Santara. Laida lenkų kalba

Episodes

• 
  Historia „Błękitnego Garnizonu” na Antokolu 02.11.2026 29m

  Na wileńskim Antokolu, wśród starych drzew i zabytkowych nagrobków, znajduje się miejsce szczególne dla historii polskiego oręża – kwatera żołnierzy związanych z 4. Pułkiem Ułanów Zaniemeńskich. Przez wiele lat zapomniana, porośnięta krzewami, chwastami i samosiejkami, stopniowo traciła swój dawny charakter. Groby stawały się coraz mniej widoczne, nagrobki niszczały, a ślady niektórych mogił niemal całkowicie zacierał upływ czasu. Dziś to miejsce ponownie odzyskuje należną mu godność. Wszystko dzięki zaangażowaniu społeczników, wolontariuszy, młodzieży oraz osób, którym bliska jest historia Wilna i pamięć o polskich żołnierzach. Taką osobą jest Andrzej Rosiński, opiekun kwatery „Błękitnego Garnizonu” na Antokolu.Instytut Polonika odgrywa ważną rolę w ochronie polskiego dziedzictwa kulturowego znajdującego się poza granicami kraju. Jednym z najważniejszych obszarów jego działalności jest opieka nad zabytkowymi cmentarzami, które są świadectwem wielowiekowej obecności Polaków na dawnych ziemiach Rzeczypospolitej oraz w innych częściach świata. O Cmentarzu na Rossie Rrzmawiamy z Magdaleną Gutowską i Anetą Pytrus z Narodowego Instytutu Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granicą POLONIKA.Red. Renata Dunajewska
• 
  Miasto w mieście. Historia wileńskich cmentarzy 30.10.2026 29m

  1 i 2 listopada telewizja wyemituje czteroczęściowy cykl dokumentalny "Miasto w mieście. Historia wileńskich cmentarzy". Twórcy zapraszają do spojrzenia na cmentarze jako nieodłączną część miasta, w której splatają się ludzkie losy, historia, sztuka i przyroda. Rozmawiamy z autorem cyklu dokumentalnego Antonim Radczenko.Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą zaprasza mieszkańców Wilna, Wileńszczyzny oraz wszystkich miłośników historii i dziedzictwa kulturowego do udziału w jesiennej inicjatywie „Zjednoczeni Pamięcią”, organizowanej przez Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą. Celem akcji jest troska o najstarsze nekropolie Wilna – Cmentarz na Rossie oraz Cmentarz Bernardyński. O szczegółach opowiada Dariusz Żybort, prezes SKOnSR.Red. Renata Dunajewska
• 
  Valdas Adamkus – prezydent, który umocnił miejsce Litwy w Europie 29.10.2026 29m

  Valdas Adamkus – prezydent Republiki Litewskiej, który sprawował urząd przez dwie kadencje: w latach 1998–2003 oraz 2004–2009. Urodził się w Kownie, a znaczną część życia spędził w Stanach Zjednoczonych, gdzie działał na rzecz ochrony środowiska i utrzymywał bliskie związki z ojczyzną. Valdas Adamkus odegrał istotną rolę w umacnianiu międzynarodowej pozycji Litwy i jej integracji ze strukturami Zachodu. Podczas jego prezydentury Litwa w 2004 roku przystąpiła do Unii Europejskiej i NATO, co stanowiło jeden z najważniejszych momentów w najnowszej historii kraju. Członkostwo w tych organizacjach otworzyło Litwie nowe możliwości rozwoju gospodarczego, współpracy międzynarodowej oraz wzmocnienia bezpieczeństwa. Dzięki jego zaangażowaniu i konsekwentnemu wspieraniu prozachodniego kierunku rozwoju Litwa umocniła swoją pozycję w Europie i na arenie międzynarodowej. Rozmawiamy z historykiem i politologiem Andrzejem Pukszto.Red. Renata Dunajevska
• 
  Rola i zadania Biura Zdrowia Publicznego w ochronie zdrowia społeczeństwa 28.10.2026 29m

  Biuro Zdrowia Publicznego odgrywa istotną rolę w ochronie i poprawie zdrowia społeczeństwa. Do jego głównych zadań należy opracowywanie i realizacja działań profilaktycznych, promowanie zdrowego stylu życia oraz zwiększanie świadomości społecznej w zakresie zapobiegania chorobom. Biuro wspiera również inicjatywy służące poprawie dostępności do świadczeń zdrowotnych, monitoruje potrzeby zdrowotne mieszkańców oraz współpracuje z instytucjami i organizacjami działającymi w obszarze ochrony zdrowia. Jego działalność przyczynia się do podnoszenia jakości życia mieszkańców, ograniczania nierówności zdrowotnych oraz budowania świadomego i zdrowego społeczeństwa.Tajemnice namiotu tureckiego na wystawie w Wilnie.Red. Renata Dunajewska
• 
  Harcerze z Polski, Irlandii i Szkocji sprzątają Cmentarz Bernardyński 27.10.2026 29m

  Sprzątanie zabytkowych cmentarzy to znacznie więcej niż tylko dbałość o estetykę przestrzeni – to przede wszystkim wyraz szacunku dla naszej historii i pamięci o tych, którzy odeszli. Nekropolie są materialnymi świadkami dziejów, archiwami pod gołym niebem oraz miejscem spoczynku wybitnych postaci, często tworzących lokalną i narodową tożsamość.Oczyszczanie nagrobków z mchu, liści czy gałęzi oraz ratowanie ich przed zniszczeniem pozwala ocalić od zapomnienia unikalne dzieła sztuki kamieniarskiej i inskrypcje niosące bezcenne informacje genealogiczne. Akcje te, często organizowane społecznie, integrują lokalne społeczności, uczą młodsze pokolenia szacunku do dziedzictwa kulturowego oraz budują poczucie wspólnej odpowiedzialności za przeszłość.W ubiegły weekend na Cmentarzu Bernardyńskim pracowała przy sprzątaniu blisko 50-osobowa grupa harcerzy. Rozmawiamy z Joanną Wilk-Yaridiz – prezes Fundacji dla Rodaka oraz Haliną Szymańską – przewodniczącą Rady tej fundacji.Red. Renata Dunajewska
• 
  Ochrona i pamięć o zabytkowych cmentarzach w Wilnie 26.10.2026 29m

  Zachowanie zabytkowych cmentarzy to wspólny obowiązek społeczeństwa, instytucji i władz. Ich opieka, konserwacja i ochrona są wyrazem szacunku dla historii i ludzi, którzy ją tworzyli. Cmentarze są miejscami pamięci, a troska o nie stanowi jeden z przejawów naszej kultury i wrażliwości społecznej.Każdego roku Społeczny Komitet Opieki nad Starą Rossą odnawia pomniki na zabytkowym Cmentarzu na Rossie. Dołączają do tej akcji placówki dyplomatyczne, różne instytucje, turyści i osoby prywatne. Dzięki osobistemu wkładowi finansowemu historyka dr Mariusza Kołmasiaka możliwa była rekonstrukcja wazy – niegdyś ozdoby nagrobka Marii Piłsudskiej.Red. Renata Dunajewska
• 
  Skarby Malborka w Wilnie 23.10.2026 29m

  W Muzeum Pałacu Wielkich Książąt Litewskich czynna jest międzynarodowa wystawa „Z Malborka wieść się niesie… Skarby Malborka”, na której można obejrzeć broń, dzieła sztuki, przedmioty liturgiczne i przedmioty codziennego użytku – wszystko to, z czego w średniowieczu korzystali w tym zamku wojownicy Zakonu Krzyżackiego. Rozmowa z Vydasem Dolinskasem, dyrektorem generalnym Pałacu Wielkich Książąt Litewskich.Red. Renata Dunajewska
• 
  Dwa sporne tematy, dwie różne decyzje. Co wydarzyło się w radzie rejonu wileńskiego? 22.10.2026 29m

  W czwartek z porządku obrad posiedzenia Rady Samorządu Rejonu Wileńskiego ponownie wykreślono punkty dotyczące zmiany nazw ulic noszących imię polskiego duchownego Henryka Gulbinowicza, skazanego za seksualne wykorzystywanie osób małoletnich. Jakie decyzje podjęto na Radzie - w naszym reportażu.Red. Renata Dunajewska
• 
  Litwa i Polska wobec zagrożeń hybrydowych. Jak bronić się przed eskalacją? 21.10.2026 29m

  Jeszcze do niedawna najwięcej uwagi poświęcano konieczności wzmocnienia obrony wschodniej flanki NATO i przygotowania się na ewentualną rosyjską agresję militarną. Coraz większy niepokój budzą jednak zagrożenia, które nie wymagają otwartego konfliktu zbrojnego – akty dywersji, ataki na infrastrukturę czy naruszenia przestrzeni powietrznej. Jak na nie reagować, nie przekraczając granicy, za którą mogłoby dojść do bezpośredniej konfrontacji militarnej? Kwestie te znalazły się wśród głównych tematów ubiegłotygodniowych rozmów przywódców Litwy i Polski w Warszawie. Rozmowa z Mindaugasem Sinkevičiusem.Red. Renata Dunajewska
• 
  Rozpoczyna się VIII Międzynarodowy Festiwal Monospektakli „MonoWschód” 20.10.2026 29m

  W dniach 22–26 października, odbędzie się Międzynarodowy Festiwal Monospektakli „MonoWschód”. Organizujący festiwal Polski Teatr „Studio” w Wilnie od wielu lat pielęgnuje polską sztukę teatralną na Litwie i skupia polskich artystów teatru tworzących za granicą. Na scenie zaprezentują się twórcy z Litwy, Polski, Stanów Zjednoczonych, Szkocji i Ukrainy. O szczegółach opowiada Edward Kiejzik, dyrektor Polskiego Teatru „Studio” w Wilnie.Swymi wrażeniami dzieli się młody aktor Sebastjan Kazakovskis, który w spektaklu „M. K. Čiurlionis. Samotność” wciela się w rolę kompozytora i malarza Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa.Red. Renata Dunajewska
• 
  LRT 100. Polacy w Litewskim Radiu – historia i ludzie. Wojciech Piotrowicz 19.10.2026 29m

  Sto lat temu w eterze zabrzmiały pierwsze słowa Litewskiego Radia. Dziś, w jubileuszowym roku LRT, wracamy do historii ludzi, którzy je tworzyli – także Polaków, których głosy przez lata współbrzmiały na litewskiej antenie. To opowieść o dziennikarzach, twórcach i świadkach epok, którzy współtworzyli radio i jego znaczenie dla społeczeństwa.Ten cykl to próba przywrócenia ich głosów i miejsca w historii. Dziś rozmawiam z Wojciechem Piotrowiczem, dziennikarzem, poetą, publicystą.Red. Renata Dunajewska
• 
  Pałace Wilna – wspólne dziedzictwo Polski i Litwy 16.10.2026 29m

  Na Litwie ukazała się książka prof. dr hab. Anny Sylwii Czyż pt. „Vilniaus rūmai XVII–XVIII amžiuose” („Pałace Wilna w XVII–XVIII wieku”), wydana we współpracy z Instytutem Polonika oraz Litewskim Narodowym Muzeum Sztuki w Wilnie. Publikacja stanowi obszerne opracowanie poświęcone architekturze wileńskich rezydencji magnackich i szlacheckich z XVII i XVIII wieku. Na 700 stronach autorka przedstawia historię 41 pałaców, wykorzystując bogaty materiał archiwalny, ikonograficzny i dokumentacyjny. Litewska edycja, oparta na polskim wydaniu z 2021 roku, została wzbogacona o najnowsze ustalenia badawcze oraz nowo odkryte źródła archiwalne. Stanowi tym samym istotny wkład w badania nad dziedzictwem architektonicznym Wilna oraz wspólną historią Polski i Litwy.Biuro Zdrowia Publicznego Rejonu Wileńskiego edukują dzieci i młodzież w temacie zdrowego odżywiania.Red. Renata Dunajewska
• 
  Pasja, która rodzi owoce – inspirująca historia Leonarda Szydłowskiego 15.10.2026 29m

  Uprawa winorośli to nie tylko pasja, ale także ogromna praca i zaangażowanie. Leonard Szydłowski, który poświęca się tej dziedzinie, pielęgnuje w swoich winnicach ponad 20 odmian winogron, obejmujących łącznie 240 krzewów. Każdy z nich wymaga troski, cierpliwości i systematycznej pielęgnacji. Choć praca przy winorośli bywa ciężka i wymaga wiele wysiłku, daje również ogromną satysfakcję i radość. To pasja, która uczy wytrwałości i pokazuje, że prawdziwe owoce pracy rodzą się z serca, cierpliwości i miłości do tego, co się robi. Leonard Szydłowski jest przykładem człowieka, który z pasją realizuje swoje marzenia, nie boi się trudu i czerpie radość z owoców własnej pracy.Red. Renata Dunajewska
• 
  Bingo – od jednego konia do wielkiej pasji 14.10.2026 29m

  Rejon wileński jest pełen wyjątkowych miejsc, które warto odkrywać niezależnie od pory roku. Wśród malowniczych krajobrazów, lasów i łąk można znaleźć stadniny koni, które coraz częściej stają się celem wycieczek zarówno dzieci, jak i dorosłych. Jednym z takich miejsc jest „Sztuka jeździecka Bingo” – wyjątkowa stadnina, w której świat koni spotyka się ze sztuką, muzyką i elegancją. Historia tego miejsca rozpoczęła się od jednego konia, któremu założyciel stadniny dał drugie życie. Zwierzę, które trafiło do rzeźni, znalazło nowy dom i opiekę. Ten gest stał się początkiem niezwykłej przygody, z czasem przeradzającej się w pasję i wyjątkową działalność. Historię opowiada Jarosław Pietrulewicz, założyciel i właściciel „Sztuki jeździeckiej Bingo”.Czy obecny model polskiej szkoły będzie odpowiadał rodzicom za dziesięć czy dwadzieścia lat. Dzisiejszym rozmówcą jest politolog i wykładowca Instytutu Stosunków Międzynarodowych i Nauk Politycznych Uniwersytetu Wileńskiego Mariusz Antonowicz.Red. Renata Dunajewska
• 
  Czesław Malewski o Jerzym Surwile: zrobił wiele rzeczy dla kolejnych pokoleń 13.10.2026 29m

  W 2026 r. obchodzona jest 85. rocznica urodzin Jerzego Surwiły, jednego z najważniejszych polskich publicystów, pisarzy i dziennikarzy na Litwie, autora licznych publikacji o historii Wilna i dziejach polskiej społeczności, współzałożyciela Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą. Jego dorobek, pasja i troska o zachowanie pamięci o ludziach i miejscach ważnych dla naszej wspólnej historii zasługują na trwałe upamiętnienie. Z inicjatywy Alicji Klimaszewskiej, honorowej prezes Społecznego Komitetu Opieki nad Starą Rossą są zbierane środki na pomnik temu zasłużonemu wilnianinowi. Jerzego Surwiłę wspomina Czesław Malewski, historyk oraz honorowy Prezes Towarzystwa Genealogiczno-Heraldycznego Litwy, badacz dziejów rodzin szlacheckich na Litwie.Premier Mindaugas Sinkevičius kontynuuje wizytę w Warszawie.Red. Renata Dunajewska
• 
  Anna Krepsztul – siła talentu i piękno duszy zamknięte w obrazach 12.10.2026 29m

  Życie Anny Krepsztul nie było usłane kwiatami. Od dzieciństwa cierpiała na nieuleczalną chorobę kości. Nie mogła studiować, nie mogła podróżować, ale z pasją oddawała się malarstwu, tworzyła do ostatnich niemal chwil życia. Jej dorobek artystyczny to ponad 3,5 tysiąca obrazów, rysunków i haftów. 12 października przypada 19 rocznica jej śmierci. Jej życie i twórczość wspomina Henryk Danulewicz, prezes wspólnoty lokalnej „Taboryszki jak malowane”.Premier Mindaugas Sinkevičius i minister ochrony kraju Robertas Kaunas udali się w poniedziałek do Warszawy, gdzie wezmą udział w dorocznym Warszawskim Forum Bezpieczeństwa oraz spotkają się z przedstawicielami polskich władz. Rozmowy mają dotyczyć przede wszystkim stosunków dwustronnych, obrony powietrznej, odporności na zagrożenia hybrydowe, wsparcia dla Ukrainy, regionalnych projektów energetycznych i transportowych, a także aktualnych kwestii unijnej agendy przed zbliżającą się prezydencją Litwy w Radzie UE.Red. Renata Dunajewska
• 
  20. Festiwal Filmu Polskiego – „Przymierz inne życia” 09.10.2026 29m

  Wśród najważniejszych wydarzeń Instytutu Polskiego w Wilnie tej jesieni jest jubileuszowa, 20. edycja Festiwalu Filmu Polskiego, który potrwa aż dwa tygodnie i odbędzie się w ośmiu miejscowościach na Litwie. W programie znalazło się około 50 filmów, retrospektywa twórczości Andrzeja Wajdy i Tadeusza Konwickiego, spotkania z artystami oraz liczne wydarzenia towarzyszące. Festiwal przedstawiają Piotr Drobniak, dyrektor Instytutu Polskiego w Wilnie oraz Łukasz Skórko, dyrektor artystyczny jubileuszowego Festiwalu.Red. Renata Dunajewska
• 
  Jak chronić wzrok podczas pracy przy komputerze? 08.10.2026 29m

  Światowy Dzień Wzroku, obchodzony co roku w drugi czwartek października, to inicjatywa mająca na celu zwiększanie świadomości na temat wad wzroku, ich profilaktyki i leczenia. Według statystyk WHO odpowiednio wczesna diagnoza i leczenie mogą uchronić przed utratą widzenia nawet w 80 proc. przypadków. Praca przed komputerem stała się codziennością, ale wielogodzinne wpatrywanie się w ekran może być dużym obciążeniem dla oczu. Jak zadbać o wzrok, zmniejszyć zmęczenie i uniknąć nieprzyjemnych dolegliwości? Podpowiada okulistka, mikrochirurg dr Edyta Zielińska.Czy obecny model polskiej szkoły na Litwie będzie odpowiadał rodzicom także za dziesięć czy dwadzieścia lat. Rozmowa z dyrektorem Gimnazjum im. św. Jana Pawła II w Wilnie Adamem Błaszkiewiczem.Red. Renata Dunajewska
• 
  Czesław Jankowski – człowiek, który kształtował życie kulturalne i polityczne Wilna 07.10.2026 29m

  6 października minęła 97 rocznica śmierci Czesława Jankowskiego – poety, publicysty, tłumacza, ideologa i działacza, który przez ponad pół wieku kształtował życie kulturalne i polityczne Wilna. Czesław Jankowski był Polakiem, który urodził się w okolicy Oszmiany, na terenach obecnej Białorusi. Zmarł w Wilnie i został pochowany na wileńskim Cmentarzu na Rossie, na tzw. Górce Literackiej. 6 października 1933 został odsłonięty pomnik nagrobny autorstwa rzeźbiarza Bolesława Bałzukiewicza. W ubiegłym roku na cmentarzu odnowiono pomnik Czesława Jankowskiego. Historyk literatury Jan Tomkowski pisał o nim: „Jankowski był nie tylko poetą i tłumaczem, ale także sumieniem Wilna – jego głosem, jego pamięcią, jego niepokojem. O zasłużonym i zapomnianym Czesławie Jankowskim opowiada dr Irena Fedorowicz.Przez lata dyskusja o polskich szkołach na Litwie koncentrowała się przede wszystkim na ich ochronie przed reorganizacją, zamykaniem placówek czy ograniczaniem nauczania w języku polskim. Dziś bezpośredniej politycznej groźby likwidacji tego systemu nie widać. Coraz wyraźniej ujawniają się jednak inne problemy: demografia, brak nauczycieli, nierówna jakość szkół, konkurencja o ucznia i pytanie, czy obecny model będzie odpowiadał rodzicom także za dziesięć czy dwadzieścia lat. O tym i nie tylko rozmawiamy z dyrektorem Gimnazjum im. św. Jana Pawła II w Wilnie Adamem Błaszkiewiczem.Red. Renata Dunajewska
• 
  Jan Bułhak – człowiek, który ocalił Wilno na fotografiach 06.10.2026 29m

  6 października przypada 150. rocznica urodzin wybitnego artysty fotografa, teoretyka, krytyka i publicysty Jana Brunona Bułhaka. Był określany mianem "ojca polskiej fotografii". Jan Brunon Bułhak był założycielem Fotoklubu Wileńskiego i współzałożycielem Fotoklubu Polskiego. Jego twórczość uważana jest za część wspólnego dziedzictwa kulturowego Białorusi, Litwy i Polski. Rozmawiamy z Dainiusem Junevičiusem, historykiem fotografii XIX wieku, dr nauk humanistycznych.7 października o godz. 15:00 na dziedzińcu ogrodu przy Ostrej Bramie (wjazd od strony hotelu Domus Maria) odbędzie się XIII edycja kampanii „Pola Nadziei”. Opowiada o niej Aneta Górniewicz, wicedyrektor Hospicjum im. Bł. ks. Michała Sopoćki w Wilnie.Red. Renata Dunajewska