Mamy zielone pojęcie

Епизоде

• 
  Bezpieczeństwo żywności – bakterie, pasożyty i najczęstsze błędy, które popełniamy w kuchni 26.06.2026 54мин

  Bezpieczeństwo żywności zaczyna się dużo wcześniej niż w chwili, gdy produkt trafia na sklepową półkę albo do domowej lodówki. To system naczyń połączonych: hodowli, upraw, transportu, przetwórstwa, kontroli sanitarnej, pracy ludzi na liniach produkcyjnych i codziennych decyzji konsumentów. W nowym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” o tym obszarze opowiadają prof. Anna Salejda z Wydziału Biotechnologii i Nauk o Żywności oraz dr Aleksandra Tabiś z Wydziału Medycyny Weterynaryjnej Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.Bezpieczna żywność to żywność wolna od zagrożeń, które mogłyby spowodować uszczerbek na zdrowiu lub życiu. Nie chodzi wyłącznie o świeżość, dobry wygląd czy atrakcyjny skład na etykiecie, ale także o niewidoczne czynniki biologiczne, chemiczne i technologiczne. Bakterie, wirusy, pasożyty, toksyny, zanieczyszczenia krzyżowe, przerwany łańcuch chłodniczy czy błędy podczas przechowywania mogą sprawić, że produkt pozornie bezpieczny staje się realnym zagrożeniem.Ważną częścią tego systemu jest kontrola żywności pochodzenia zwierzęcego: mięsa, mleka, ryb, jaj czy dziczyzny. To na tym etapie wykrywa się między innymi zagrożenia związane z salmonellą, campylobacterem, listerią, jadem kiełbasianym, włośniem krętym czy tasiemcami. Równie istotne są warunki produkcji i przetwarzania żywności roślinnej, która także może być źródłem zakażeń, zwłaszcza gdy jest spożywana na surowo lub miała kontakt z zanieczyszczoną wodą, glebą albo sprzętem kuchennym.Bezpieczeństwo żywności zależy również od człowieka. Pracownik zakładu, sprzedawca na targu, kucharz, osoba przygotowująca posiłek w domu – każdy może ograniczyć ryzyko albo je zwiększyć. Mycie rąk, oddzielanie surowego mięsa od warzyw, wymiana zniszczonych desek do krojenia, unikanie mycia mięsa pod bieżącą wodą, właściwe przechowywanie produktów i czytanie etykiet należą do podstawowych zasad ochrony przed zakażeniami pokarmowymi.Szczególnej ostrożności wymagają produkty łatwo psujące się: nabiał, mięso, ryby, ciasta z kremem, lody, domowe przetwory i żywność kupowana podczas podróży. Wysoka temperatura, brak chłodzenia, niepewne źródło wody czy niejasne warunki przygotowania posiłku mogą sprzyjać namnażaniu drobnoustrojów. Dlatego wakacyjna ciekawość kulinarna powinna iść w parze z rozsądkiem – zwłaszcza w przypadku jedzenia ulicznego, owoców morza, lodu w napojach oraz produktów z niepasteryzowanego mleka.Mit „dawnej, naturalnej żywności” także wymaga ostrożnego podejścia. Domowe wyroby, tradycyjne receptury i produkty jak od babci nie zawsze oznaczają większe bezpieczeństwo. Brak kontroli, nieznane pochodzenie surowca, niewłaściwe proporcje dodatków konserwujących czy błędna pasteryzacja mogą prowadzić do poważnych zatruć. Współczesne regulacje, choć często postrzegane jako nadmiar formalności, są jednym z powodów, dla których żywność dostępna w Europie należy do najbezpieczniejszych.Bezpieczeństwo żywności jest więc nie tylko zadaniem laboratoriów i inspekcji, ale także codzienną praktyką. Zaczyna się od wiedzy, uważności i prostych nawyków, które decydują o tym, czy produkt pozostanie bezpieczny do momentu, w którym trafi na talerz.
• 
  Czy umiemy gospodarować wodą? O jakości rzek, suszy, powodziach i retencji 29.05.2026 59мин

  W najnowszym odcinku podcastu „Mam zielone pojęcie” rozmawiamy o jakości wód, bezpieczeństwie powodziowym, suszy, złotej aldze i o tym, jak dziś mądrze gospodarować rzekami. Gośćmi odcinka są prof. Justyna Hachoł i prof. Robert Kasperek z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. W najnowszym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” rozmawiamy o wodzie – tej, której w czasie suszy dramatycznie brakuje, i tej, która podczas gwałtownych opadów potrafi w kilka godzin zmienić życie całych miejscowości. Punktem wyjścia są jakość wód, bezpieczeństwo powodziowe, zmiany klimatu, doświadczenie katastrofy ekologicznej na Odrze oraz pytanie, czy da się znaleźć rozsądny kompromis między regulacją rzek a ich renaturyzacją.To odcinek o rzekach rozumianych nie tylko jako cieki wodne, ale jako złożone, żywe ekosystemy. W rozmowie pojawiają się rośliny wodne, ryby, bezkręgowce, osady denne, brzegi, przepływy i naturalne procesy, które decydują o tym, czy rzeka jest zdrowa. Bo jakość wody to nie tylko jej skład chemiczny. To także stan całego środowiska, które od tej wody zależy.Ważnym tematem są również zbiorniki wodne – suche i mokre – oraz ich rola w ochronie przed powodzią i przeciwdziałaniu skutkom suszy. Rozmowa prowadzi m.in. do Kotliny Kłodzkiej, gdzie powracają pytania o bezpieczeństwo mieszkańców, lokalizację zabudowy, konieczność retencji i trudne decyzje związane z inwestycjami hydrotechnicznymi. Nie brakuje też wątku społecznego: przesiedleń, konsultacji, pamięci powodzi i poczucia bezpieczeństwa osób mieszkających blisko rzek.Odcinek dotyka także wpływu rolnictwa na jakość wód, spływu związków azotu i fosforu do rzek i zbiorników oraz możliwości ich odzyskiwania i ponownego wykorzystania. Pojawia się tu szersza perspektywa gospodarki obiegu zamkniętego i pytanie, jak ograniczać straty, zamiast jedynie reagować na skutki zanieczyszczeń.W rozmowie wraca również temat złotej algi i katastrofy ekologicznej na Odrze. To przykład sytuacji, w której na jeden dramatyczny efekt złożyło się kilka czynników: zasolenie, wysokie temperatury, niski poziom wody, susza i presja człowieka na środowisko. Odcinek pokazuje, że bezpieczeństwo ekologiczne nie jest dodatkiem ani luksusem, ale podstawą bezpieczeństwa ludzi, rolnictwa, gospodarki i całych regionów.To rozmowa o wodzie jako jednym z najważniejszych zasobów współczesności. O tym, jak jej brak i nadmiar wpływają na nasze życie. I o tym, dlaczego decyzje dotyczące rzek wymagają dziś wiedzy, wyobraźni, odpowiedzialności oraz gotowości do szukania kompromisu.
• 
  Po co wracamy na Księżyc? Nauka, misje Artemis i przyszłość eksploracji kosmosu 30.04.2026 1ч 28мин

  W najnowszym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” rozmowa sięga daleko poza Ziemię – na Księżyc, Marsa, Wenus, księżyce Jowisza i w przyszłość eksploracji kosmosu. Gośćmi odcinka są dr Anna Łosiak, geolożka planetarna z Instytutu Nauk Geologicznych PAN, oraz prof. Krzysztof Sośnica z Instytutu Geodezji i Geoinformatyki Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu.Punktem wyjścia rozmowy jest Księżyc – najbliższe Ziemi ciało niebieskie i jedyne poza naszą planetą, po którym kiedykolwiek chodził człowiek. Rozmowa porządkuje podstawowe mity i wyobrażenia, takie jak popularne określenie „ciemna strona Księżyca”. W rzeczywistości nie chodzi o stronę ciemną, lecz niewidoczną z Ziemi, ponieważ Księżyc jest zablokowany pływowo i stale zwraca się ku naszej planecie tą samą stroną.Dlaczego Księżyc znów stał się kluczowym celem misji kosmicznych? Jest najbliższym „poligonem” do testowania technologii potrzebnych do dalszej eksploracji – przede wszystkim misji marsjańskich. To na nim można sprawdzać, jak budować infrastrukturę odporną na promieniowanie, ekstremalne temperatury, pył księżycowy i uderzenia mikrometeoroidów. Rozmówcy wyjaśniają, skąd biorą się obserwowane rozbłyski na powierzchni Księżyca i dlaczego nawet drobne ziarna materii kosmicznej, poruszające się z ogromną prędkością, są realnym zagrożeniem dla sprzętu i ludzi.Co Księżyc mówi nam o Ziemi?W rozmowie pojawia się także historia powstania Księżyca. Według dominującej teorii powstał on po zderzeniu młodej Ziemi z innym dużym ciałem niebieskim. To wydarzenie miało fundamentalne znaczenie dla dalszej historii naszej planety. Księżyc wpływa nie tylko na przypływy i odpływy oceaniczne, ale także na ruchy skorupy ziemskiej, stabilność planety i warunki, w których mogło rozwinąć się życie.Goście tłumaczą również, dlaczego badanie Księżyca pomaga lepiej zrozumieć dawną Ziemię. Na naszej planecie aktywna geologia – tektonika płyt, erozja, wulkanizm i przetapianie skał – zaciera ślady najstarszej historii. Księżyc jest pod tym względem archiwum: przechowuje informacje o dawnych zderzeniach, historii Układu Słonecznego, a być może także fragmenty ziemskich skał wyrzuconych w kosmos.Woda, baza księżycowa i nowy wyścig kosmicznyJednym z kluczowych wątków odcinka jest lód na Księżycu, zwłaszcza w rejonie bieguna południowego. To właśnie na tym rejonie koncentrują się plany przyszłych misji załogowych i budowy baz. Woda może być jednym z najcenniejszych zasobów pozaziemskich – nie tylko jako źródło życia, ale także jako surowiec potrzebny do produkcji paliwa i funkcjonowania infrastruktury.Rozmowa pokazuje, że współczesny wyścig kosmiczny ma wymiar naukowy, technologiczny, polityczny i ekonomiczny. Goście porównują strategie NASA, Europejskiej Agencji Kosmicznej, Chin, Japonii, Indii i Rosji. Wskazują, że Chiny konsekwentnie realizują długofalowy program kosmiczny, podczas gdy NASA zmaga się z wahaniami priorytetów, opóźnieniami i zależnością od decyzji politycznych. Europa natomiast rozwija własne technologie bardziej stopniowo, ale konsekwentnie – między innymi we współpracy z Japonią.W tym kontekście pojawia się również polski i wrocławski udział w badaniach kosmicznych. Prof. Krzysztof Sośnica opowiada o systemie nawigacyjnym Moonlight, który ma wspierać misje na Księżycu, szczególnie w rejonie bieguna południowego. Mowa jest także o retroreflektorach laserowych, pomiarach odległości Ziemia–Księżyc, projektach Europejskiej Agencji Kosmicznej oraz rosnącym znaczeniu polskich firm i uczelni w sektorze kosmicznym. W odcinku pojawia się również temat nowego kierunku studiów na UPWr – inżynierii danych satelitarnych i kosmicznych.Czy będziemy mieszkać poza Ziemią?Podcast dotyka też pytania, które od lat rozgrzewa wyobraźnię: czy ludzie będą kiedyś mieszkać na Księżycu albo Marsie? Rozmówcy studzą entuzjazm. Podkreślają, że Ziemia pozostaje jedynym miejscem, do którego jesteśmy biologicznie przystosowani. Życie poza nią będzie przez długi czas raczej domeną misji badawczych,...
• 
  Od winnicy do butelki. Polskie winiarstwo rośnie w siłę 30.03.2026 51мин

  Rozmowa w najnowszym odcinku podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” poświęcona jest polskiemu winiarstwu – jego historii, specyfice oraz przyszłości. Gościniami programu są dr Marta Czaplicka, kierownik Katedry Ogrodnictwa i właścicielka winnicy, oraz prof. Joanna Chmielewska z Katedry Technologii Fermentacji i Zbóż, specjalistka zajmująca się technologią produkcji wina. Rozmowa prowadzi przez najważniejsze zagadnienia związane z uprawą winorośli w Polsce i pokazuje, jak dynamicznie rozwija się ten sektor rolnictwa.Polskie winiarstwo przeżywa dziś wyraźny rozwój. Nie jest to wyłącznie chwilowa moda, lecz efekt zmian klimatycznych i ekonomicznych. W południowej Europie temperatury stają się coraz wyższe, przez co wina z tamtych regionów osiągają bardzo wysoki poziom alkoholu. Chłodniejszy klimat Europy Środkowej pozwala natomiast produkować wina lżejsze, o wyraźnej kwasowości i świeżym aromacie. Jednocześnie część tradycyjnych upraw sadowniczych w Polsce, zwłaszcza jabłoni, staje się mniej opłacalna i wymaga dużych nakładów wody. Dla wielu gospodarstw winorośl staje się więc realną alternatywą ekonomiczną.Polskie wina mają charakter typowy dla chłodnego klimatu. Są zwykle świeże, aromatyczne, często o wyraźnej kwasowości i owocowym lub kwiatowym profilu. Właśnie ta odmienność sprawia, że zaczynają interesować zagranicznych odbiorców i turystów poszukujących regionalnych produktów. Coraz większą rolę odgrywają również oznaczenia geograficzne, które łączą wino z konkretnym regionem i podkreślają jego lokalny charakter.W Polsce uprawia się zarówno odmiany hybrydowe przystosowane do chłodniejszego klimatu, jak i klasyczne szczepy znane z europejskich regionów winiarskich. Do najpopularniejszych należy Solaris, ceniony za odporność na mróz i wczesne dojrzewanie. W winnicach pojawiają się także odmiany takie jak Riesling, Chardonnay, Pinot Noir czy Dornfelder. Produkcja koncentruje się głównie na winach białych, które najlepiej odpowiadają warunkom klimatycznym Polski, choć pojawiają się także coraz ciekawsze wina czerwone.Założenie winnicy jest przedsięwzięciem długoterminowym. Krzewy winorośli mogą owocować przez wiele dekad, dlatego inwestycja często planowana jest w perspektywie jednego lub nawet dwóch pokoleń. Kluczowe znaczenie ma wybór odpowiedniego siedliska i przygotowanie gleby – jej struktury, pH oraz mikrobiologii. Winorośl dobrze rośnie nawet na glebach uznawanych wcześniej za mało przydatne rolniczo, a sama winnica może funkcjonować jako stabilny ekosystem o niewielkim zapotrzebowaniu na nawożenie.Praca winiarza jest w dużej mierze uzależniona od natury. Zimą przeprowadza się cięcie krzewów, które decyduje o przyszłym plonie. Wiosną i latem prowadzone są zabiegi pielęgnacyjne i ochrona roślin, a moment zbioru zależy od przebiegu pogody i stopnia dojrzałości owoców. W produkcji wina ważną rolę odgrywa fermentacja prowadzona przez drożdże – zarówno naturalne, obecne na skórkach winogron, jak i specjalnie dobrane szczepy stosowane w winiarstwie.Rozwój winnic sprzyja także enoturystyce, czyli turystyce związanej z odwiedzaniem gospodarstw winiarskich. Podobnie jak we Francji, Włoszech czy Niemczech, także w Polsce powstają szlaki winnic. Na Dolnym Śląsku funkcjonuje już Dolnośląski Szlak Winnic, skupiający kilkadziesiąt gospodarstw. Wizyta w winnicy łączy degustację z poznawaniem lokalnej przyrody, historii i kuchni, a sprzedaż bezpośrednia pozwala producentom uniezależnić się od pośredników. Polskie środowisko winiarskie charakteryzuje się dużą współpracą. Winiarze często wymieniają się doświadczeniami, konsultują problemy związane z pogodą czy produkcją i korzystają z wiedzy ośrodków naukowych. W kraju rozwijają się także studia podyplomowe z technologii winiarstwa, które łączą wiedzę z zakresu uprawy winorośli i technologii fermentacji.Rozmowa pokazuje również kulturowy wymiar winiarstwa. Degustacja wina wiąże się z uważnością na smak, aromat i lokalne...
• 
  Miód i ul pod lupą, czyli co wiemy o pszczołach 23.02.2026 1ч 13мин

  Najnowszy odcinek podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” poświęcony jest pszczołom i temu, jak działa rodzina pszczela – od komunikacji, orientacji i organizacji życia w ulu po rójkę oraz najważniejsze zagrożenia zdrowotne, zwłaszcza warrozę. Pojawia się też przegląd produktów pszczelich i praktyczne wątki dotyczące miodu, jego właściwości oraz zasad używania. Prof. Paweł Chorbiński i prof. Paweł Migdał rozmawiają również o fałszowaniu miodu i dają wskazówki, jak świadomie wybierać produkty z pewnego źródła.
• 
  O relacjach z jedzeniem, czyli jak zdrowo schudnąć 29.01.2026 1ч 11мин

  Nowy odcinek podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” bierze na warsztat temat, który wraca jak bumerang wraz z początkiem roku: czy można schudnąć zdrowo i na stałe – bez obietnic „w dwa tygodnie”, bez karania się za potknięcia i bez mylenia estetyki z medycyną. Gośćmi rozmowy są prof. Joanna Wyka oraz dr Dorian Nowacki z Katedry Żywienia Człowieka.Punkt wyjścia jest nowy rok sprzyjający deklaracjom. Wiele osób chce wrócić do formy, jeść mniej, czy zmieścić się w ubrania sprzed lat. Tyle że w samym celu kryje się pułapka. Gdy redukcja masy ciała staje się wyłącznie zadaniem estetycznym, łatwo wpaść w logikę skrótów: szybko, radykalnie, jak najmniejszym kosztem czasu. Organizm nie działa w takim trybie. Masa ciała to wskaźnik, a nie diagnoza, a nadmiar tkanki tłuszczowej ma znaczenie biologiczne. Tkanka tłuszczowa to aktywny narząd endokrynny, który wpływa na gospodarkę hormonalną i procesy zapalne. Zdrowa redukcja zaczyna się od rozróżnienia modelowania sylwetki, redukcji nadwagi czy leczenia otyłości. Otyłość jest chorobą i stanowi ważny czynnik ryzyka powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych. To przesuwa akcent z oceny („brak dyscypliny”) na rozumienie mechanizmów. Gdy ktoś wraca do wyższej masy ciała po okresie restrykcji, nie zawsze przegrywa charakter. Często działa biologia, nawyki utrwalane latami, stres, środowisko, a czasem brak dostępu do profesjonalnej opieki.Z zewnątrz najgłośniej słychać masę obietnic. Moda na diety eliminacyjne, protokoły, suplementy i proste reguły. Proste zasady dają poczucie kontroli, a spadek masy ciała na początku bywa szybki. Tyle że efekt na wadze nie mówi, co dokładnie ubywa: tkanka tłuszczowa, woda, mięśnie. Przy długim stosowaniu diet wysokotłuszczowych i wysokobiałkowych rośnie ryzyko przeciążeń wątroby i nerek, pogorszenia profilu lipidowego oraz powrotu dawnych wzorców jedzenia. Wtedy pojawia się klasyczny efekt jo-jo, a wraz z nim poczucie porażki.Na to nakłada się presja społeczna. Komentarze w stylu „jak świetnie wyglądasz” potrafią wzmacniać niezdrowe zachowania, bo sukces zostaje zdefiniowany wyglądem, nie zdrowiem. Wstyd i wykluczenie osób z otyłością przynoszą kolejne konsekwencje: unikanie spotkań, lęk przed jedzeniem publicznie, kompulsywne kontrolowanie posiłków. W tej przestrzeni mieszczą się też zaburzenia odżywiania, które przybierają różne formy: obsesja na punkcie kaloryczności produktów, przymus ćwiczeń, koncentracja na masie mięśniowej, ciągłe myślenie o jedzeniu mimo braku głodu.Najbardziej stabilnym punktem pozostaje podejście długofalowe. Zmiana działa wtedy, gdy jest do utrzymania, opiera się na diagnozie i indywidualizacji: skład ciała, nawyki, sen, aktywność, stan zdrowia, kontekst psychologiczny. W praktyce wraca kilka prostych zasad: wybór produktów o wysokiej gęstości odżywczej, ograniczanie żywności wysoko przetworzonej, rozsądne porcje, regularność, miejsce na okazjonalną przyjemność bez budowania wokół niej planu dnia. Wtedy redukcja masy staje się skutkiem ubocznym sensownej strategii, a nie jedynym celem.
• 
  Zwierzęta zimą – czego nie robić, jak mądrze pomagać? 29.12.2025 39мин

  W najnowszym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” dr Julia Miller i dr Joanna Rosenberger opowiadają, jak zwierzęta radzą sobie zimą – od kotów śpiących na kaloryferze, przez psy przerażone fajerwerkami, po ptaki, jeże i kaczki na miejskich stawach. Rozmawiają o tym, jak mądrze pomagać zwierzętom w sylwestrową noc, jak odpowiedzialnie dokarmiać ptaki i dlaczego czasem najlepsze, co możemy zrobić, to… zostawić w spokoju stertę liści w ogrodzie.
• 
  Choinka sztuczna czy żywa? Czyli ekologiczny bilans świąt, zimowe życie przyrody i zieleń w mieście 28.11.2025 43мин

  W najnowszym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” zaglądamy pod choinkę… i dużo głębiej – w głąb lasu, parku i systemów przyrodniczych, od których zależy nasze codzienne życie. Nasi goście, profesorowie Pusz i Bąbelewski, opowiadają o tym, jak mądrze wybierać bożonarodzeniowe drzewko (żywe, w donicy, z plantacji czy z lasu), co dzieje się z nim po świętach i dlaczego jego zapach to nie tylko kwestia nastroju, ale też chemii roślin. Pojawiają się konkretne gatunki drzew, mniej oczywiste wybory choinek oraz pomysły na to, jak zamknąć świąteczne drzewko w obiegu zamiast na wysypisku.W rozmowie udział wzięli: prof. Wojciech Pusz, Katedra Ochrony Roślin, Zakład Fitopatologii i Mykologii UPWrprof. Przemysław Bąbelewski, Katedra Ogrodnictwa, Zakład Roślin Ozdobnych, Dendrologii i Ogrodnictwa MiejskiegoProwadząca: red. Katarzyna KaczorowskaKamery: Aleksandra Rzepka, Magdalena JajszczykDźwięk: Tomasz LewandowskiMontaż: Aleksandra RzepkaSłuchaj i oglądaj na:Spotify, Apple Podcasts, YouTube
• 
  Mleko, mity i mikrobiota – czyli o tym, co kryje nabiał 29.10.2025 49мин

  Mleko od wieków towarzyszy człowiekowi – jako symbol odżywienia, bliskości natury, a dziś także jako punkt zapalny w dyskusji o zdrowiu, etyce i nowoczesnej diecie. Z jednej strony to produkt, który ukształtował cywilizację: pozwolił przetrwać dzięki przetwarzaniu na sery i fermentowany nabiał, umożliwił rozwój hodowli i dostarczył białka oraz wapnia w formie, jakiej nie oferuje żadne inne źródło. Z drugiej – stał się obiektem podejrzeń i modnych restrykcji, często pozbawionych naukowych podstaw. Czy naprawdę powinniśmy je pić? Co mówi nauka o nietolerancji laktozy? I dlaczego fermentowany nabiał wciąż nie ma sobie równych, jeśli chodzi o wpływ na mikrobiotę jelitową? 🎙️ W rozmowie udział wzięli: 🔹 dr Marek Szołtysik – Katedra Rozwoju Funkcjonalnych Produktów Żywnościowych, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu 🔹 dr Dominika Mazurkiewicz – Katedra Żywienia Człowieka, Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu
• 
  Pożyteczne czy szkodliwe? Rola owadów w ekosystemie 23.06.2025 48мин

  Owady to najbardziej zróżnicowana i zarazem najliczniejsza grupa zwierząt na naszej planecie. Szacuje się, że opisanych zostało ponad milion gatunków, ale według różnych źródeł wciąż pozostaje od pięciu do nawet trzydziestu milionów nieodkrytych. Ten ogromny świat drobnych stworzeń wzbudza w nas skrajne emocje – od fascynacji i podziwu po niepokój, obrzydzenie, a nawet lęk. Tymczasem rola owadów w przyrodzie, a także w życiu człowieka, jest nie do przecenienia.Owady pełnią fundamentalne funkcje w ekosystemach. Są niezastąpione w rozkładzie materii organicznej – zarówno w glebie, jak i na jej powierzchni – co pozwala na obieg pierwiastków i utrzymanie równowagi w środowisku. Jako zapylacze odpowiadają za rozmnażanie się ponad 80% gatunków roślin – zarówno dziko rosnących, jak i tych uprawianych przez człowieka. Pszczoły, muchówki, motyle, a nawet niektóre chrząszcze biorą udział w procesie zapylania, który bezpośrednio wpływa na nasze bezpieczeństwo żywnościowe. Owady to także naturalni regulatorzy – drapieżne gatunki, takie jak biedronki czy chrząszcze biegaczowate, ograniczają liczebność szkodników w uprawach.Ich znaczenie wykracza jednak daleko poza funkcje czysto biologiczne. Owady są pokarmem dla wielu zwierząt – od ptaków i nietoperzy, przez ryby, aż po płazy – i stanowią fundament licznych łańcuchów pokarmowych. Ich liczebność i różnorodność mają bezpośredni wpływ na bioróżnorodność całych ekosystemów. Co więcej, dzięki swojej wrażliwości na zmiany środowiskowe, owady pełnią funkcję bioindykatorów – np. obecność larw ważek świadczy o dobrej jakości wód, a analiza zawartości metali ciężkich w ciałach biedronek pozwala wnioskować o stopniu zanieczyszczenia środowiska.Z jednej strony mamy więc owady pożyteczne – zapylacze, drapieżniki czy organizmy wskaźnikowe. Z drugiej strony – te, które uznaje się za szkodniki: pasożyty (pchły, pluskwy), insekty niszczące plony (gąsienice, chrząszcze) czy te, które wywołują obrzydzenie, jak karaluchy czy muchy. Warto jednak pamiętać, że „szkodliwość” to kategoria czysto ludzka – z punktu widzenia przyrody nawet komar czy pluskwa pełni określoną rolę, będąc pokarmem dla innych zwierząt lub uczestnikiem złożonych interakcji ekologicznych. Przykładem może być jerzyk, który potrafi zjeść nawet 20 tysięcy komarów dziennie.Zmiany klimatu coraz wyraźniej wpływają na świat owadów. Cieplejsze jesienie, wyższa wilgotność, dłuższe okresy wegetacyjne – wszystko to sprzyja przedłużonej aktywności owadów, masowym pojawom (tzw. gradacjom) czy nawet ekspansji gatunków obcych, takich jak komary potencjalnie przenoszące choroby tropikalne. Entomolodzy obserwują także pojawianie się nowych szkodników, np. w uprawach rzepaku, i coraz większe wyzwania związane z ich kontrolowaniem.W tym kontekście rośnie znaczenie alternatywnych metod ochrony roślin – biologicznych i zintegrowanych. Zamiast chemicznych insektycydów coraz częściej stosuje się bakterie (np. Bacillus thuringiensis), wirusy (bakulowirusy), czy przyjazne dla środowiska makroorganizmy, takie jak złotooki, bzygowate, biedronki. Entomolodzy pracują też nad nowatorskimi rozwiązaniami, jak np. wpływ określonego spektrum światła na zachowanie szkodników w szklarniach. Ale nawet najbardziej zaawansowana biotechnologia nie zastąpi prostych działań sprzyjających przyrodzie – takich jak sadzenie roślin kwitnących wokół pól uprawnych, które przyciągają owady pożyteczne i wspomagają naturalne procesy obronne ekosystemu.Świat owadów to także fascynujące przykłady komunikacji, złożonych zachowań społecznych i niezwykłych zdolności. Pszczoły przekazują informacje o położeniu pożywienia tańcem, mrówki organizują życie kolonii według jasno określonych ról, a cykady i świerszcze wydają dźwięki przyciągające partnerów. Owady posługują się feromonami – płciowymi, ostrzegawczymi czy agregacyjnymi – komunikując się nie tylko między sobą, ale także z innymi organizmami. Rośliny zaatakowane przez szkodniki potrafią „wołać o pomoc” za pomocą lotnych substancji...
• 
  Rethinking urban mobility: clean air, inclusive cities, and the future of transport 09.06.2025 52мин

  Professor Tim Schwanen from Oxford University and Dr. Rengin Aslanoglu from UPWr discuss the future of urban mobility, focusing on sustainable transport, clean air initiatives, and the challenges of implementing inclusive city planning. They explore the 15-minute city model, the role of electric vehicles, and the importance of co-creating urban spaces that serve diverse communities.
• 
  Macierzyństwo w świecie zwierząt 26.05.2025 32мин

  W najnowszym odcinku podcastu lek. wet. Paulina Prorok i prof. Cezary Mitrus rozmawiają o macierzyństwie w świecie zwierząt. Od troskliwych słoni po wyrachowane surykatki – biologia zna wiele definicji bycia matką.
• 
  Układ immunologiczny – jak działa odporność? 28.04.2025 48мин

  Czym jest odporność i dlaczego czasem zawodzi? Skąd biorą się pandemie i jak działają wirusy?Dlaczego szczepienia wciąż budzą lęk, mimo że ratują życie? O tajemnicach układu immunologicznego, szczepionkach i ewolucji wirusów rozmawiamy z prof. Anną Chełmońską-Soytą z UPWr i prof. Egbertem Piaseckim z Instytutu Immunologii i Terapii Doświadczalnej PAN.
• 
  Bioróżnorodność – co o niej wiemy i dlaczego jest ważna 31.03.2025 43мин

  W najnowszym odcinku gościmy prof. Magdalenę Szymurę i prof. Grzegorza Zaleśnego z Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu – specjalistów od łąk, bioróżnorodności i pasożytów. Rozmawiamy o tym, czym naprawdę jest bioróżnorodność, dlaczego nie da się jej chronić bez zrozumienia całych ekosystemów i czy człowiek to największy pasożyt tej planety.
• 
  Niewidzialna inwazja – mikroplastik w glebie, wodzie, żywności i w nas 24.02.2025 40мин

  W najnowszym odcinku podcastu prof. Agnieszka Medyńska-Juraszek i prof. Aleksandra Mirończuk omawiają wszechobecność mikroplastiku w środowisku oraz jego wpływ na zdrowie, zwracając uwagę na jego obecność w wodzie, glebie, powietrzu i organizmach żywych. Wskazują na potrzebę ograniczenia plastiku w codziennym życiu i nadzieję, jaką dają badania nad mikroorganizmami zdolnymi do jego biodegradacji.Prof. Medyńska-Juraszek i prof. Mironczuk o wszechobecnym mikroplastiku, jego wpływie na zdrowie i nadziei związanej z biodegradacją przez mikroorganizmy.
• 
  Sekrety gleby – żywy świat pod stopami 27.01.2025 48мин

  W najnowszym odcinku podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” eksperci w dziedzinie gleby – profesor Irmina Ćwieląg-Piasecka oraz profesor Cezary Kabała rozmawiają o glebie, jej roli w ekosystemach i różnorodnych funkcjach, jakie pełni w życiu człowieka.Gleba to żywy i dynamiczny zasób przyrody, pełen mikroorganizmów, które wspierają produkcję żywności, retencję wody i utrzymanie bioróżnorodności. Stanowi podstawę ekosystemów, zapewniając nie tylko warunki do życia roślin, lecz także pełniąc rolę magazynu związków organicznych i źródła surowców farmaceutycznych. Jest fundamentem, na którym rozwijały się cywilizacje, umożliwiając osadnictwo i rozwój rolnictwa.Z gleby korzystamy na wiele sposobów, ale intensywna eksploatacja i zabudowa doprowadzają do jej degradacji. Najżyźniejsze polskie gleby, takie jak czarnoziemy, coraz częściej tracą swoje naturalne funkcje, zastępowane przez zabudowę przemysłową. Jednocześnie niewłaściwe praktyki rolnicze, takie jak nadmierne stosowanie nawozów mineralnych, przyczyniają się do chemicznej degradacji gleby, osłabiając jej zdolność do magazynowania węgla i retencjonowania wody.Zmiany klimatyczne dodatkowo wpływają na kondycję gleb, zmieniając ich skład mikrobiologiczny i przyspieszając utratę materii organicznej. W regionach polarnych topnienie wiecznej zmarzliny uwalnia ogromne ilości metanu, podczas gdy w Polsce gleby zmagają się z niekorzystnymi skutkami gospodarowania wodą, takimi jak odwodnienie terenów podmokłych.Gleboznawstwo, jako interdyscyplinarna dziedzina nauki, pozwala na dogłębne zrozumienie roli gleby w środowisku i historii ludzkości. Badania gleby dostarczają wiedzy o warunkach życia dawnych społeczeństw, a także umożliwiają lepsze planowanie ochrony środowiska. Dzięki analizom archeologicznym gleby pod kurhanami neolitycznymi ujawniają ślady dawnych czarnoziemów, które były podstawą rozwoju rolnictwa w przeszłości.Ochrona i zrównoważone użytkowanie gleby są kluczowe dla przyszłości naszej planety. Rolnictwo regeneracyjne, ograniczenie stosowania chemii w rolnictwie oraz ochrona najlepszych gleb przed zabudową to kroki, które mogą pomóc w zachowaniu tego niezwykłego zasobu dla kolejnych pokoleń. Gleba, jako skarb przyrody, wymaga od nas troski i odpowiedzialności, by mogła nadal pełnić swoje kluczowe funkcje w ekosystemie.
• 
  Ryby głosu nie mają? O komunikacji, ewolucji i kulinarnym wykorzystaniu ryb 16.12.2024 42мин

  Grudzień to miesiąc, który nieodłącznie kojarzy się z rybami – zarówno ze względu na kulinarne tradycje świąteczne, jak i Dzień Ryby obchodzony 20 grudnia. To wyjątkowa okazja, by przyjrzeć się bliżej tym fascynującym stworzeniom, ich znaczeniu w ekosystemach, roli w kulturze i ewolucji, a także problemom, z którymi się mierzą.Ryby, choć często niedostrzegane w codziennym życiu, odgrywają kluczową rolę w przyrodzie. Wbrew powszechnym przekonaniom, komunikują się między sobą za pomocą dźwięków, które wydają przy użyciu pęcherza pławnego lub pocierania kości. Niektóre gatunki, jak piskorz, potrafią emitować odgłosy w trakcie oddychania atmosferycznym powietrzem. Ta zdolność do komunikacji, choć trudna do zrozumienia dla ludzi, jest dla ryb nieodzownym elementem ich przetrwania.Ewolucyjna historia ryb sięga 420 milionów lat, co czyni je jednymi z najstarszych kręgowców na Ziemi. Obecnie znamy około 35 tysięcy gatunków, a ich różnorodność środowiskowa jest zdumiewająca – od rwących potoków po głębokie oceany. W niektórych rejonach świata, takich jak afrykańskie jeziora tektoniczne, proces ewolucji ryb jest wciąż widoczny, co pozwala naukowcom obserwować powstawanie nowych gatunków niemal na bieżąco.Ryby od zawsze były ważnym elementem tradycji kulinarnych i cywilizacyjnych. Ich hodowla i spożycie sięgają czasów osadnictwa nad wodami, gdy stanowiły łatwo dostępne źródło białka. W Polsce szczególne miejsce zajmuje karp, którego obecność na wigilijnym stole jest silnie zakorzeniona w lokalnej tradycji. Prof. Danuta Figurska-Ciura podkreśla, że walory smakowe i odżywcze ryb różnią się w zależności od gatunku i warunków hodowli. Ryby dzikie, choć cenione za smak, są narażone na zanieczyszczenia, takie jak mikroplastik czy metale ciężkie. Z kolei hodowla intensywna, szczególnie łososia, wiąże się z wyzwaniami związanymi z warunkami życia tych ryb.Zmieniające się środowisko naturalne oraz działalność człowieka stanowią poważne zagrożenie dla populacji ryb. Zanieczyszczenie wód, regulacja rzek czy obecność farmaceutycznych pozostałości w środowisku wpływają na ich zdolności do rozrodu i przetrwania. Dr Przemysław Pokorny zwraca uwagę na konieczność działań wspierających, takich jak zarybianie czy ochrona naturalnych siedlisk ryb.Nieodłącznym elementem rozmowy o rybach są również kwestie związane z ich obecnością w kulturze i świadomości społecznej. Ryby pojawiają się w dyskusjach głównie w kontekście kulinarnym lub w obliczu ekologicznych katastrof. Jednak ich rola jest o wiele większa – są one kluczowe dla funkcjonowania ekosystemów wodnych, a ich ochrona jest niezbędna dla zachowania równowagi przyrodniczej.Dzień Ryby to doskonała okazja, by zastanowić się nad miejscem ryb w naszym życiu – nie tylko w perspektywie kulinarnej, ale także jako elementu naturalnego dziedzictwa, które wymaga troski i ochrony.
• 
  Precision livestock farming – revolutionizing agriculture for a sustainable future 25.11.2024 1ч

  In the latest episode Prof. Thomas Banhazi and Prof. Sebastian Opaliński, experts with extensive experience in animal science and technological innovation, focus on precision livestock farming (PLF), a cutting-edge approach to modern agriculture that integrates advanced information and communication technologies (ICT) to improve animal welfare, productivity, and environmental sustainability.
• 
  Powodzie w Polsce – jak uchronić się przed kolejną katastrofą? 28.10.2024 46мин

  Powódź w 1997 roku została nazwana powodzią tysiąclecia, jednak zaledwie 25 lat później, doświadczyliśmy kolejnej katastrofalnej powodzi o podobnej skali. Zmiany klimatyczne i ekstremalne zjawiska pogodowe stają się coraz bardziej powszechne, a pytania o przyszłość naszego środowiska naturalnego stają się pilne i nieuniknione. Jakie błędy zostały popełnione w zarządzaniu wodami? Czy infrastruktura hydrotechniczna sprostała wyzwaniom? I co najważniejsze – czego nauczyła nas tegoroczna powódź i jakie kroki powinniśmy podjąć, aby uniknąć przyszłych katastrof?W tym odcinku podcastu, eksperci: dr Radosław Stodolak z Zakładu Modelowania Hydrodynamicznego Instytutu Inżynierii Środowiska oraz prof. Tomasz Kowalczyk z Katedry Kształtowania i Ochrony Środowiska – analizują tegoroczną powódź, próbując odpowiedzieć na pytanie, jakie wnioski możemy wyciągnąć z tych tragicznych wydarzeń. Eksperci przyglądają się zarówno błędom, jakie zostały popełnione, jak i proponują konkretne działania, które mogą pomóc w przyszłości.Eksperci zgodnie przyznają, że obecne zmiany klimatyczne prowadzą do coraz bardziej ekstremalnych zjawisk pogodowych, a prognozy są mało optymistyczne. W rozmowie pojawiają się postulaty zmiany podejścia do zarządzania kryzysowego – zarówno na poziomie lokalnym, jak i krajowym.Oprócz rozważań dotyczących infrastruktury i zarządzania wodami, w odcinku poruszany jest także temat relokacji ludności z terenów zagrożonych powodziami. Prof. Kowalczyk przypomina o przykładzie wsi, która została całkowicie przeniesiona, a jej mieszkańcy osiedlili się w nowo wybudowanej, bezpiecznej lokalizacji. To przykład na to, że dobrze zaplanowane działania mogą przynieść korzyści zarówno dla ludzi, jak i dla środowiska.W odcinku goście zwracają uwagę na kluczowe wnioski z tegorocznej powodzi: konieczność modernizacji infrastruktury hydrotechnicznej, budowy nowych zbiorników retencyjnych, zmian w procedurach zarządzania kryzysowego oraz bardziej kompleksowego podejścia do retencji krajobrazowej. Eksperci wyrażają nadzieję, że wyciągnięte z tych wydarzeń wnioski pomogą w lepszym przygotowaniu się na przyszłe, niestety coraz bardziej prawdopodobne, katastrofy związane z powodziami.
• 
  Guardians of the table – insights into food safety 22.07.2024 1ч 25мин

  Leading experts on food safetyIn this episode of the "Mamy Zielone Pojęcie" podcast, host Jowita Chojcan speaks with Professor Małgorzata Korzeniowska and Professor Dusan Mišić. The episode provides an in-depth exploration of their work, highlighting significant aspects of food safety and current research trends in the field.The podcast begins with a discussion on the alarming statistics of foodborne illnesses, emphasizing that an estimated 600 million people fall ill and 420,000 die annually from consuming contaminated food or water. The conversation highlights basic preventive measures, such as washing raw food and proper storage, to reduce the risk of contamination.One significant focus is on Salmonella, a well-known foodborne pathogen. The discussion covers the various sources of Salmonella contamination and the importance of education and proper food handling to prevent infections. The conversation also touches on the broader context of food safety, explaining that microbial contamination can occur at any stage of the food production and supply chain.Food safety regulationsThe podcast also explores the historical evolution of food safety regulations. Food safety has been a concern since ancient times, but more stringent regulations began with NASA's implementation of the Hazard Analysis and Critical Control Points (HACCP) program. This program set a precedent for strict food safety measures, particularly for space missions. The European Union's regulations have significantly advanced food safety standards in member countries, including Poland, leading to substantial improvements in food industry practices.Professor Korzeniowska and Professor Mišić emphasize the importance of ongoing scientific research in identifying potential food safety risks and developing new methods to ensure food quality and safety. They discuss the challenges of translating scientific findings into practical applications within the food industry, considering economic and scalability factors.Overall, the podcast provides a comprehensive overview of current issues and advancements in food safety, highlighting the critical role of researchers and the need for continued vigilance and innovation in the field.