Tłoczone z danych

Bölümler

• 
  Jak się w Polsce walczy z ubóstwem? | Adam Suraj 16.10.2026 1sa 3dk

  Czy trzeba być bogatym krajem, by nie mieć ubóstwa? Czy w dwudziestej gospodarce świata wypada mówić, że nie wychodzi nam eliminacja tego zjawiska? Czyją twarz ma ubóstwo w Polsce? I dlaczego wśród rodzin wielopokoleniowych ryzyko ubóstwa jest tak wysokie? Z danych tłoczy Adam Suraj. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).Rozmawiamy z Adamem Surajem o najnowszej odsłonie badań GRAPE nad ubóstwem w Polsce. Przyglądamy się temu, co właściwie oznacza bycie ubogim i na ile potrafimy to zjawisko zmierzyć. Granice ubóstwa są umowne, a różne wskaźniki odpowiadają na różne pytania. Można mieć dochody powyżej minimum egzystencji i nie być w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb. Można też wydawać niewiele, bo część potrzeb zaspokaja się poza rynkiem. Czy wobec tego wiemy, ilu ludzi w Polsce żyje w ubóstwie?Z danych można również wyczytać, jak bardzo różnią się codzienne możliwości gospodarstw ubogich i zamożnych. W tych pierwszych żywność pochłania ponad 40% wydatków, w drugich mniej niż 20%. Czy tak samo jest w przypadku transportu, który przecież ułatwia dostęp do pracy, edukacji czy uczestnictwo w życiu społecznym? A z telefonem łącznością?Sprawdzamy też, co z ubóstwem robi polityka społeczna. Po wprowadzeniu 500+ ryzyko ubóstwa w rodzinach wielodzietnych wyraźnie spadło, ale rozszerzenie programu i późniejsze podniesienie świadczenia do 800 zł nie przyniosły porównywalnego efektu w miarach ubóstwa relatywnego. Czy trzynaste i czternaste emerytury trafiają do grup, w których ubóstwo jest najczęstsze? Czy lepiej przekazywać pieniądze, czy finansować konkretne dobra i usługi? I czy skuteczność pomocy społecznej powinniśmy mierzyć od razu, czy również po kilkudziesięciu latach, kiedy dorosną dzieci jej beneficjentów?W tym odcinku:Czy istnieje jedna obiektywna granica ubóstwa?Co mierzą różne wskaźniki ubóstwa?Kto jest najbardziej narażony na ubóstwo w Polsce? Dlaczego rodziny wielopokoleniowe wyróżniają się w danych?Co wydatki na żywność, transport, mieszkanie i łączność mówią o warunkach życia?Jak wprowadzenie 500+, jego rozszerzenie i waloryzacja wpłynęły na mierzone ubóstwo?Dlaczego powszechne świadczenia pieniężne mogą przynosić inne rezultaty niż pomoc rzeczowa?Czy rosnące koszty ogrzewania mogą stworzyć nową grupę osób zagrożonych ubóstwem?Co oznaczają dwa punkty procentowe, czyli liczba sponsorująca ten odcinek?🎙 Gość: Adam SurajEkonomista z dyplomami z SGH i Barcelona Graduate School of Economics. Związał się z GRAPE i zajmuje się empiryczną ekonomią pracy oraz analizą polityk publicznych. Współtworzył prezentowany w odcinku raport o ubóstwie w Polsce.🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.
• 
  Kto płaci za inflację? | Michał Brzoza-Brzezina 09.10.2026 54dk

  Jak inflacja, stopy procentowe i decyzje banku centralnego tworzą niewidzialne transfery? Kto na nich zyskuje: młodzi kredytobiorcy, starsi oszczędzający, pracownicy czy przedsiębiorcy? Z danych tłoczy Michał Brzoza-Brzezina (SGH). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Piotr Żoch (GRAPE).Jak modele makroekonomiczne pozwalają zobaczyć to, czego nie widać w prostych statystykach: kto naprawdę płaci za inflację, komu pomaga luźna polityka pieniężna i dlaczego brak decyzji banku centralnego też może być decyzją? To rozmowa o tym, jak działa polityka pieniężna, jak globalne szoki gospodarcze wpływają na dobrobyt i dlaczego w ekonomii nawet cisza potrafi redystrybuować.Dowiesz się, dlaczego młodzi ludzie mogą zyskiwać na niższych stopach procentowych, starsi tracić na inflacji, a szoki po pandemii mogły uderzyć w biedniejszych, jednocześnie wzmacniając bogatszych właścicieli aktywów. Brzmi jak ekonomiczne kasyno? Spokojnie, tu stawką jest nie ruletka, tylko zrozumienie, jak działa gospodarka, banki centralne i redystrybucja dochodu.To odcinek o tym:jak niewidzialne transfery powstają bez nowych ustaw, podatków i oficjalnych przelewów,dlaczego polityka pieniężna nie jest neutralna dla kredytobiorców, oszczędzających, pracujących i emerytów,kto zyskuje, a kto traci, gdy bank centralny obniża stopy procentowe albo zwleka z reakcją na inflację,jak modele makroekonomiczne symulują strefę euro i pokazują ukryte efekty decyzji gospodarczych,dlaczego szoki podażowe po pandemii i wzrost inflacji mogły inaczej dotknąć młodych, biednych, starszych i bogatych,czy bank centralny powinien brać pod uwagę redystrybucję dochodu, czy trzymać się przede wszystkim celu inflacyjnego.🎙️ Gość: Michał Brzoza-BrzezinaEkonomista z Szkoły Głównej Handlowej. Zajmuje się makroekonomią i polityką pieniężną. ⏱️️ Czasówka:00:00 - Intro: pieniądze, których nie widać00:52 - Co naprawdę dostajemy od państwa?06:55 - Pokolenia kontra polityka gospodarcza12:54 - Ekonomiczne Simsy, czyli symulowanie strefy euro18:46 - Kawa na ławę z polityką pieniężną25:55 - Czy bank centralny działa na ślepo?30:01 - Szok podażowy: mniej, drożej, nierówno37:06 - Co powinien zrobić bank centralny podczas szoku?45:30 - Kryształowa kula modeli ekonomicznych50:55 - Liczba odcinka i outro🕹️ Montaż: Maximillian Nosal🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.
• 
  Czy klasa średnia w Polsce ma gdzie mieszkać? | Adam Czerniak 02.10.2026 1sa 10dk

  Czy w Polsce naprawdę brakuje mieszkań, czy raczej nie umiemy ich dobrze dopasować? I dlaczego problem dotyczy nie tylko najbiedniejszych, ale też klasy średniej? Z danych tłoczy Adam Czerniak (SGH). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).   W tym odcinku rozmawiamy jednym z najgłośniejszych pojęć w debacie o mieszkalnictwie: luce czynszowej. Adama Czerniaka pytamy, dlaczego wpada w nią aż 35% gospodarstw domowych w Polsce? Czemu najbardziej narażeni są samodzielni rodzice i rodziny wielodzietne? Czy praca i regularne dochody wystarczą na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych? Jak mają się do tego rosnące ceny mieszkań, czynszów i energii? Sprawdzamy, co o właściwie oznaczają „minimalne potrzeby mieszkaniowe”? Ile zależy od tego, jak skonstruowany jest rynek mieszkaniowy, od przyjętych norm społecznych i tego, jak mierzymy problem? Co jeśli część kryzysu wynika z tego, że zaczęliśmy inaczej definiować „godne warunki życia”? Dowiesz się także, jakie polityki mieszkaniowe naprawdę działają, a które tylko brzmią dobrze.To odcinek o tym:co mierzy luka czynszowa i czym się różni od ubóstwa mieszkaniowego;dlaczego luka czynszowa to nie tylko problem biedy, ale też struktury rynku mieszkaniowego;dlaczego kawalerka dla jednej osoby może być uznana za przeludnioną;kto najczęściej wpada w lukę mieszkaniową;jak średnie krajowe ceny mieszkań mogą zniekształcać obraz;jak różne modele mieszkalnictwa w Europie wpływają na dostępność mieszkań;dlaczego „średnie dane” mogą zniekształcać realny obraz rynku.🎙️ Gość: Adam CzerniakEkonomista ze Szkoły Głównej Handlowej, badacz rynku mieszkaniowego i współtwórca metodologii mierzenia luki czynszowej. Zastępca Prezesa Krajowego Zasobu Nieruchomości.⏱️ Czasówka:00:00 - Intro00:51 - Co to jest luka czynszowa?05:00 - Jak wygląda skala problemu10:09 - Minimalne potrzeby mieszkaniowe15:03 - Kto najbardziej odczuwa kryzys20:50 - Jak mierzyć potrzeby mieszkaniowe26:18 - Dlaczego nie widzimy problemu33:12 - Skąd biorą się zmiany na rynku41:25 - Jak zmniejszyć lukę czynszową49:42 - Polityki mieszkaniowe w praktyce53:33 - Kogo naprawdę dotyczy problem57:28 - Ile trwa poprawa sytuacji1:09:16 - Liczba odcinka i zakończenie🕹️ Montaż: Maximillian Nosal🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.
• 
  Czy rozwój AI może nas zabić? | Jakub Growiec 25.09.2026 55dk

  Rozwój technologiczny miał dawać nam więcej dobrobytu, ale może też odebrać nam kontrolę nad przyszłością. Czy sztuczna inteligencja stanie się kolejnym wielkim skokiem cywilizacyjnym, czy technologią, której nie będziemy już w stanie zatrzymać? Z danych tłoczy Jakub Growiec. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Piotr Żoch (GRAPE).Przez 200 tysięcy lat ludzkość przechodziła kolejne rewolucje: poznawczą, rolniczą, przemysłową i cyfrową. Każda zwiększała nasze możliwości, ale każda przynosiła też skutki uboczne, których wcześniej nie potrafiliśmy przewidzieć. Paradoks polega na tym, że problemem AI może być nie tyle utrata miejsc pracy, ile utrata ludzkiej kontroli nad decyzjami.Jak działa rozwój gospodarczy i dlaczego tempo zmian technologicznych może być dziś bezprecedensowe? Co oznacza AI alignment i czym różni się wspieranie człowieka od zastępowania jego decyzji? I co się stanie, jeśli powstanie AGI zdolna nie tylko do rozwiązywania problemów, ale także do samodzielnego realizowania celów?Gościem jest Jakub Growiec z SGH. Rozmowa prowadzi od ekonomii wzrostu i pełnej automatyzacji aż po najbardziej niepokojące scenariusze: nierówności, wyścig AI między USA i Chinami, samodoskonalenie modeli oraz ryzyko utraty kontroli. Dowiesz się, dlaczego maksymalizowanie wzrostu gospodarczego niekoniecznie jest racjonalne, jeśli ceną może być katastrofa.To odcinek o tym:dlaczego AI może być inna niż wcześniejsze technologie — zamiast pracy fizycznej zaczyna zastępować ludzką pracę umysłową i podejmowanie decyzji;czym jest AI alignment i dlaczego zgodność celów sztucznej inteligencji z ludzkimi wartościami jest tak trudna;co może oznaczać AGI, samodoskonalenie modeli i utrata kontroli nad coraz bardziej sprawczą AI;czy pełna automatyzacja przyniesie powszechny dobrobyt, czy raczej rekordowe nierówności ekonomiczne;jak pogodzić wzrost gospodarczy i bezpieczeństwo, gdy wyścig technologiczny nie daje uczestnikom dobrego powodu, by zwolnić.🎙 Gość: Jakub GrowiecJakub Growiec jest prof. SGH, członkiem CEPR Research and Policy Network on Artificial Intelligence, współpracuje z organizacją PauseAI. Jego główne zainteresowania badawcze związane są z ekonomią długookresowego wzrostu gospodarczego oraz postępu technologicznego, konsekwencjami sztucznej inteligencji i automatyzacji, funkcjami produkcji oraz kapitałem ludzkim i społecznym.⏱️️ Czasówka:0:00 - Intro0:57 - Czy rozwój może być zabójczy?5:08 - Co łączy wydarzenia przełomowe?11:13 - Co jest złego w tym, że outsourcujemy podejmowanie decyzji do AI?20:45 - Co ubezpiecza nas przed AI stającym się ponad naszą kontrolą??29:17 - Jak się liczy prawdopodobieństwo zagłady cywilizacji?36:55 - Jak wygląda moment bez powrotu z AI?41:37 - Jaki wpływ na ludzkość będzie miał następny punkt przełomowy?48:33 - Jeszcze raz w sumie: Czy rozwój może być zabójczy?49:55 - Liczba odcinka / Outro🕹️ Montaż: Maximillian Nosalℹ️ Rozmowa miała miejsce w kwietniu 2026 r. W miesiącach, które upłynęły między nagraniem a publikacją, kontynuowane były tendencje dynamicznego wzrostu skali i kompetencji modeli sztucznej inteligencji. Zmaterializowały się też niektóre omawiane zagrożenia. Wrześniowe premiery GPT-6 Astra od OpenAI oraz Claude Fable 5.1 od Anthropic spopularyzowały pogląd, iż poziom AGI (ogólnej sztucznej inteligencji) został już osiągnięty. Natomiast niedawne incydenty z udziałem roju agentów OpenAI, które wbrew woli badaczy wydostały się ze swej "piaskownicy" do Internetu, stworzyły szereg improwizowanych tablic ogłoszeń, zaczęły wymieniać na nich informacje oraz przeprowadziły skoordynowany atak hakerski na Hugging Face, pokazały, jak może wyglądać w praktyce utrata kontroli nad AI. To najpoważniejszy jak dotąd sygnał alarmowy. Pytanie, czy przełoży się on na intensyfikację prac nad bezpieczeństwem AI oraz lepszą regulację branży, pozostaje jednak wciąż otwarte.🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.
• 
  Architekci Gospodarki: Milton Friedman 21.08.2026 26dk

  Milton Friedman wszedł do ekonomii z prostym, ale niewygodnym pytaniem: czy polityka gospodarcza naprawdę działa tak, jak zakładają jej autorzy?W tym odcinku przyglądam się ekonomiście, który przywrócił pieniądz do centrum debaty, zakwestionował trwały kompromis między inflacją a bezrobociem i pokazał, jak ważne są oczekiwania ludzi. Opowiadam o monetaryzmie, hipotezie dochodu permanentnego, krzywej Phillipsa, opóźnieniach polityki pieniężnej oraz o jego sceptycyzmie wobec prób precyzyjnego sterowania koniunkturą.Ale Friedman to nie tylko inflacja i banki centralne. W odcinku pojawiają się też jego pomysły na ujemny podatek dochodowy i bony edukacyjne, a także kontrowersje związane z Chile i pytanie o to, gdzie kończy się wolność gospodarcza, a zaczyna polityczna odpowiedzialność.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Architekci Gospodarki: Friedrich August von Hayek 14.08.2026 25dk

  Podczas wykładu noblowskiego Friedrich Hayek mówił o „pretensji wiedzy”. Jego zdaniem największe szkody pojawiają się wtedy, gdy ograniczoną wiedzę przedstawiamy jako pewność i na jej podstawie próbujemy szczegółowo sterować złożonym systemem. I właściwie ta myśl spina sporą część jego ekonomii. Hayek przekonywał, że wiedza potrzebna do podejmowania decyzji jest rozproszona między milionami ludzi, a ceny pozwalają wykorzystywać ją bez konieczności tworzenia jednego centralnego planu.W najnowszym odcinku „Architektów gospodarki” opowiadam o jego sporze z Keynesem, teorii cyklu koniunkturalnego, problemie kalkulacji ekonomicznej, spontanicznym porządku i „Drodze do zniewolenia”. Zastanawiam się też, czy Hayek rzeczywiście chciał państwa minimalnego i gdzie jego argumenty mają swoje ograniczenia.To odcinek o granicach naszej wiedzy i planowaniu w warunkach tego ograniczenia.
• 
  Architekci Gospodarki: John M. Keynes 07.08.2026 26dk

  Czy gospodarka zawsze sama wraca do równowagi? Co zrobić, gdy ludzie chcą pracować, firmy mogłyby produkować, a jednak inwestycje zamierają, popyt spada i kryzys trwa latami?W nowym odcinku serii „Architekci gospodarki” przyglądamy się sylwetce Johna M. Keynesa, ekonomisty, który zakwestionował przekonanie, że wystarczy obniżyć płace, ceny i stopy procentowe, by rynek automatycznie powrócił do pełnego zatrudnienia.W odcinku pochylamy się też nad efektywnym popytem, paradoksem oszczędzania, mechanizmem mnożnika, pułapką płynności oraz roli państwa w przerywaniu spirali kryzysu. I stawiamy pytanie, czy Keynes był socjalistą, czy jednak zwolennikiem wolnego rynku. Jego biograf, Robert Skidelsky, wskazuje na koncepcję ekonomii drogi środka.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Architekci Gospodarki: Joseph Schumpeter 03.08.2026 27dk

  Według znanej anegdoty Joseph Schumpeter miał wyznaczyć sobie trzy cele: zostać najlepszym ekonomistą na świecie, najlepszym jeźdźcem w Austrii i najlepszym kochankiem w Wiedniu. Podobno udało mu się osiągnąć dwa z nich, ale nigdy nie wyjaśnił które.W nowym odcinku serii „Architekci gospodarki” poznajemy ekonomistę, który pokazał kapitalizm jako proces nieustannej zmiany. To właśnie z jego dorobkiem kojarzymy dziś przedsiębiorcę wprowadzającego nnowację jako motor rozwoju oraz słynną twórczą destrukcję. W tej historii przyglądamy się temu, czym różni się innowacja od samego wynalazku, dlaczego kredyt odgrywa tak ważną rolę w finansowaniu nowych przedsięwzięć i jak nowe technologie wypierają stare modele biznesowe. Schumpeterowskie idee przenosimy też do świata sztucznej inteligencji i wielkich korporacji.Ale ten odcinek nie mógłby się wydarzyć bez laureatów Nagrody Banku Szwecji z 2025 roku: Joela Mokyra, Philippe’a Aghiona i Petera Howitta, którzy pokazali, jak wiedza, innowacje i twórcza destrukcja napędzają długookresowy wzrost gospodarczy.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Architekci Gospodarki: Alfred Marshall 24.07.2026 25dk

  Skąd właściwie bierze się cena? Dlaczego jedne podwyżki niemal nie zmieniają naszych zakupów, a inne natychmiast kierują nas do konkurencji? I dlaczego pierwsza szklanka wody smakuje lepiej niż trzecia?W nowym odcinku serii „Architekci gospodarki” opowiadamy o Alfredzie Marshallu, ekonomiście, który uporządkował język współczesnej mikroekonomii. To właśnie z jego dorobkiem kojarzymy dziś analizę podaży i popytu, cenę równowagi, elastyczność, nadwyżkę konsumenta, korzyści skali oraz podział na krótki i długi okres.To również odcinek o ekonomii rozumianej nie tylko jako nauka o pieniądzach i bogactwie, ale o człowieku w jego codziennym życiu. O potrzebie łączenia chłodnej analizy z wrażliwością na biedę, edukację i warunki pracy.Marshall stworzył język, którym ekonomiści posługują się do dziś. Tak powszechny, że często zapominamy, komu go zawdzięczamy.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Architekci Gospodarki: Karol Marks 17.07.2026 26dk

  W trzecim odcinku serii Architekci gospodarki przenosimy się do XIX-wiecznej Europy - świata wielkich fabryk, gwałtownej industrializacji i rosnących napięć społecznych. To właśnie w tej epoce swoje idee formułuje Karol Marks, jeden z najbardziej wpływowych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych myślicieli w historii ekonomii.W odcinku poznacie jego drogę od filozofii i dziennikarstwa do analizy kapitalizmu, rolę Engelsa w życiu Marksa, teorię wartości dodatkowej, konflikt klasowy, czy pojęcie alienacji. Przyglądamy się też temu, jak Marks rozumiał wyzysk i dlaczego uważał, że kapitalizm zawiera w sobie mechanizmy prowadzące do konfliktów i nierówności.To również próba uczciwej konfrontacji jego przewidywań ze współczesnymi danymi. Czy stopa zysku rzeczywiście musi spadać? Czy kapitał nieuchronnie koncentruje się w rękach nielicznych? I czy położenie pracowników stale się pogarsza? Marks nie daje nam dziś gotowych odpowiedzi, ale wciąż zmusza do stawiania pytań o to, kto korzysta ze wzrostu gospodarczego, kto ponosi jego koszty i jaką rolę odgrywają w tym instytucje.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Architekci Gospodarki: David Ricardo 10.07.2026 25dk

  Tętniący życiem Londynu przełomu XVIII i XIX wieku - świat giełdy, finansów i rodzącego się kapitalizmu. To właśnie tam poznajemy Davida Ricardo, człowieka, który nie był ani profesorem, ani akademikiem, a mimo to stworzył jedne z najważniejszych teorii w historii ekonomii.W audycji poznajemy jego drogę od maklera giełdowego, który dorobił się fortuny, do jednego z najbardziej wpływowych myślicieli ekonomicznych. Przyglądamy się jego analizie podziału dochodu między klasy społeczne, teorii renty gruntowej, roli płac i zysków oraz temu, dlaczego wzrost gospodarczy nie zawsze jest procesem harmonijnym.To także historia idei, która do dziś kształtuje światową gospodarkę - teorii przewagi komparatywnej. Ricardo dowodzi, że w handlu nie chodzi o to, kto jest absolutnie lepszy, ale kto jest relatywnie bardziej efektywny. A przy okazji stawia pytania, które brzmią zaskakująco współcześnie: kto naprawdę korzysta na wzroście, kto ponosi koszty i czy rozwój zawsze oznacza postęp dla wszystkich.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Architekci Gospodarki: Adam Smith 05.07.2026 25dk

  Wyobraźcie sobie XVIII-wieczną Szkocję. Portowe miasteczko, w którym słońce szybko chowa się za horyzont. Nad wodą unosi się mgła, która wdziera się w drewniane nabrzeża. Statki wracają z dalekich podróży. W takim świecie rodzi się człowiek, którego świat później uzna za ojca nowoczesnej ekonomii. To właśnie Adam Smith. Czy naprawdę był tylko apostołem wolnego rynku i „niewidzialnej ręki”, czy raczej myślicielem, który próbował zrozumieć, jak powstaje ład gospodarczy? W premierowym odcinku pochylamy się nad jego drogą od filozofii moralnej i przyjaźni z Davidem Hume’em, przez podróże po Europie, aż po powstanie przełomowego dzieła o bogactwie narodów. Przyglądamy się słynnej fabryce szpilek, idei podziału pracy oraz temu, jak Smith rozumiał rolę państwa, instytucji i konkurencji.To także próba odpowiedzi na pytanie, dlaczego jedne narody się bogacą, a inne pozostają w stagnacji. I dlaczego odpowiedź Smitha wciąż inspiruje ekonomistów ponad 250 lat później.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Ekonometria, czyli kto ma rację 17.06.2026 27dk

  Wyższa cena zmniejsza popyt, edukacja podnosi zarobki, stopy procentowe wpływają na inflację, a dobre instytucje sprzyjają rozwojowi. Skąd ekonomiści wiedzą, że to prawda? I jak sprawdzają, czy jeden czynnik rzeczywiście wpływa na drugi, a nie tylko występuje obok?Tym razem na warsztat bierzemy ekonometrię jako jedno z najważniejszych narzędzi współczesnej ekonomii. To dzięki niej ekonomiści próbują przejść od teorii do danych, od intuicji do pomiaru i od ciekawej opowieści do empirycznej weryfikacji.Dowiemy się, dlaczego dane nie mówią same za siebie, czym jest model ekonometryczny, jak działa regresja liniowa i dlaczego „ceteris paribus” to nie tylko nazwa podcastu, ale też życzenie każdego badacza gospodarki. Wyjaśnimy, czym różni się korelacja od przyczynowości, po co ekonomiści kontrolują inne zmienne i dlaczego czasem można powiedzieć: pokaż mi swój model, a powiem ci, kim jesteś.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Majchrowska | Dyplom się już nie opłaca? 12.06.2026 56dk

  Ile dziś wartjest dyplom wyższej uczelni? Czy studia w Polsce wciąż zwiększają zarobki, czypremia za wykształcenie systematycznie maleje? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz(Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).    W rozmowie z Aleksandrą Majchrowską analizujemy,jak zmienia się wycena dyplomu na polskim rynku pracy, dlaczego różnice płacmiędzy absolwentami a osobami bez studiów maleją oraz jak wpływają na to płacaminimalna, struktura gospodarki i cyfryzacja.Czy rynek pracy jest w stanie wchłonąć blisko 300tysięcy nowych absolwentów rocznie? Czy uczelnie powinny kształcić wąskozawodowo, czy rozwijać kompetencje ogólne? Dlaczego sektor publiczny oferujeniższą premię za wykształcenie niż sektor prywatny? I skąd biorą się różnice wwycenie dyplomu kobiet i mężczyzn?Rozmawiamy o tym:• dlaczego premia za wyższe wykształcenie w Polscespada• jak wzrost płacy minimalnej wpływa na zarobkispecjalistów• czy doświadczenie zawodowe traci na wartości• czym jest substytucyjność na rynku pracy• dlaczego młodzi pracownicy coraz częściej czująfrustrację na starcie karieryTo rozmowa o inwestycji w edukację i jej stopiezwrotu. O tym, czy studia są dziś przepustką do wyższych zarobków, czy tylkojednym z wielu elementów układanki. 🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:45 - Czydyplom jest dziś jeszcze coś wart?6:11 - Czystudia wyższe się opłacają?12:53 - Danedotyczące struktury zatrudnienia16:10 - Danedotyczące absolwentów i absolwentek27:03 - Czypremia za wykształcenie się kurczy?33:00 - Czyświadomość o rynku pracy jest powszechna?39:44 - Apka dowynajmu pracowników44:27 - Czysektor publiczny docenia wykształcenie?52:22 - Na ilewykonywana praca wykorzystuje umiejętności uzyskane na studiach?54:51 - Liczbaodcinka / Outro 🎙️ Gościni:Aleksandra MajchrowskaProfesor UniwersytetuŁódzkiego. Jej badania naukowe dotyczą przede wszystkim rynku pracy, wszczególności regionalnych aspektów rynków pracy, elastyczności zatrudnieniaoraz skutków wzrostu płacy minimalnej. https://www.uni.lodz.pl/pracownicy/aleksandra-majchrowska  🕹️ Montaż: Maximillian Nosal 
• 
  Nierówności, czyli jak dzieli się dobrobyt 10.06.2026 25dk

  Nie każda nierówność jest widoczna na pierwszy rzut oka. Czasem kryje się w nieopłaconym rachunku, braku własnego pokoju do nauki albo w tym, że jedna osoba dziedziczy mieszkanie, a druga zaczyna dorosłość od czynszu, kredytu i dużej dozy niepewności.Dlatego dziś przyglądamy się temu, jak naprawdę dzieli się dobrobyt. Wyjaśniamy, czym różnią się nierówności od ubóstwa, dlaczego dochód nie jest tożsamy z majątkiem i dlaczego sam wzrost gospodarczy nie wystarczy, jeśli jego owoce trafiają głównie do wybranych grup.Poznajmy takie pojęcia jak współczynnik Giniego, ubóstwo relatywne, minimum egzystencji, czy mobilność społeczna. Wyruszamy w opowieść o starcie życiowym, bezpieczeństwie, szansach i granicach, za którymi różnice - zamiast motywować - zaczynają zamykać ludziom drogę awansu. CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Kubicki | Więźniowie czwartego piętra 05.06.2026 43dk

  Polska szybko się starzeje. Czy nasz system opiekidługoterminowej jest gotowy na rosnącą liczbę osób w wieku 80 i 90 lat? I czy w przyszłości godną starość będzie można sobie po prostu kupić? Zaprasza: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza).   Kim są więźniowie czwartegopiętra? W rozmowie z Pawłem Kubickim analizujemy skutki kryzysu demograficznegodla rynku pracy, systemu emerytalnego oraz opieki społecznej i zdrowotnej. Cosię stanie, gdy liczba osób w wieku poprodukcyjnym przewyższy liczbępracujących? Jak połączyć ochronę zdrowia z pomocą społeczną, by stworzyćsprawny system wsparcia seniorów?Rozmawiamy o tym:kim są „więźniowie czwartego piętra” i jakie bariery infrastrukturalne utrudniają starzenie się w miastachdlaczego reformy demograficzne wymagają planowania na dekadyjak rosnąca liczba osób niesamodzielnych zmieni lokalne społecznościczy depresja i demencja wymuszą nowe podejście do projektowania przestrzeniczego o kryzysach społecznych nie widać w danych statystycznych, a widać wbiografiach i pamiętnikach.To rozmowa o przyszłościstarzenia się w Polsce. O pieniądzach, instytucjach i relacjach społecznych. Otym, czy solidarność międzypokoleniowa przetrwa próbę demografii.🕰️ CZASÓWKA:0:00 - Intro0:44 - Czy możemy paść ofiarą własnego sukcesu?5:38 - Dla czyjego dobra myślimy o świecie?11:30 - Na co powinniśmy uważać w świecie ze starszą demografią?18:32 - Czy ekonomiści mają plan dla starszego świata?27:33 - Konfrontacja z nową sytuacją31:41 - Pamiętniki z okresu przemiany 38:49 - Co zapożyczają ekonomiści od etnografii?42:10 - Liczba odcinka / Outro  🎙️ Gość: Paweł KubickiProfesor SGH, badacz problematyki starości, niepełnosprawności i wykluczeniaspołecznego. Nawiązując do tradycji przedwojennych badań organizuje konkursypamiętnikarskie, zbierając materiał badawczy będący podstawą wielu cennychanaliz.https://scholar.google.com/citations?user=FKMMjrAAAAAJ&hl=pl  🕹️ Montaż:Maximillian Nosal
• 
  Handel. Cena otwartego świata. 03.06.2026 30dk

  Handel jest tak oczywistą częścią naszego życia, że prawie go nie zauważamy. Poranna kawa, telefon w kieszeni, samochód, ubrania, elektronika - za każdym z tych produktów stoi sieć wymiany, która łączy ludzi, firmy i państwa z różnych części świata.W nowym odcinku „Ceteris Paribus. Prosto o ekonomii” opowiadamy o tym, dlaczego ludzie i państwa w ogóle handlują. Wracamy do Adama Smitha i podziału pracy, do Davida Ricarda i przewagi komparatywnej, a także do pytania, dlaczego nie opłaca się robić wszystkiego samemu.To odcinek o imporcie, eksporcie, cłach, kursach walutowych, bilansie handlowym i bezpieczeństwie gospodarczym. Pokazujemy, że import nie zawsze oznacza słabość, eksport nie zawsze oznacza sukces, a handel nie jest prostą grą, w której ktoś wygrywa kosztem innych. To mechanizm współpracy, specjalizacji i zależności, a jednocześnie potężne źródło dobrobytu.​CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Mazurek | Czego legalizacja aborcji może nauczyć o sprzedaży? 29.05.2026 1sa

  Czy dane naprawdę pokazują, jak działa świat… czy tylko to, co chcemy w nich zobaczyć? I dlaczego wiele „oczywistych” wniosków z danych okazuje się błędnych? Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Gazeta Wyborcza) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).Punktem wyjścia jest jedna z najbardziej kontrowersyjnych hipotez w ekonomii: że spadek przestępczości w USA może mieć związek z decyzja o legalizacji aborcji podjęta kilkanaście lat wcześniej. Ale ta rozmowa szybko staje się czymś więcej niż analizą jednego badania. To opowieść o tym, jak interpretować dane, czym naprawdę różni się korelacja od związku przyczynowo-skutkowego i dlaczego tak łatwo pomylić jedno z drugim.Razem z MarcinemMazurkiem (mBank) zaglądamy pod kolderkę danych: jak powstają badania, jak działa analiza danych w ekonomii i kiedy możemy mówić o przyczynach, a kiedy tylko o współwystępowaniu zjawisk. Rozmawiamy też o tym, dlaczego polityka publiczna i biznes często opierają się na błędnych wnioskach. To odcinek o tym, jak nie dać się zwieść liczbom i odróżniać korelację od przyczynowości. 🧠 To odcinek o tym:• dlaczego korelacja nie oznacza związku przyczynowo-skutkowego• jak działa analiza danych w ekonomii i jakie ma ograniczenia• czym są eksperymenty naturalne i jak pomagają badać rzeczywistość• skąd wzięła się hipoteza łącząca aborcję ze spadkiem przestępczości• dlaczego nawet głośne badania mogą prowadzić do sporów i korekt• jak błędna interpretacja danych wpływa na decyzje polityczne i biznesowe 🕰️ CZASÓWKA:00:00 - Intro: kontrowersyjna hipoteza00:51 - Czy aborcja może wpływać na przestępczość?05:00 - Dlaczego proste wyjaśnienia nie wystarczają10:09 - Gdzie intuicja myli się z danymi15:03 - Policja, kary i ich rzeczywisty wpływ20:50 - Jak bada się przyczynowość w ekonomii26:18 - Eksperymenty naturalne: jak działa „los” w danych33:12 - Gdzie badania zaczynają się chwiać41:25 - Krytyka i poprawki metodologiczne49:42 - Czy wyniki przetrwały próbę czasu53:33 - Nowe badania i alternatywne wyjaśnienia57:28 - Granice eksperymentów w ekonomii1:09:16 - Liczba odcinka i zakończenie 🎙️ Gość: Marcin Mazurek Ekonomista z doktoratem z SGH, związany z mBankiem, specjalizujący się w analizie danych i rynków finansowych. Na codzien zajmuje się interpretacją złożonych zależności ekonomicznych i tłumaczeniem ich na język decyzji gospodarczych.🕹️ Montaż: Maximillian Nosal  #ekonomia#analizadanych #statystyka #rynkifinansowe #politykapubliczna 
• 
  Praca. Cena czasu człowieka. 27.05.2026 32dk

  Dlaczego jedni wysyłają dziesiątki CV i nie dostają odpowiedzi, a inni prowadzą firmy i mówią, że nie ma ludzi do pracy? Rynek pracy pełen jest takich pozornych sprzeczności. Tu nie wystarczy, że popyt spotka się z podażą. Praca nie jest zwykłym towarem, a do powstania zatrudnienia potrzebujemy czegoś więcej.W nowym odcinku sprawdzamy, jak naprawdę działa rynek pracy. Wyjaśniamy, czym jest bezrobocie, jak się je mierzy, czym różni się bezrobocie rejestrowane od BAEL i dlaczego nie każda osoba, która nie pracuje, jest statystycznie bezrobotna.To także odcinek o płacach, kompetencjach, sile przetargowej, płacy minimalnej, migracjach, demografii i technologii. W tej podróży towarzyszą nam wielcy ekonomiści: Smith, Keynes, Becker, Schumpeter, Ricardo, Marks i Clark, jako przewodnicy po różnych sposobach myślenia o pracy. Bo rynek pracy to nie tylko statystyki. To miejsce, w którym gospodarka spotyka się z czasem, bezpieczeństwem i godnością człowieka.CeterisParibus x Tłoczone z danychTo podcast dla tych, którzy chcą rozumieć świat gospodarki głębiej. Jak działa rynek? Państwo? Jakie jest miejsce człowieka w systemie gospodarczym?Zaprasza Maciej Krzysztoszek.
• 
  Myck | Dane kontra intuicja, czyli jak bada się skutki reform? 22.05.2026 38dk

  Czy reforma emerytalna, płaca minimalna albo tania herbata naprawdęzmieniają życie ludzi, czy tylko dobrze wyglądają w danych? O przyczynowości,ekonomii i pułapkach interpretacji opowiada Michał Myck. Zapraszają: JoannaTyrowicz i Marcin Bojanowski.Rozmawiamy o tym, dlaczego samo„tłoczenie z danych” nie wystarcza, jeśli chcemy zrozumieć świat. Bierzemy nawarsztat jeden konkretny przykład, gdy dane same niczego nie powiedzą: wiek,czas i rok urodzenia splatają się w jeden statystyczny węzełek, którego nie dasię rozwiązać samym patrzeniem na wykres.W odcinku pojawia się herbata,która mogła ratować życie nie dlatego, że była herbatą, lecz dlatego, żewymagała gotowania wody. Są też klasyczne badania o płacy minimalnej, polskareforma emerytalna z 1999 roku i pytanie, dlaczego gospodarstwa domowe nieuzupełniają prywatnymi oszczędnościami całej utraty przyszłych emerytur.To rozmowa o tym, jak działaanaliza przyczynowo-skutkowa, jak bada się skutki reform, czym są naturalneeksperymenty i dlaczego dobra polityka publiczna potrzebuje empirycznej pokory.Dowiesz się, dlaczego dobre dane bywają mniej oczywiste niż dobra opowieść, iczemu projektowanie reform bez zrozumienia ludzkich zachowań może skończyć siękosztownym mirażem.🧠 To odcinek o tym:dlaczego w badaniach społecznych tak trudno odróżnić wpływ wieku, czasu i rokuurodzenia;jak naturalne eksperymenty pomagają badać przyczynowość tam, gdzie nie da sięcofnąć życia ludzi jak taśmy w laboratorium;czemu tańsza herbata w XVIII-wiecznej Wielkiej Brytanii może być historią ośmiertelności, jakości wody i sile danych;co badania Carda i Kruegera pokazały o płacy minimalnej, zatrudnieniu i intuicjachekonomicznych;jak reforma emerytalna z 1999 roku wpłynęła na prywatne oszczędności przyszłychemerytów;dlaczego ochrona przedemerytalna może działać inaczej na osoby już zatrudnione, ainaczej na tych, którzy szukają pracy.Ten odcinek wyemitowaliśmy wjednym z pierwszych sezonów naszego podcastu, przypominamy go bo jest świetnymprzygotowaniem do następnej rozmowy. 🕰️ CZASÓWKA:00:00 - Początek: skąd wiadomo,co jest przyczyną?00:40 - Tłoczenie: dane to dopiero początek03:18 - Chwila: wiek, czas i rocznik w jednym splocie08:27 - Herbata: gotowana woda i spadek śmiertelności13:25 - Minimalna: płaca minimalna kontra intuicja17:24 - Emerytalna: reforma 1999 i prywatne oszczędności22:25 - Przedemerytalna: ochrona pracownika i reakcje rynku28:01 - Podsumowanie: jak wyłapać efekt reformy34:06 - Numerek: 30%, czyli szklanka w 70% pusta38:08 - Zakończenie: po co nam więcej badań empirycznych🎙️ Gość:Michał MyckMichał Myck jest profesoremekonomii, współtwórcą Centrum Analiz Ekonomicznych CenEA. W badaniach pokazuje,jak z danych wydobywać nie tylko wzory, ale też wiarygodne wnioski oprzyczynach i skutkach. Jego zainteresowania badawcze obejmują przede wszystkimkwestie społeczne, rolę świadczeń, transferów i podatków, a także decyzjewewnątrz gospodarstw domowych.  🕹️ Montaż: Aleksandra Łapkiewicz