Prachatai Podcast

Episodes

• 
  ฝ่ายขวาจัดกำลังสร้างเครือข่ายระดับโลก | หมายเหตุประเพทไทย EP.651 02.11.2026 52m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ต่อศักดิ์ จินดาสุขศรี และชานันท์ ยอดหงษ์ ชวนอ่านบทความ “The Emergence of a Global Radical Right” ของ Rita Abrahamsen และ Michael C. Williams ตีพิมพ์ใน Current History ปี 2026 ซึ่งตั้งข้อสังเกตถึงความเปลี่ยนแปลงสำคัญของการเมืองฝ่ายขวา เมื่อกลุ่มการเมืองที่ย้ำเรื่องชาตินิยม อธิปไตย และ “ประเทศของเราต้องมาก่อน” กลับกำลังสร้างเครือข่ายข้ามพรมแดน และมองตัวเองมากขึ้นว่าเป็นส่วนหนึ่งของขบวนการทางการเมืองระดับโลก ตลอดทศวรรษที่ผ่านมา นักการเมือง นักเคลื่อนไหว สื่อ ปัญญาชน และสถาบันฝ่ายขวาจากหลายประเทศพบปะและแลกเปลี่ยนกันผ่านเวทีอย่าง Conservative Political Action Conference (CPAC) และ National Conservatism จากสหรัฐฯ ฮังการี บราซิล ญี่ปุ่น เกาหลีใต้ ไปจนถึงประเทศอื่น ๆ แม้กลุ่มเหล่านี้ไม่ได้มีนโยบายหรือผลประโยชน์ตรงกันทั้งหมด แต่มีจุดร่วมสำคัญคือการมองว่า เสรีนิยม โลกาภิวัตน์ และชนชั้นนำแบบ liberal-globalist เป็นฝ่ายตรงข้ามร่วมกัน จนช่วยสร้างทั้งอัตลักษณ์และเป้าหมายทางการเมืองข้ามชาติขึ้นมา บทความยังชี้ว่า radical right ในปัจจุบันไม่ได้เกิดขึ้นอย่างฉับพลันจากปัญหาผู้อพยพหรือความไม่พอใจต่อโลกาภิวัตน์เท่านั้น แต่มีรากทางความคิดยาวนาน ตั้งแต่สาย French Nouvelle Droite ที่เสนอการต่อสู้ทางวัฒนธรรมและความคิด หรือ metapolitics ไปจนถึงการหยิบแนวคิดของ Antonio Gramsci มาปรับใช้กับฝ่ายขวา เพื่อเปลี่ยนสถาบัน วัฒนธรรม และสิ่งที่สังคมยอมรับว่าเป็น “สามัญสำนึก” ในระยะยาว ขณะเดียวกัน แนวคิดเรื่อง “managerial elite” ก็ถูกนำมาใช้อธิบายว่า โลกปัจจุบันถูกครอบงำโดยชนชั้นผู้เชี่ยวชาญและชนชั้นนำข้ามชาติที่ตัดขาดจากประชาชนและวัฒนธรรมของชาติ เมื่อการต่อต้านเสรีนิยมกลายเป็นภาษาร่วม เครือข่ายฝ่ายขวาจึงสามารถเชื่อมต่อกับกลุ่มอนุรักษนิยมและกลุ่มชาตินิยมใน Global South ผ่านประเด็นอย่างอธิปไตย ครอบครัว ศาสนา เพศ และการต่อต้านสิ่งที่พวกเขามองว่าเป็นการครอบงำทางวัฒนธรรมจากตะวันตก นำไปสู่จินตนาการถึงระเบียบโลกแบบ หลายขั้วและแบ่งตามอารยธรรม ที่แต่ละสังคมมีคุณค่าและวิถีทางการเมืองของตนเอง อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนเตือนว่า การกล่าวถึง “ความแตกต่างทางวัฒนธรรม” เช่นนี้ไม่ได้หมายถึงความเสมอภาคเสมอไป แต่อาจรองรับลำดับชั้น การกีดกัน และอัตลักษณ์ทางการเมืองแบบแบ่งเขาแบ่งเราได้เช่นกัน จาก America First สู่เครือข่ายฝ่ายขวาข้ามชาติ จึงเกิดคำถามว่า เหตุใดการเมืองที่ยืนยันเรื่อง “ชาติ” จึงสามารถรวมตัวกันในระดับ “โลก” ได้ และเครือข่ายเหล่านี้กำลังเสนอระเบียบโลกแบบใดขึ้นมาแข่งขันกับระเบียบเสรีนิยมที่มีอยู่ ติดตามได้ในรายการ #หมายเหตุประเพทไทย #GlobalRadicalRight
• 
  ‘ปิตาย’ ความเกรี้ยวกราดและปรารถนาความตายอันสงบ | BookBar EP.24 01.11.2026 40m

  ปิตา (ธิปไต) ย รวมเรื่องสั้นที่ได้รับการรีวิวว่าค่อนข้างเกรี้ยวกราด ทว่า บาดลึก เฉือดเฉือน และเปิดแผลให้เห็นแบบไม่ยั้งมือหลากหลายอารมณ์ทุกข์ความรู้สึก เธอยอมรับว่า เป็นนักเขียนเฟมินิสต์ ภายหลังผ่านเรื่องราวมากมาย มองเห็น สัมผัสถึงปิตาธิปไตยในสังคมไทย จนเกินกว่าจะนิ่งเงียบ BookBar สนทนากับ ‘ชิรณะ’ ผู้เขียนหนังสือ ปิ(ตาย) Wish We All Die in Peace หนังสือที่จะเล่าถึงแหล่งกำเนิดของ ‘ปิตาย’ และกระบวนการทำงานของนักเขียนคนหนึ่งที่เขียนงานหลากหลายแนว  . ฟังทั้งหมดได้ทุกช่องทางของ 'ประชาไท'  .  YouTube : https://youtu.be/VleIPoV8cDs  Spotify : https://pct.fyi/podcast-spotify  Apple Podcasts : https://pct.fyi/podcast-apple  Podbean : https://pct.fyi/podbeen
• 
  อานันท์ ปันยารชุน วงศ์วานว่านเครือ สายสัมพันธ์ และอำนาจ | หมายเหตุประเพทไทย 26.10.2026 23m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ และ ต่อศักดิ์ จินดาสุขศรี ชวนอ่านบทความ “Birds of a Feather: Anand Panyarachun, Elite Families and Network Monarchy in Thailand” ของ Yoshinori Nishizaki จากมหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ (NUS) ตีพิมพ์ใน Journal of Southeast Asian Studies ปี 2020 บทความนำสำนวน “Birds of a Feather” หรือคนที่มีลักษณะคล้ายกันมักรวมกลุ่มกัน มาใช้สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างตระกูลชนชั้นนำของไทย และขยายความเข้าใจแนวคิด “Network Monarchy” หรือ “สถาบันกษัตริย์เชิงเครือข่าย” ที่ Duncan McCargo เสนอไว้ก่อนหน้านี้ Nishizaki เสนอว่า การทำความเข้าใจเครือข่ายดังกล่าวไม่ควรมองเฉพาะความจงรักภักดี อุดมการณ์ หรือระบบอุปถัมภ์ แต่ต้องพิจารณา สายเลือด การแต่งงาน และความสัมพันธ์ระหว่างตระกูลเชื้อพระวงศ์กับตระกูลขุนนางและข้าราชการชั้นสูง ที่สืบเนื่องมาหลายชั่วอายุคน เครือข่ายเหล่านี้มีรากมาก่อนการเปลี่ยนแปลงการปกครอง พ.ศ. 2475 และสามารถปรับตัวเข้าสู่ระบบราชการ กองทัพ ศาล และสถาบันทางการเมืองหลังเปลี่ยนระบอบ ผู้เขียนจึงเสนอว่า Network Monarchy หลัง พ.ศ. 2516 ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นใหม่ทั้งหมด แต่เติบโตต่อยอดจากเครือข่ายชนชั้นนำที่มีอยู่เดิม บทความใช้ อานันท์ ปันยารชุน เป็นกรณีศึกษาหลัก เพื่อติดตามว่าเครือญาติของครอบครัวหนึ่งเชื่อมโยงไปยังราชสกุล ตระกูลข้าราชการ นักการเมือง กองทัพ และองค์กรสำคัญได้อย่างไร ก่อนขยายไปสำรวจตระกูลอื่น ๆ เพื่อให้เห็นโครงสร้างที่กว้างกว่าความสัมพันธ์ของบุคคลสำคัญเพียงไม่กี่คน อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนไม่ได้เสนอว่าคนในเครือข่ายทั้งหมดมีอุดมการณ์เดียวกัน หรือได้รับคำสั่งจากศูนย์กลางเดียว เพราะสมาชิกในครอบครัวเดียวกันอาจอยู่คนละฝ่ายทางการเมืองได้ ประเด็นสำคัญคือ ความสัมพันธ์ทางครอบครัวสามารถทำหน้าที่เป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยให้ชนชั้นนำรักษาความต่อเนื่องของสถานะและอิทธิพลข้ามยุคสมัย จากแนวคิด Network Monarchy บทความจึงไปถึงข้อเสนอเรื่อง “Royalist Family Network State” หรือรัฐที่เครือข่ายครอบครัวฝ่ายนิยมเจ้ามีส่วนเป็นรากฐานของโครงสร้างอำนาจ ชวนมองการเมืองไทยไม่เพียงมองผ่านรัฐบาล รัฐสภา กองทัพ หรือศาล แต่รวมถึงสายสัมพันธ์ทางสังคมและครอบครัวที่เชื่อมบุคคลในสถาบันเหล่านั้นเข้าหากัน คำถามสำคัญจึงอยู่ที่ว่า เครือญาติ การแต่งงาน และตระกูลชนชั้นนำช่วยอธิบายความต่อเนื่องของอำนาจทางการเมืองไทยได้มากน้อยเพียงใด และแนวคิด Network Monarchy จะเปลี่ยนไปอย่างไร เมื่อเรามองผ่าน “ครอบครัว” มากกว่าบุคคลเพียงไม่กี่คน ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย #อานันท์ปันยารชุน
• 
  จับตาฐานบินจีนในลาว | หมายเหตุประเพทไทย EP.649 20.10.2026 50m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ และ ต่อศักดิ์ จินดาสุขศรี พูดถึงการเปิดศูนย์สนับสนุนและฝึกอบรมร่วมจีน-ลาว และโรงเรียนการบินมิตรภาพจีน-ลาว ที่สนามบินบ้านเกิน เมื่อปลายเดือนกันยายนที่ผ่านมา สนามบินแห่งนี้ตั้งอยู่ทางเหนือของนครหลวงเวียงจันทน์ ใกล้ชายแดนไทย และในช่วงสงครามเวียดนามเคยเป็น ไซต์ลิม่า 44 (Lima Site 44) ที่เกี่ยวข้องกับปฏิบัติการของสหรัฐฯ ในลาว ทางการจีนระบุว่าศูนย์แห่งนี้มีเป้าหมายเพื่อฝึกนักบินกองทัพอากาศลาวและไม่ได้มุ่งเป้าไปยังประเทศที่สาม  อย่างไรก็ตาม ภาพถ่ายดาวเทียมหลังการเปิดศูนย์เผยให้เห็นเครื่องบินฝึกและโจมตีเบา K-8 จำนวน 8 ลำ พร้อมยานยนต์สนับสนุนมากกว่า 20 คัน ขณะที่พื้นที่มีทางวิ่งยาวราว 2,000 เมตร และลานจอดรองรับเครื่องบินได้ประมาณ 22 ลำ ทำให้บ้านเกินถูกจับตามองในฐานะจุดตั้งทางทหารทางอากาศของจีนในต่างประเทศ แม้ปักกิ่งจะยังเรียกสถานที่ดังกล่าวว่า “ศูนย์สนับสนุนและฝึกอบรม” มากกว่า “ฐานทัพ” ก็ตาม ภาพจากดาวเทียมแสดงให้เห็นภาพรันเวย์สนามบินบ้านเกิน ในสปป. ลาว โดยเมื่อเดือนกันยายนที่ผ่านมา มีข่าวว่าสนามบินร้างแห่งนี้ถูกพัฒนาเป็นศูนย์สนับสนุนและฝึกอบรมร่วมจีน-ลาว และโรงเรียนการบินมิตรภาพจีน-ลาว ที่มา: Apple Maps แผนที่แสดงที่ตั้งสนามบินบ้านเกิน สปป.ลาว ที่มา: Google Maps ฐานทัพและการประจำการของทหารสหรัฐอเมริกาทั่วโลก ข้อมูลปี 2021 ที่มา: Aljazeera ขีดความสามารถทางทหารของจีน ในทะเลจีนใต้ ที่มา: CSIS ในรายการยังชวนมองสนามบินบ้านเกินในบริบทที่กว้างขึ้นของ “ฐานทัพต่างประเทศ” และ “การแข่งขันของมหาอำนาจ” ตั้งแต่เครือข่ายฐานทัพขนาดใหญ่ของสหรัฐฯ ไปจนถึงฐานสนับสนุนของจีนที่จิบูตีและความร่วมมือที่ฐานทัพเรือเรียมในกัมพูชา นอกจากนี้ จีนยังพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานทางพลเรือน-ทหารใน หมู่เกาะสแปรตลีย์และพาราเซลล์ในทะเลจีนใต้ ซึ่งช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการตรวจจับความเคลื่อนไหว รวมถึงขยายระยะปฏิบัติการของเครื่องบินรบและเครื่องบินทิ้งระเบิดในบริเวณเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ขณะที่กรณีฐานทัพเรือเรียม เรือ USS Cincinnati ของสหรัฐฯ ก็เข้าเทียบท่าเมื่อเดือนมกราคม 2569 สะท้อนว่าสถานะของฐานและสิทธิในการใช้งานไม่ได้มีลักษณะง่าย ๆ ว่าเป็นพื้นที่ผูกขาดของจีนเพียงฝ่ายเดียว สิ่งที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่เรื่อง “จีนกำลังสร้างฐานทัพใกล้ไทยหรือไม่?” หากยังรวมถึงคำถามที่ว่า “สนามบินบ้านเกินสะท้อนอะไรเกี่ยวกับยุทธศาสตร์ทางทหารของจีน?” และเมื่อมองร่วมกับการขยายขีดความสามารถในทะเลจีนใต้และจุดสนับสนุนทางทหารในต่างประเทศ จะส่งผลอย่างไรต่อไทย ลาว และภูมิรัฐศาสตร์เอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ขณะเดียวกัน การมีที่ตั้งทางทหารเพิ่มขึ้นก็ยังไม่เพียงพอที่จะสรุป “เจตนา” ของจีนโดยตรง จึงชวนมองทั้งข้อถกเถียงเรื่องการขยายอำนาจของจีน การแข่งขันกับสหรัฐฯ และยุทธศาสตร์ทางการทหารของจีนในภาพกว้าง ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย #ฐานบินจีนในลาว อ่านเพิ่มเติม Wuthnow and Taylor Fravel, "China’s Military Strategy for a “New Era”: Some Change, More Continuity, and Tantalizing Hints" ที่ตีพิมพ์ในวารสาร Strategic Studies ปี 2023
• 
  ‘เทคโนศักดินา’ ผู้ฆ่าทุนนิยม | BookBar EP.23 14.10.2026 46m

  หลังจากการล่มสลายของสหภาพโซเวียต บางคนเชื่อว่ามันคือเครื่องหมายชัยชนะของระบบทุนนิยม มนุษย์สามัญที่ใช้ชีวิตบนโลกน่าจะรู้สึกรู้สาไปทางเดียวกันว่า คงต้องอยู่กับทุนนิยมไปชั่วชีวิตและไม่มีอะไรเปลี่ยนแปลง แต่คุณจะคิดอย่างไร เมื่อ Yanis Varoufakis เขียนหนังสือ ‘TECHNOFEUDALLISM WHAT KILLED CAPITALSM’ หรือชื่อไทยว่า ‘เทคโนศักดินา’ และประกาศว่าทุนนิยมตายแล้ว เพราะถูกพวกบริษัทเทคฯ ยักษ์ใหญ่ทั้งหลายสังหาร กวาดต้อนเข้าสู่ที่ดินคลาวด์ เรียกเก็บค่าเช่าที่ บรรดานายทุนที่แสวงหากำไรถูกกวาดต้อนเข้าสู่ร่มเงาคลาวด์กลายเป็นทุนสวามิภักดิ์ บ้างก็เป็นกรรมกรคลาวด์ และพวกเราส่วนใหญ่เป็นเพียงไพร่คลาวด์ที่ผลิตเนื้อหาให้แก่เทคโนศักดินาโดยไม่ได้รับค่าจ้างใดๆ การบอกว่าทุนนิยมตายแล้ว เป็นคำประกาศที่ใหญ่โตมาก เชื่อได้ว่าหลายคนไม่เห็นด้วย BookBar ชวนคุยกับนภนต์ ภุมมา จากคณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และผู้แปลร่วมของหนังสือเล่มนี้ แล้วค่อยตัดสินอีกทีว่าทุนนิยมตายแล้วหรือยัง? ฟังทั้งหมดได้ทุกช่องทางของ 'ประชาไท'
• 
  เปิดมิติพื้นที่เควียร์ซานฟรานซิสโก | หมายเหตุประเพทไทย 14.10.2026 29m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ติณณภพจ์ สินสมบูรณ์ทอง และ ทศพล นพสุวรรณชัย ชวนทำความรู้จักประวัติศาสตร์ของซานฟรานซิสโก รัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา ผ่านมุมมองแบบเควียร์ จากเมืองที่เติบโตอย่างรวดเร็วในยุคตื่นทอง ผู้คนหลากหลายเชื้อชาติ ชนชั้น และภูมิหลังหลั่งไหลเข้ามาหางานและสร้างชีวิตใหม่ จนเกิดวัฒนธรรมเมืองที่เปิดรับความแตกต่าง รวมถึง nightlife โรงละคร ผับและบาร์ ซึ่งค่อย ๆ กลายเป็นพื้นที่สำคัญของคนที่อยู่นอกขนบทางเพศและสังคม โดยชวนอ่านหนังสือ Wide-Open Town: A History of Queer San Francisco to 1965 (2005) ของ Nan Alamilla Boyd ซึ่งย้อนประวัติศาสตร์พื้นที่เควียร์ของเมือง ตั้งแต่ความบันเทิงและการแต่งกายข้ามเพศในช่วงปลายศตวรรษที่ 19 ไปจนถึงการเติบโตของวัฒนธรรมเกย์และเควียร์หลังทศวรรษ 1930 ผับบาร์อย่าง Black Cat ไม่ได้เป็นเพียงสถานที่ดื่ม แต่ยังเป็นพื้นที่พบปะของนักเขียน ศิลปิน โบฮีเมียน เกย์ และผู้คนที่ไม่เป็นไปตามขนบ จนมีส่วนสร้างวัฒนธรรมที่ยอมรับความหลากหลายของเมือง อีกเล่มคือ Who Needs Gay Bars? Bar-Hopping through America's Endangered LGBTQ+ Places (2023) ของ Greggor Mattson ซึ่งสำรวจว่า gay bar และ lesbian bar ยังมีความหมายอย่างไรในยุคที่ LGBTQ+ สามารถพบปะกันได้ในพื้นที่อื่นมากขึ้น ในกรณีซานฟรานซิสโก หนังสือพาไปดู Wild Side West และคำถามเรื่องอนาคตของ lesbian bar เมื่อการเปิดพื้นที่ให้ครอบคลุม LGBTQ+ และ ally มากขึ้นนำมาสู่ความย้อนแย้งว่า ความ inclusive จะช่วยรักษาชุมชน หรือกลับทำให้การมองเห็นตัวตนเฉพาะของเลสเบี้ยนค่อย ๆ เจือจางลง ขณะเดียวกัน เรื่องของผับ The Stud ชวนมองอีกด้านของการรักษาพื้นที่เควียร์ท่ามกลางค่าเช่าที่สูงขึ้น การเปลี่ยนแปลงของย่าน SoMa และวิกฤตโควิด-19 แม้พนักงานจะรวมตัวเป็น The Stud Collective และพยายามประคับประคองพื้นที่ไว้ แต่ตัวอาคารเดิมก็ไม่สามารถดำรงอยู่ต่อไปได้ อย่างไรก็ตาม ชุมชน ความทรงจำ และเครือข่ายของผู้คนไม่ได้หายไปพร้อมกับสถานที่ จึงนำไปสู่คำถามชวนคิดว่า พื้นที่เควียร์ ชุมชน LGBTQ+ จำเป็นต้องมีสถานที่กายภาพหรือไม่ และจะรักษาอัตลักษณ์ของชุมชนไว้ได้อย่างไร โดยไม่ทำให้การเปิดรับความหลากหลายกลายเป็นการทำให้ตัวตนของชุมชนนั้นเลือนหายไป ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย #Sanfrancisco
• 
  ไผ่ลู่ลม และกับดักความสำเร็จการทูตไทย | หมายเหตุประเพทไทย 05.10.2026 25m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ แนะนำบทความ “The Trap That is Thailand’s Legacy of Diplomatic Success” ของ ปองขวัญ สวัสดิภักดิ์ เผยแพร่โดย ISEAS – Yusof Ishak Institute เมื่อ 8 กันยายน 2026 ซึ่งตั้งคำถามต่อแนวคิด “การทูตไผ่ลู่ลม” (Bamboo Diplomacy) ที่มักถูกอธิบายว่าเป็นจุดแข็งของนโยบายต่างประเทศไทย ทั้งความยืดหยุ่น การปรับตัวตามดุลอำนาจ และการรักษาความสัมพันธ์กับมหาอำนาจหลายฝ่าย ผู้เขียนเสนอว่า ความสำเร็จทางการทูตในอดีตอาจไม่ได้เป็นเพียงบทเรียน หากยังกลายเป็นกรอบความคิดที่จำกัดทางเลือกของไทยในปัจจุบันด้วย บทความย้อนดูความทรงจำสำคัญสองชุด ได้แก่ การที่สยามหลีกเลี่ยงการตกเป็นอาณานิคม และ การเอาตัวรอดจากผลของสงครามโลกครั้งที่สอง ซึ่งภายหลังถูกนำมาอธิบายว่า ไทยรักษาอธิปไตยได้เพราะรู้จักโอนอ่อน ปรับตัว และไม่ผูกมัดตนเองกับฝ่ายใดอย่างแข็งตัว เมื่อเรื่องเล่าเหล่านี้ถูกผลิตซ้ำ จึงค่อย ๆ กลายเป็น schema และ script ว่า “ความยืดหยุ่น” คือวิธีดำเนินนโยบายต่างประเทศที่เหมาะสม ขณะที่การกำหนดจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนอาจถูกมองว่าเป็นความเสี่ยงมากกว่า แต่ในโลกที่การแข่งขันระหว่างมหาอำนาจ โดยเฉพาะสหรัฐฯ และจีน เข้มข้นขึ้น ผู้เขียนตั้งข้อสังเกตว่า ความคลุมเครือทางยุทธศาสตร์อาจมีต้นทุนสูงขึ้น เพราะหุ้นส่วนต่างประเทศให้ความสำคัญกับความน่าเชื่อถือ ความคาดการณ์ได้ และความชัดเจนของทิศทางมากขึ้น ประเด็นของบทความจึงไม่ใช่การเสนอว่าไทยต้อง “เลือกข้าง” สหรัฐฯ หรือจีน แต่ตั้งคำถามว่า ความยืดหยุ่นควรอยู่ภายใต้ยุทธศาสตร์ที่ชัดเจนหรือไม่ และ “ไม่เลือกข้าง” จำเป็นต้องหมายถึง “ไม่มีจุดยืนเชิงยุทธศาสตร์” หรือเปล่า ในช่วงท้ายรายการ ชวนเปรียบเทียบกับความทรงจำทางเลือกในนโยบายต่างประเทศ เช่น แนวคิด “เปลี่ยนสนามรบเป็นสนามการค้า” ในรัฐบาลชาติชาย ชุณหะวัณ และ economic diplomacy ในรัฐบาลทักษิณ ชินวัตร ซึ่งต่างพยายามให้ไทยเป็นฝ่ายกำหนดสภาพแวดล้อมภายนอกผ่านการค้า การลงทุน และความร่วมมือระดับภูมิภาคมากขึ้น แต่กลับไม่ได้กลายเป็น “บทเรียนของรัฐไทย” ที่ทรงอิทธิพลเท่ากับ Bamboo Diplomacy บทความจึงทิ้งคำถามสำคัญว่า ในโลกที่เงื่อนไขทางภูมิรัฐศาสตร์เปลี่ยนไป สิ่งที่ไทยจดจำว่าเคยทำให้ประเทศอยู่รอด ยังเป็นคำตอบที่เหมาะสมกับปัจจุบันหรือกำลังกลายเป็นกรอบที่ทำให้เรามองเห็นทางเลือกอื่นน้อยลง ทั้งนี้ ผู้เขียนเองระบุว่านี่เป็นข้อเสนอเชิงทฤษฎีที่ยังต้องการหลักฐานและการศึกษาเชิงระบบเพิ่มเติมเพื่อทดสอบสมมติฐานดังกล่าว
• 
  บทบาทสตรีในเขตงาน พคท. ภาคใต้ | หมายเหตุประเพทไทย 28.09.2026 25m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ แนะนำบทความ “การส่งเสริมบทบาทของผู้หญิงในขบวนการพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย เขตจังหวัดพัทลุง ตรัง และสตูล ผ่านวารสาร ‘ตะวันแดง’ พ.ศ. 2520–2525” ของ ธัญญพร มากคง ตีพิมพ์ใน วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยนเรศวร ปีที่ 20 ฉบับที่ 2 กรกฎาคม–ธันวาคม 2567 อ่านบทความ [https://so04.tci-thaijo.org/index.php/jssnu/article/view/270951] ซึ่งชวนมองประวัติศาสตร์พรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (พคท.) “จากเบื้องล่าง” ผ่านประสบการณ์ของผู้หญิงและสื่อภายในขบวนการ มากกว่าการมองผ่านผู้นำส่วนกลาง สงคราม หรือความมั่นคงเพียงอย่างเดียวบทความศึกษาวารสาร “ตะวันแดง” สิ่งพิมพ์ของ พคท. ในเขตพัทลุง ตรัง และสตูล ระหว่าง พ.ศ. 2520–2525 โดยให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ระหว่าง สหายหญิงนักศึกษาปัญญาชน ที่เข้าป่าหลัง 6 ตุลาคม 2519 กับ สหายหญิงท้องถิ่น ซึ่งมีประสบการณ์ชีวิตและการทำงานในชนบทภาคใต้ ทั้งสองฝ่ายแลกเปลี่ยนความรู้ซึ่งกันและกัน ตั้งแต่ทักษะการดำรงชีวิตในป่า ไปจนถึงความรู้ทางการเมือง วิชาการ และประสบการณ์การเคลื่อนไหวสิทธิสตรี ผู้เขียนจึงมองความสัมพันธ์นี้เป็นการเรียนรู้แบบ “ผู้หญิงถึงผู้หญิง” มากกว่าการถ่ายทอดความรู้ทางเดียวจากปัญญาชนสู่ชาวบ้านขณะเดียวกัน สหายหญิงท้องถิ่นยังเผชิญภาวะ “ชายขอบสามชั้น” (Triple Marginalization) ทั้งจากประวัติศาสตร์การเมืองกระแสหลัก เรื่องเล่าภายใน พคท. ที่มักเน้นผู้นำและสหายชาย และโครงสร้างชายเป็นใหญ่ในสังคมท้องถิ่น ทำให้วารสาร ตะวันแดง มีบทบาทสำคัญในการเปิดพื้นที่พูดถึงปัญหาของผู้หญิง โดยเฉพาะคอลัมน์ “คุยกับพิมพยอม” ซึ่งนำเสนอเรื่องการบังคับแต่งงาน การถูกหลอก ความรุนแรงทางเพศ การทำให้ผู้หญิงเป็นวัตถุ หนี้สิน และค่านิยมการแต่งงานงานศึกษายังชี้ว่า เนื้อหาเรื่องผู้หญิงใน ตะวันแดง ไม่ได้มาจากนโยบายส่วนกลางของ พคท. เพียงอย่างเดียว แต่สัมพันธ์กับความคิดของปัญญาชนฝ่ายซ้ายและขบวนการนักศึกษาหญิงก่อน 6 ตุลาคม 2519 ขณะเดียวกัน สหายหญิงท้องถิ่นก็ไม่ได้เป็นเพียงผู้รับความรู้ หากยังมีส่วนร่วมส่งบทกวีและงานเขียนเข้าสู่วารสาร เกิดเป็นกระบวนการผลิตความรู้ร่วมกันที่ผู้เขียนเรียกว่า “ปฏิสัมพันธ์ทางชนชั้นของสหายหญิงใน พคท.” #หมายเหตุประเพทไทย
• 
  คน 4 รุ่น 4 ความคิด ในความขัดแย้งทางการเมืองและการคลี่คลายหลังการชุมนุม ปี 2563–2564 | BookBar EP.22 25.09.2026 1h 13m

  การชุมนุมทางการเมืองของคนรุ่นใหม่ในช่วงปี 2563-2564 เป็นเหตุการณ์ที่ทรงพลัง ถูกตัดจบด้วยโควิด-19 และถึงตอนนี้ยังต้องสร้างพื้นที่ความทรงจำของตนเองให้คมชัด...ซึ่งคงต้องอาศัยเวลาพอสมควรประเด็นหนึ่งที่ปรากฏขึ้น ณ เวลานั้นจวบจนเวลานี้คือความแตกต่างระหว่างรุ่นที่ก่อให้เกิดความไม่เข้าใจ ความบาดหมาง และการเหมารวม  #BookBar ตอนนี้ เราชวน กนกรัตน์ เลิศชูสกุล อาจารย์จากคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย หนึ่งในผู้เขียน ‘ความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างรุ่นและการคลี่คลายตัวหลังการชุมนุม ปี 2563–2564’ ที่จะพาเราไปทำความเข้าใจคน 4 รุ่นซึ่งมีเฉดความคิด จินตนาการต่อประเทศใกล้-ไกลต่างกันไป การสนทนายังพาเราไปแตะกลุ่มเจนอัลฟาอีกนิดหน่อย พอให้เห็นความหวังและอุปสรรค คำถามและความท้าทาย ที่สังคมควรช่วยกันถามและหาคำตอบ เราเชื่อว่านี่เป็นอีกหนึ่งตอนที่เข้มข้นพอสมควรสำหรับคอการเมือง ฟังทั้งหมดได้ทุกช่องทางของ 'ประชาไท'
• 
  ‘ผีเสื้อปีร้าว’ ปีกที่โบยบินหาเสรีภาพย่อมมีบาดแผล | BookBar EP.21 25.09.2026 44m

  ด้วยจารีตและศาสนา ‘เธอ’ ติดอยู่ในกรอบเกณฑ์ที่ผู้ชายเป็นผู้กำหนดอย่างไม่อาจสลัดหลุด แต่ ‘เธอ’ ก็ดื้อดึงและขัดขืนเพื่อเป็นอิสระ แม้ต้องแลกกับคำถามต่อภาวะดี-เลวของตนเอง กระทั่งมันร้าวรานจากหัวใจถึงปีกที่ ‘เธอ’ ใช้บินออกไปแสวงอิสรภาพ #BookBar อีพีนี้ พาไปสนทนากับนักเขียนหน้าใหม่ ‘บุหงามารีย์’ และผลงานเล่มแรก ‘ผีเสื้อปีกร้าว’ (Memoir of a Broken Bitch) จากการเติบโต เจ็บปวด และคลี่คลายของผู้เขียน เหมือนหนอนผีเสื้อที่ผ่านเข้าสู่ระยะดักแด้ก่อนสยายปีกโบยบิน ‘เธอ’ ไม่ว่าปีกจะร้าวแค่ไหน ก็ไม่ต้องการสลัดปีกทิ้ง ยินดีที่จะอยู่กับปีกร้าวๆ ต่อไป ทำไม? คำตอบอยู่ในบทสนทนาต่อจากนี้
• 
  คนหูหนวกอยู่ตรงไหนในขบวนการสิทธิ LGBTQ ไทย | Gender Unboxed Ep.4 25.09.2026 43m

  ในปี 2569 ยุคสมัยที่ประเทศไทยมีกฎหมายสมรสเท่าเทียม มีงานเฉลิมฉลองเดือนไพรด์จัดกันในหลายจังหวัด สื่อต่างๆ ทำให้ความเข้าใจเรื่องความหลากหลายทางเพศมีมากขึ้น คนเราเริ่มเข้าใจสิ่งที่ตัวเองเป็นและสิ่งที่คนอื่นเป็นว่าเพศมีมากกว่าคำนำหน้านามบนเอกสาร แต่สำหรับคนหูหนวกที่เป็น LGBTQ+ สถานการณ์อาจไม่ได้ขยับไปไหน พวกเขายังเผชิญอุปสรรคมากมาย ไม่ว่าจะเป็นการเข้าไม่ถึงข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับกฎหมายใหม่ๆ การเข้าไม่ถึงการศึกษา ถูกปฏิเสธไม่รับเข้าทำงาน ไม่ได้รับการยอมรับจากคนในชุมชนคนหูหนวกเอง ไปจนถึงคำศัพท์ภาษามือไทยที่ยังตามไม่ทันโลกที่เปลี่ยนแปลงไป ทำให้คนเพศหลากหลายไม่มีคำที่ตรงใจไว้ใช้เรียกตัวเอง ประชาไทคุยกับ นับดาว องค์อภิชาติ ผู้อำนวยการกองประกวด Miss and Mr Deaf Thailand และประธานมูลนิธินับดาวเพื่อคนหูหนวกและสังคมประเทศไทย เกี่ยวกับปัญหาและอุปสรรคที่คนหูหนวก LGBTQ+ ต้องเจอ โดยมี วีรชิต ประสิทธิไกร เป็นล่ามภาษามือระหว่างการพูดคุย
• 
  มองการช่วยเหลือแรงงานบังคับ-ผู้เสียหายค้ามนุษย์ผ่านมิติทางเพศ | Gender Unboxed EP3 25.09.2026 41m

  ประเทศไทยเป็นจุดหมายปลายทางของแรงงานข้ามชาติจากประเทศเพื่อนบ้านจำนวนมาก และยังถูกใช้เป็นทางผ่านของขบวนการค้ามนุษย์ที่ป้อนคนเข้าสู่การถูกบังคับใช้แรงงาน ไม่ว่าจะเป็นฐานสแกมเมอร์หรือสถานการณ์อื่นๆ ที่ผ่านมา ประเทศไทยจึงได้ให้ความช่วยเหลือผู้เสียหายจากการค้ามนุษย์หลากหลายสัญชาติ แต่ถึงกระบวนการช่วยเหลือคุ้มครองผู้เสียหายจะมีการดำเนินงานด้วยแนวทางการให้ผู้เสียหายเป็นศูนย์กลาง แต่คนแต่ละเพศก็มีความเปราะบางที่ต่างกัน ทำให้เห็นว่ายังขาดการนำมิติทางเพศเข้าไปปรับใช้ร่วมกับเครื่องมืออื่นๆ ส่งผลให้คนแต่ละเพศเข้าสู่ความยุติธรรมได้ยากง่ายไม่เท่ากัน โดยเมื่อต้นปีที่ผ่านมา มูลนิธิไอเจเอ็ม (International Justice Mission) ได้เปิดตัวรายงานชื่อ “การศึกษาเรื่องความเสมอภาคและความละเอียดอ่อนด้านเพศสภาพในงานต่อต้านแรงงานบังคับและการค้ามนุษย์” (Mainstreaming Gender Sensitive Approches to Address Forced Labor and Trafficking in Persons) เกี่ยวกับมิติด้านเพศสภาพในกลุ่มแรงงานข้ามชาติและการทำงานด้านบังคับใช้แรงงาน โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเสริมสร้างกลไกการช่วยเหลือคุ้มครองในกระบวนการยุติธรรมสำหรับแรงงานข้ามชาติที่เปราะบาง  ประชาไทคุยกับ วิภาวดี พันธุ์ยางน้อย นักวิจัยอิสระที่ทำงานในประเด็นแรงงานข้ามชาติ หนึ่งในผู้วิจัยที่ทำรายงานฉบับดังกล่าวเกี่ยวกับข้อค้นพบและประสบการณ์ภาคสนามระหว่างการทำวิจัย และความก้าวหน้าในการนำมิติทางเพศสภาพมาปรับใช้ในกระบวนการช่วยเหลือคุ้มครองผู้เสียหายจากการถูกบังคับใช้แรงงานและการค้ามนุษย์
• 
  ฟังเพลง อ่านวรรณกรรม ภาพแทนผู้ให้บริการทางเพศ | หมายเหตุประเพทไทย 21.09.2026 38m

  หมายเหตุประเพทไทย [Live] EP นี้ ชวนอ่านงานวิจัย “Representation of prostitutes in Thai songs, 2019–2024” (2025) โดย Chutacaphat Rattanaphan, Kawinsara Sudjai และ Kritsada Kantichol ซึ่งวิเคราะห์เพลงไทย 8 เพลงระหว่างปี 2562–2567 เพื่อสำรวจว่าเพลงสร้างภาพ “ผู้หญิงขายบริการ” อย่างไร ตั้งแต่ภาพของเหยื่อความยากจน ผู้ถูกตีตรา และสินค้าทางเพศ ไปจนถึงผู้หญิงที่สามารถต่อรอง ต่อต้าน และช่วงชิงความหมายของตัวเองกลับคืน ท่ามกลางการเคลื่อนไหวเรียกร้องสิทธิและการปฏิรูปกฎหมายเกี่ยวกับงานบริการทางเพศในสังคมไทย งานศึกษาชิ้นคือ “Prostitution in Thailand: Representations in Fiction and Narrative Non-Fiction” (2015) ของ Lisa Lines ซึ่งศึกษาว่านักเขียนตะวันตกสร้างภาพผู้หญิงไทยที่ทำงานค้าบริการทางเพศอย่างไร ผ่านนิยายและสารคดีเชิงเรื่องเล่า โดยพบว่านิยายมีแนวโน้มทำให้การค้าบริการทางเพศดูโรแมนติก ลดทอนปัญหาการแสวงประโยชน์ และสร้างภาพผู้หญิงไทยผ่าน stereotype มากกว่า ขณะที่งาน non-fiction ให้ภาพที่ซับซ้อนและมีมิติมากกว่า ภาพเหมารวมสำคัญมีทั้ง “Femme Fatale” ผู้หญิงสวย เซ็กซี่ เจ้าเล่ห์ เห็นแก่เงิน และหลอกผู้ชายตะวันตก กับ “Cinderella” ผู้หญิงยากจน เปราะบาง ไร้อำนาจ และรอชายต่างชาติผู้ร่ำรวยมาช่วยชีวิต แม้สองภาพจะดูตรงข้ามกัน แต่ต่างก็ลดทอนผู้หญิงให้เหลือเป็นตัวละครในจินตนาการของผู้ชายตะวันตก มากกว่าจะเป็นมนุษย์ที่มีชีวิตและความคิดซับซ้อน เมื่อพิจารณางานศึกษาทั้งสอง ทำให้เกิดคำถามว่าใครเป็นผู้มีอำนาจในการสร้างความหมายของ “ผู้ให้บริการทางเพศ” จากภาพผู้หญิงไทยในสายตาตะวันตก มาถึงเพลงไทยร่วมสมัยที่ยังคงมีทั้งภาพเหยื่อ ความจน การเป็นสินค้า และตราบาป แต่ขณะเดียวกันก็เริ่มมีพื้นที่ให้ผู้หญิงต่อรอง ต่อต้าน และนิยามตัวเองมากขึ้น ทั้งหมดนี้ติดตามได้ใน #หมายเหตุประเพทไทย
• 
  ฝ่าวิกฤตศรัทธา สมณศักดิ์ คณะสงฆ์ | หมายเหตุประเพทไทย 21.09.2026 23m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ต่อศักดิ์ จินดาสุขศรี และ ชานันท์ ยอดหงษ์ แนะนำบทความ “‘พรานเบ็ดผ้าเหลือง’: มายาคติ ความหลง และสมณศักดิ์ที่ครอบงำ—การวิเคราะห์วิกฤตศรัทธาในสถาบันสงฆ์ไทย” โดย กฤต พิริยธัชกุล วิทยาลัยศาสนศึกษา มหาวิทยาลัยมหิดล เผยแพร่ใน วารสารศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีที่ 26 ฉบับที่ 2 (พฤษภาคม–สิงหาคม 2569) ซึ่งศึกษาวิกฤตศรัทธาต่อสถาบันสงฆ์ไทย ผ่านโครงสร้างสมณศักดิ์ ระบบทุนทางศาสนา และปัจจัยเชิงเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองที่ส่งผลต่อความน่าเชื่อถือของคณะสงฆ์ในยุคร่วมสมัย ข้อค้นพบสำคัญของงานคือมโนทัศน์ “พรานเบ็ดผ้าเหลือง” หรือการใช้ผ้าเหลืองเป็นเครื่องมือดึงดูดศรัทธาและทุน ผ่านกระบวนการผลิตซ้ำความศักดิ์สิทธิ์ 4 ระดับ ได้แก่ การใช้วาทกรรมยกย่องตำแหน่งมากกว่าการปฏิบัติ การแปรสมณศักดิ์เป็นเครื่องผลิตทุน การใช้ตัวชี้วัดเชิงปริมาณแทนคุณภาพทางธรรม และการดัดแปลงหลักธรรมให้กลายเป็นสินค้า ขณะเดียวกัน วิกฤตศรัทธายังเกิดจาก “วงจรอุบาทว์” ที่เชื่อมโยงปัจจัยทางเศรษฐกิจ สังคม และการเมืองเข้าด้วยกัน บทความยังวิพากษ์การเปลี่ยนแปลงของการสื่อสารทางศาสนา จากการถ่ายทอดธรรมะไปสู่การประชาสัมพันธ์เพื่อธำรงสถานะ การสร้างภาพลักษณ์ และการสร้างตราสินค้าทางศาสนา รวมถึงการใช้วาทกรรมบางแบบเพื่อปิดกั้นการตั้งคำถามต่อโครงสร้างอำนาจภายในคณะสงฆ์ โดยงานวิจัยเสนอว่าปัญหานี้ไม่ใช่เพียงความบกพร่องของพระสงฆ์เป็นรายบุคคล แต่เป็น วิกฤตเชิงโครงสร้าง ที่ต้องอาศัยการปฏิรูปทั้งระบบ ตั้งแต่การจัดตั้งกลไกตรวจสอบอิสระ การปฏิรูประบบสมณศักดิ์ การจัดการทรัพย์สินอย่างโปร่งใส การบริหารวัดในฐานะองค์กรสาธารณะ การรื้อมายาคติเรื่อง “ห้ามแตะต้องศาสนา” เพื่อเปิดพื้นที่ให้เกิดการวิพากษ์อย่างสร้างสรรค์ ไปจนถึงการปฏิรูปการศึกษาของพระสงฆ์ เพื่อรับมือกับวิกฤตศรัทธาที่กำลังเกิดขึ้นในสถาบันสงฆ์ไทยร่วมสมัย #หมายเหตุประเพทไทย #คณะสงฆ์
• 
  แนวคิดกรัมชี่ และพรรคคอมมิวนิสต์ซอฟท์เสิร์ฟอิตาลี | หมายเหตุประเพทไทย 08.09.2026 21m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ชวนทำความรู้จักความคิดทางการเมืองของ อันโตนิโอ กรัมชี่ (Antonio Gramsci) นักคิดมาร์กซิสต์ชาวอิตาลี ผ่านงานเขียนในช่วงก่อนถูกคุมขัง (Pre-Prison Writings) โดยเฉพาะงานชุด “Towards the Communist Party” ในช่วง ค.ศ. 1910–1920 จากความสนใจเรื่อง สภาโรงงาน (Factory Councils) ในฐานะพื้นที่ประชาธิปไตยของชนชั้นแรงงาน ไปสู่การตระหนักว่าการต่อสู้ในระดับโรงงานเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ และจำเป็นต้องมีองค์กรทางการเมืองที่สามารถจัดระเบียบการต่อสู้ในระดับกว้างขึ้น ซึ่งต่อมาเชื่อมโยงกับการก่อตั้งพรรคคอมมิวนิสต์อิตาลีในปี 1921 พร้อมแนะนำบทความ “ความคิดว่าด้วยเรื่องพรรคคอมมิวนิสต์ในงานเขียนทางการเมืองของ อันโตนิโอ กรัมชี่” โดย ธนกร บุญยืน และวัชรพล พุทธรักษา เผยแพร่ใน วารสารสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ปีที่ 28 ฉบับที่ 2 (2568) ซึ่งศึกษาความคิดของกรัมชี่ก่อนถูกคุมขัง และเสนอว่า สำหรับกรัมชี่ พรรคคอมมิวนิสต์มีฐานะเป็น “เครื่องมือทางประวัติศาสตร์” ทำหน้าที่จัดระเบียบเจตจำนงของชนชั้นแรงงาน สร้างจิตสำนึกทางชนชั้น และเชื่อมโยงอุดมการณ์เข้ากับการปฏิบัติจริง กรัมชี่ยังปฏิเสธแนวคิดกำหนดนิยมทางเศรษฐกิจ (Economic Determinism) ที่มองว่าการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจจะนำไปสู่การเปลี่ยนแปลงทางสังคมโดยอัตโนมัติ แต่ให้ความสำคัญกับบทบาทของการจัดตั้งทางการเมือง อุดมการณ์ และวัฒนธรรม พรรคจึงไม่ใช่เพียงเครื่องมือของชนชั้นกรรมาชีพในการยึดอำนาจรัฐ แต่ต้องสามารถสร้างความเข้าใจ ความร่วมมือ และผู้นำที่เกิดขึ้นจากฐานประชาชน ขณะที่ สภาโรงงาน ก็ไม่ได้มีหน้าที่เพียงต่อสู้เรื่องค่าแรงหรือเงื่อนไขการทำงาน หากยังเป็นพื้นที่สำหรับสร้างการมีส่วนร่วมและวัฒนธรรมทางการเมืองแบบใหม่ของชนชั้นแรงงาน การอ่านงานเขียนของกรัมชี่ในช่วงก่อนถูกคุมขังยังช่วยให้เห็นว่า แนวคิดในยุคหลังอย่าง การครองอำนาจนำ (Hegemony) ไม่ได้เกิดขึ้นอย่างลอย ๆ ใน “Prison Notebooks” (สมุดบันทึกจากคุก) แต่มีรากฐานจากประสบการณ์ทางการเมือง การต่อสู้ของขบวนการแรงงาน และคำถามเรื่องการจัดตั้งพรรคที่กรัมชี่ขบคิดมาก่อนหน้านั้น
• 
  หลังชมซีรีส์ “ต้นส้มอยู่บ้านเขาฯ” | หมายเหตุประเพทไทย 31.08.2026 25m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ชวนคุยถึงซีรีส์ “ต้นส้มอยู่บ้านเขา แต่ผลส้มหล่นมาบ้านเราตลอดเลย” (When Oranges Fall) ทาง GMMTV โดยเป็นซีรีส์สร้างจากนิยายของ “Littleskyofme” ว่าด้วยความรัก มิตรภาพ การค้นหาตัวเอง และการเติบโตของกลุ่มวัยรุ่นในอำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี ช่วงต้นทศวรรษ 2540 ท่ามกลางรอยต่อระหว่างโลกอะนาล็อกกับดิจิทัล เรื่องราวเริ่มต้นจาก “ผลส้ม” ในบ้านของ “โก๋สอง” ที่หล่นข้ามรั้วไปยังบ้านของ “โก๋หนึ่ง” ก่อนความสัมพันธ์ของเด็กหนุ่มสองคนและกลุ่มเพื่อนจะค่อย ๆ เติบโตไปพร้อมกับฤดูกาล ฤดูร้อนเป็นช่วงเวลาแห่งความสนุกและการเริ่มต้นเรียนรู้ ฤดูฝน เป็นความไม่แน่นอน การจากหาย และความรู้สึกที่ค่อย ๆ เติบโต ส่วนฤดูหนาวคือฟ้าหลังฝน เมื่อความสัมพันธ์และความรู้สึกเริ่มชัดเจนขึ้น ทั้งหมดเกิดขึ้นในยุคที่ยังมีโปสเตอร์วงโลโซ และ Taxi ภาพการ์ตูน “One Piece” และ “Dragon Ball” คอมพิวเตอร์ตั้งโต๊ะ โทรศัพท์มือถือยุคแรก และการส่งเบอร์มือถือผ่านแก้วน้ำแดงนอกจากความรัก ซีรีส์ยังเล่าปัญหาธรรมดาแต่สำคัญของวัยรุ่น ตั้งแต่การไม่รู้ว่าตัวเองชอบอะไร ความกลัวว่าความฝันที่เลือกไว้อาจไม่สำเร็จ การถูกบูลลี่ในโรงเรียน ไปจนถึงความแตกต่างของครอบครัว โก๋หนึ่งเติบโตในบ้านที่พ่อแม่เปิดโอกาสให้ลูกได้ทดลองและค้นหาตัวเอง ขณะที่โก๋สองต้องดูแลตัวเองมาตั้งแต่เด็กเพราะพ่อแม่ต่างมีภาระ จนความเหงาทำให้เขาดูเป็นผู้ใหญ่กว่าเพื่อนวัยเดียวกัน  กลุ่มเพื่อนอย่าง “ออกัส ออก้า และอชิ” จึงไม่ได้เป็นเพียงตัวประกอบของความรัก แต่ต่างมีเส้นทางการค้นหาตัวเองและช่วยให้กันและกันเข้าใจว่าคนแต่ละคนมีความถนัด ความฝัน และจังหวะการเติบโตไม่เหมือนกันพร้อมชวนคุยในประเด็น “อัตลักษณ์ทางเพศ” และ “ความรักระหว่างผู้ชายกับผู้ชาย” ในพื้นที่ที่ค่อนข้างปลอดภัย ตัวละครไม่ได้หมกมุ่นกับคำถามว่าเพศสภาพของตัวเอง “ผิดปกติ” หรือไม่ และแทบไม่มีทัศนคติแบบ homophobia หากคำถามสำคัญกลับเรียบง่ายกว่านั้นว่า “เราชอบคนคนนี้หรือเปล่า” ขณะเดียวกัน ซีรีส์ก็ยังชวนดูความสัมพันธ์ผ่านภาพจำเรื่องบทบาท “เมะ–เคะ” ว่าตัวละครเดินตามหรือขยับออกจากกรอบเหล่านี้อย่างไร #หมายเหตุประเพทไทย #WhenOrangesFall
• 
  ฮลุน โซโล่ มานุษยวิทยา และการเดินทาง | หมายเหตุประเพทไทย 24.08.2026 23m

  หมายเหตุประเพทไทยสัปดาห์นี้ ร่วมไว้อาลัยต่อการจากไปของ “ฮลุน โซโล่” หรือ บวรทัต เป็งสุข อดีตนิสิตสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ยูทูบเบอร์และนักเดินทางแบกเป้ ผู้เดินทางมาแล้วกว่า 50 ประเทศทั่วโลก ก่อนเสียชีวิตอย่างกะทันหันที่ประเทศจอร์เจียเมื่อเดือนกรกฎาคมที่ผ่านมา พร้อมย้อนกลับไปชวนคิดถึงชีวิต การศึกษา และการเดินทางของเขาผ่านมุมมองทางสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาการเรียนสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาแล้วออกเดินทางทำคอนเทนต์ท่องเที่ยวถือว่า “ทำงานไม่ตรงสาย” จริงหรือ? รายการชวนสำรวจความสัมพันธ์อันยาวนานระหว่าง “มานุษยวิทยากับการเดินทาง” ตั้งแต่ Bronislaw Malinowski, Margaret Mead, Clifford Geertz และ Sherry Ortner ไปจนถึงการศึกษาการท่องเที่ยวของ Nelson Graburn, Valene Smith และ Noel B. Salazar ซึ่งต่างชี้ให้เห็นว่า การเดินทางไปสู่โลกทางสังคมที่ไม่คุ้นเคย การพบปะผู้คน และการทำความเข้าใจสถานที่และวัฒนธรรม ล้วนเป็นส่วนหนึ่งของการผลิตความรู้ทางมานุษยวิทยาอีกด้านหนึ่ง ชีวิตของฮลุน โซโล่ยังนำไปสู่คำถามเรื่อง “นักเรียนทุน เด็กต่างจังหวัด และความยากจน” เมื่ออดีตนักเรียนทุนจุฬาชนบทที่เคยมีพื้นเพยากจนสามารถออกเดินทางทั่วโลก มีอาชีพและวิถีชีวิตของตนเอง เหตุใดจึงเกิดเสียงวิจารณ์ว่าเขาควรทำงาน “ตอบแทนทุน” หรือไม่ควรใช้ชีวิตในลักษณะดังกล่าว รายการจึงชวนพิจารณาว่า สังคมกำลังกักขังคนที่เคยยากจนไว้ใน “poverty narrative” หรือไม่ คืออนุญาตให้คนจนหลุดพ้นจากความจนทางเศรษฐกิจ แต่กลับไม่ยอมรับเมื่อพวกเขาต้องการเปลี่ยนสถานะ วิถีชีวิต ความฝัน และกลายเป็นพลเมืองของโลกในเชิงสัญลักษณ์ พร้อมชวนคิดประเด็น self-interest กับ selfishness และระหว่าง moral obligation กับ contractual obligation และคำถามว่า คนที่เคยได้รับโอกาสจากสังคมควรมีสิทธิเลือกชีวิตและความฝันของตนเองได้มากน้อยเพียงใด #ฮลุนโซโล #หมายเหตุประเพทไทย
• 
  หลังชม The Odyssey (2026) | หมายเหตุประเพทไทย [Live] 17.08.2026 1h 15m

  หมายเหตุประเพทไทย (Live) สัปดาห์นี้ ภาวิน มาลัยวงศ์ และ ประภาภูมิ เอี่ยมสม ชวนคุยหลังชมภาพยนตร์ The Odyssey (2026) ผลงานกำกับของคริสโตเฟอร์ โนแลน ซึ่งดัดแปลงจาก Odyssey มหากาพย์กรีกโบราณของโฮเมอร์ พร้อมตั้งคำถามว่า เหตุใดเรื่องราวการเดินทางกลับบ้านของ Odysseus หลังสงครามกรุงทรอยจึงยังสามารถนำกลับมาเล่าและเชื่อมโยงกับโลกปัจจุบันได้ จากประเด็นเรื่อง ชาตินิยม ภาษา และความภาคภูมิใจในอารยธรรมของตนเอง ผ่านการเดินทางของกองทัพ Odysseus ตั้งแต่การพบชาว Cicones ที่ Ismarus ซึ่งกองทัพต้องอาศัยล่ามในการสื่อสาร ไปจนถึงการเผชิญหน้ากับ Polyphemus ยักษ์ตาเดียวที่เหล่าทหารทึกทักว่าไม่สามารถพูดภาษามนุษย์ได้ ก่อนจะพบว่าความคิดดังกล่าวผิดไป หนังจึงพาไปสู่คำถามเรื่องการมอง “คนอื่น” ว่าด้อยกว่าตน ความเย่อหยิ่งจากชัยชนะ และราคาที่ผู้ชนะต้องจ่ายเมื่อการฝ่าฝืนกฎระเบียบเพื่อผลประโยชน์ของตนนำมาซึ่งความรู้สึกผิดและความโดดเดี่ยว อีกประเด็นคือ "xenia" หรือกฎศักดิ์สิทธิ์ว่าด้วยการต้อนรับแขกแปลกหน้า ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของระเบียบสังคมกรีกโบราณ รายการย้อนกลับไปพิจารณากลยุทธ์ ม้าไม้กรุงทรอย ของ Odysseus ตั้งแต่รูปลักษณ์ของม้าไม้ในฉบับของโนแลน ไปจนถึงสภาพอึดอัดของเหล่าทหารที่ซ่อนตัวอยู่ภายใน ก่อนเชื่อมโยงกับการตัดสินใจของ Odysseus และผลที่ตามมา ระหว่างการเดินทางกลับบ้าน เขาพยายามรักษาชีวิตไพร่พล รับฟังความคิดเห็นของคนอื่น และรับผิดชอบต่อผลของการตัดสินใจร่วมกัน กระทั่งกลับถึงอิธากาและต้องเผชิญกับเหล่าชายที่เข้ามาหมายปองภรรยาและยึดครองบ้านของเขา ทำให้คำถามเรื่องการปฏิบัติตามกฎ การละเมิดพันธกรณี และการเคารพซึ่งกันและกันกลับมาอีกครั้ง ส่วนประเด็นภาพแทนของผู้หญิง ชวนเปรียบเทียบ Penelope, Calypso และ Circe ในภาพยนตร์กับมหากาพย์ดั้งเดิม โดยในมหากาพย์ Penelope เป็นหญิงชั้นสูงที่อยู่ภายใต้กฎระเบียบและข้อจำกัดในวัง ขณะที่ Calypso และ Circe เป็นผู้หญิงที่มีอิสระและใกล้ชิดกับธรรมชาติ แต่ในฉบับของโนแลน บทบาทของ Calypso และ Circe ถูกตีความใหม่ ขณะที่ Penelope ได้รับพื้นที่มากขึ้นในฐานะราชินีผู้บริหารอิธากามานานนับสิบปี และพยายามรักษาอำนาจของตนท่ามกลางข้อจำกัดและเหล่าชายที่ต้องการครอบครองบัลลังก์ พร้อมทิ้งคำถามถึงการสร้างพลังให้ตัวละครหญิง เมื่อความขัดแย้งระหว่างผู้หญิงด้วยกันเองยังถูกใช้เป็นส่วนหนึ่งของเรื่องเล่า ติดตามการสนทนาหลังชม The Odyssey (2026) ตั้งแต่ชาตินิยม ภาษาและอารยธรรม กฎ xenia (กฎศักดิ์สิทธิ์ว่าด้วยการต้อนรับแขกและคนแปลกหน้า) การตัดสินใจและภาวะผู้นำ ไปจนถึงภาพแทนของผู้หญิง ได้ในรายการ #หมายเหตุประเพทไทย #TheOdyssey
• 
  'บ้านนี้ไม่มีรัก' เพราะครอบครัวเดี่ยว...รักจึงพรากจากเราไป | BookBar EP.20 14.08.2026 1h 13m

  ระบบทุนนิยมตีกรอบจินตนาการที่เรามีต่อครอบครัว เราไม่สามารถนึกถึงครอบครัวรูปแบบอื่นได้นอกจากครอบครัวเดี่ยว สิ่งนี้วางภาระอันหนักอึ้งบนบ่าของผู้หญิง-เมีย แม่ ผู้ดูแล เขาจึงเสนอแนวทางแบบฉีกกรอบ นั่นคือล้มระบบครอบครัวเดี่ยวและนำสิ่งอื่นมาทดแทน เพื่อป้องกันวิกฤตการดูแลและนำความรักกลับบ้าน #BookBar ชวนพูดคุยกับ ศาสตราจารย์ สรวิศ ชัยนาม ผู้เขียนหนังสือ ‘บ้านนี้ไม่มีรัก’ ชวนตั้งคำถามต่อระบบ 'ครอบครัวแบบเดิม' จินตนาการถึงครอบครัวแบบใหม่ที่ออกไปจากกรอบทุนนิยม ฟังทั้งหมดได้ทุกช่องทางของ 'ประชาไท' YouTube Spotify Apple Podcasts Podbean
• 
  จากคำแซวเชิงคุกคามถึงละเมิดทางเพศ คนข้ามเพศไทยเผชิญความรุนแรงอย่างไร | Gender Unboxed Ep.2 14.08.2026 53m

  หลังม่านของประเทศที่ได้ชื่อว่าเป็น “สวรรค์ของ LGBTQ แห่งเอเชีย” คนข้ามเพศในไทยยังคงเผชิญกับความรุนแรงในรูปแบบต่างๆ ตั้งแต่คำแซวในที่ทำงานที่ล้ำเส้นกลายเป็นคุกคาม ไปจนถึงการทำร้ายร่างกายและการล่วงละเมิดทางเพศ ประชาไทคุยกับ อาทิตยา อาษา ผู้จัดการเครือข่ายทอม ผู้ชายข้ามเพศ นอนไบนารี่ เพื่อความเท่าเทียม (TransEqual) เกี่ยวกับความรุนแรงต่อคนข้ามเพศในไทย และอคติทางเพศที่ยังข้ามไม่พ้น ในขณะที่ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับอาชญากรรมจากความเกลียดชัง และภาครัฐยังไม่มีการเก็บข้อมูลว่าอาชญากรรมเหล่านี้คืออะไรและเกิดขึ้นบ่อยแค่ไหน รายการ Gender Unboxed เป็นรายการ podcast ซีรี่ส์ใหม่จากประชาไท ที่จะพาคุณออกนอกกล่องเพศเพื่อมองประเด็นสังคมต่างๆ ในมุมใหม่ สามารถติดตามได้ในทุกช่องทางของประชาไท