zajmują powstania narodowe w XIX w., w tym powstanie listopadowe i powstanie styczniowe. Historycy przypominają, jak wyglądała walka o wolność w realiach zaborów, które przypieczętowały upadek Polski, oraz jak te doświadczenia przekładają się na naród polski dzisiaj. Dlaczego walka o wolność to dla Polaków zbrojne powstania, bunty i nieposłuszeństwo obywatelskie? Do dziś pytamy, czy powstanie listopadowe mogło zakończyć się sukcesem albo czy powstanie warszawskie miało sens. Czy to adekwatne pytania z perspektywy historii – i jak myśleli o tym ówcześni powstańcy? Rozmowa obejmuje również XX w. i takie zagadnienia jak Solidarność i Sierpień ’80. Historia Solidarności jest ukazywana jako podręcznikowy przykład sprzeciwu, gdy rządziła władza komunistyczna w Polsce, a zarazem ważny punkt odniesienia dla tradycji powstańczej. Z profesorami Andrzejem Friszke i Rafałem Wnukiem rozmawia prof. Marcin Zaremba, Polityka o historii.
• Polityka o historii: jaka jest historia upadku Wenezueli? Chavez, bieda, ropa i korupcja Maduro 20.01.2026 54p

  W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: Artur Domosławski i Marcin Zaremba zastanawiają się, co się tak naprawdę dzieje w Wenezueli i czy Wenezuela 2025 może być rozumiana jako „Wenezuela bez planu” politycznego i gospodarczego. Czy to, co widzimy dziś w mediach, to historia upadku Wenezueli? Domosławski i Zaremba opisują atak na Wenezuelę, związany z tym narastający konflikt Wenezuela–USA i osadzają bieżące wydarzenia w kontekście historii ostatnich dekad, od czasów, gdy rządził Hugo Chávez, aż po epokę znaną jako „Wenezuela Maduro”. Stawiają też pytanie o to, kiedy i w jaki sposób rewolucja kubańska mogła przyczynić się do zmian w Wenezueli. Poruszamy w związku z tym tematy takie jak: ropa w Wenezueli, inflacja w Wenezueli, wynikające z niej protesty społeczne w Caracas, których symbolem jest Maria Corina Machado i przyznana jej Pokojowa Nagroda Nobla 2025. Czy korupcja, problemy z ropą i napięte kontakty z USA to przepis na biedę? W końcu: jak bogactwo zniszczyło Wenezuelę? Rozmowa obejmuje także szersze konteksty, takie jak Ameryka Łacińska, relacje USA–Kuba czy rola Marco Rubio w debacie amerykańskiej. Analizujemy, czy Nicolas Maduro schwytany przez rząd USA to punkt zwrotny w historii Wenezueli, czy raczej kolejny etap znanego kryzysu politycznego i gospodarczego. Z Arturem Domosławskim o najnowszej historii Wenezueli rozmawia Marcin Zaremba, Polityka o historii.