Historische Vertelsels - Geschiedenis van de Lage Landen

Episodes

• 
  57 | Maria Pijpelinckx - Het nieuwe leven in Antwerpen en het afscheid (1589-1608) | Reeks 10 E09 11.10.2026 56m

  Na de terugkeer naar Antwerpen zet Maria Pijpelinckx haar laatste grote strategie in gang: de familie Rubens rehabiliteren, haar kinderen opnieuw binnenloodsen in de stedelijke elite en het verleden van Keulen, Siegen en Dillenburg netjes onder de mat vegen. Via oorkondes, netwerken en huwelijken bouwt Maaike stap voor stap aan de toekomst van haar 3 kinderen. Er is er de verkoop van de Cleyne Arnoldus en het eigenhandig geschreven testament van Maaike. Wanneer haar gezondheid achteruitgaat, ...
• 
  56 | De terugkeer naar Antwerpen - Maria herschrijft de familiegeschiedenis (1587-1589) | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 E08 31.08.2026 34m

  Na de dood van Jan Rubens in 1587 blijft Maria Pijpelinckx niet bij de pakken zitten. In Keulen bereidt ze de terugkeer naar Antwerpen voor. Zo wordt Jan katholiek begraven in de Sint-Pieterskerk en zorgt Maria voor een zorgvuldig geformuleerd grafschrift in het gotische koor van de kerk. Ze laat zelfs een officiële oorkonde vervalsen om het verleden van Dillenburg en Siegen letterlijk uit te wissen. Maria en de kinderen komen in een veranderd Antwerpen terecht: katholiek, Spaans, streng orth...
• 
  55 | In ballingschap - Siegen, Keulen en de laatste jaren van Jan Rubens (1573-1587) | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 E07 28.07.2026 40m

  Na de Urfehde lijkt Jan Rubens gered, maar vrij is hij allerminst. In Siegen leeft de familie Rubens-Pijpelinckx jarenlang in huisarrest, onder toezicht, met schulden en sociale uitsluiting. Maria houdt het gezin recht: ze boert, verkoopt groenten en fruit op de markt, reist naar Antwerpen en probeert het familiefortuin te redden. Ze slaagt erin dat de familie naar Keulen mag verhuizen. Maar het leven blijft er moeilijk door nieuwe tegenslagen, familiedrama’s en de blijvende druk van de Nass...
• 
  54 | Maria Pijpelinckx redt Jan Rubens - de juridische strijd met pen en losgeld (1571-1573) | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 E06 27.06.2026 34m

  Na de bekentenis van Jan Rubens in Dillenburg neemt Maria Pijpelinckx het initiatief. In de nacht van 1 april 1571 schrijft ze twee brieven: één zakelijke en één zeer persoonlijke. Daarmee vergeeft ze Jan officieel, maar zet ze tegelijk de juridische snode strategie van Johan van Nassau onder druk. In deze 6e episode volgen we hoe Maria vanuit Keulen de onderhandelingen voert met Dillenburg, Anna van Saksen opzoekt en tracht te betrekken in operatie redding, Dr. Schwarz bewerkt en uiteindelij...
• 
  53 | De arrestatie van Jan Rubens en de affaire Anna van Saksen (1571) | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 E05 09.05.2026 31m

  Deze 5e episode over het leven van Maria Pijpelinckx begint in maart 1571. Maria wacht in het Rinkenhof (Keulen) op nieuws over Jan Rubens, die naar Siegen is vertrokken, maar geen teken van leven meer geeft. Dan komt het bericht: Rubens is gearresteerd op Nassaus grondgebied en opgesloten in Dillenburg. Hij wordt ondervraagd en biecht op dat hij een affaire heeft met Anna von Saksen. Dit is majesteitsschennis! Het betekent de doodstraf! Maar Jan heeft geluk: Graaf Johan van Nassau ruikt een ...
• 
  52 | Van Antwerpen naar Keulen (1568-1570) - vlucht, ballingschap en een nieuw begin | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 #E04 19.03.2026 44m

  Na hun vertrek uit Antwerpen in oktober 1568 trekken Maria Pijpelinckx, Jan Rubens en hun kinderen via Kuringen richting Keulen, op de vlucht voor Alva en de dreiging van de Bloedraad. In deze 4e episode volgen we hun tocht via het graafschap Loon naar de vrije Rijksstad Keulen. Waarom kiezen Maria en Jan uiteindelijk voor de Rijnstad? Welke rol spelen familie, geloof, werk en bestaande netwerken van Zuid-Nederlandse vluchtelingen? En hoe reageert de Keulse bevolking op al die nieuwkomers uit...
• 
  51 | Antwerpen tijdens en na de Beeldenstorm (1566-1568) - Alva, de Bloedraad en het vertrek uit Antwerpen | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 #E03 18.01.2026 33m

  In deze 3e episode over Maria Pijpelinckx barst de Beeldenstorm in Antwerpen (1566) los en zien we van dichtbij hoe snel het ontspoort. Maria Pijpelinckx zit thuis met de kinderen, terwijl Jan Rubens als schepen mee in het crisisoverleg belandt en het stadsbestuur vooral probeert een bloedbad te vermijden. Na de vernielingen volgt een korte periode van schijnrust, maar de politieke rekening komt snel: Filips II stuurt Alva naar de Nederlanden en de Raad van Beroerten (Bloedraad) begint met da...
• 
  50 | De Gouden 16e eeuw van Antwerpen - hoe een stadje aan de Schelde een handelsmetropool werd | Reeks: special 24.12.2025 20m

  In deze extra aflevering neem ik je mee door de aanloop naar de Gouden Eeuw van Antwerpen: waarom de stad vanaf de late 15e en vooral in de 16e eeuw zo sterk groeit. Je hoort hoe politieke grenzen, handelsroutes en markten verschuiven, waarom Engels laken en de foren van Brabant Antwerpen een voordeel geven, en hoe de komst van de Portugezen met specerijen en de aanwezigheid van Zuid-Duitse metaalhandel de economie versnellen. Zo wordt Antwerpen het decor waar zoveel figuren uit deze po...
• 
  49 | De weg naar de Beeldenstorm (1566) - hagepreken, inquisitie en politieke crisis in Antwerpen | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 #E02 07.12.2025 37m

  In deze 2e episode over het leven van Maria Pijpelinckx stijgt de spanning in Antwerpen richting 1566 en de Beeldenstorm. Maria Pijpelinckx en Jan Rubens leven in een stad waar calvinistische hagenpreken, ketterplakkaten en inquisitie het dagelijkse klimaat bepalen. Je hoort hoe de overheid (met Margaretha van Parma, Granvelle en bisschop Sonnius) druk zet op Scheldestad, terwijl het stadsbestuur probeert te schipperen om handel en orde te bewaren. De zaak Christophe Plantin (1562) toont hoe ...
• 
  48 | Maria Pijpelinckx (1538-1562) - jeugd, familie en huwelijk met Jan Rubens | Maria Pijpelinckx | Reeks 10 #E01 22.10.2025 35m

  In deze 10e reeks van Historische Vertelsels – Geschiedenis van de Lage Landen krijgt voor het eerst een vrouw de hoofdrol: Maria Pijpelinckx (1538–1608). Ik neem jullie live mee naar de Wapper en de Meir, langs plekken waar haar familie leefde en werkte. Je hoort hoe Maria’s familie vanuit Kuringen/Hasselt naar Antwerpen trekt en rijk wordt met tapijthandel—één van de grote luxe-nijverheden van het rijke Antwerpen in de 16e eeuw. Daarna maken we kennis met Jan Rubens (vader van): zijn achter...
• 
  47 | Luistervoer: Prof. Dr. Tine Meganck over Ortelius en netwerken in de 16e eeuw | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E07 10.08.2025 1h 8m

  In deze 7e Luistervoer ga ik in gesprek met professor Tine Meganck. Zij heeft de netwerken van Ortelius onderzocht en is op het onderwerp gedoctoreerd aan Princeton University in de US. Deze luistervoer gaat nog dieper in op de netwerken van Ortelius en zijn humanistische vrienden en kennissen op het einde van de 16e eeuw. Dit is eigenlijk een perfect vervolg op de vorige episode over het Album Amicorum, dat ook in dit gesprek ruimschoots aan bod komt. Via Ortelius zijn netwerk komen we uit b...
• 
  46 | Luistervoer: Prof. Gerrit Verhoeven over reizen en Grand Tours in de 17e/18e eeuw. | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E06 18.05.2025 1h 19m

  In deze 6e Luistervoer ga ik in gesprek met professor Gerrit Verhoeven. Hij onderzoekt al enkele decennia hoe mensen reisden in de vroeg-moderne periode (16e tot 18e eeuw). Omdat Ortelius zo veel reisde, wilde ik met Gerrit deep diven in het onderwerp. Hij kwam zelf met het voorstel om één specifieke soort reizen onder de loepe te nemen, de Grand Tours van adellijke en burgerlijke jongelui, die in de 17e en 18e eeuw op reis naar het buitenland werden gestuurd om 'man' te worden! Deze kerels w...
• 
  45 | Ortelius’ verborgen netwerk: het Album Amicorum tussen vriendschap, humanisme, oorlog en geloof (1574-1596) | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E05 14.05.2025 51m

  In de 5e episode duiken we in Ortelius’ Album Amicorum: zijn beroemde vriendenboek met bijdragen van humanisten, kunstenaars, dichters en politici uit heel Europa. Je hoort waarom zo’n album veel meer was dan een “poëzieboekje”: het was een netwerk, een monument van vriendschap en humanisme, een houvast in extreem turbulente tijden van oorlog en geweld. Tegelijk moest het boekje voorzichtig circuleren omdat het een netwerk kon blootleggen aan ‘foute’ ogen. Het album belandt uiteindelijk...
• 
  44 | Ortelius’ Theatrum Orbis Terrarum - de eerste atlas en waarom die zo’n succes werd (1570-1598)? | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E04 15.03.2025 32m

  In de 4e episode gaat het over Ortelius zijn Opus Magnum: de Theatrum Orbis Terrarum (1570): de eerste atlas in de moderne zin van het woord. Je hoort wat er precies nieuw was: kaarten op eenzelfde formaat, een vaste volgorde (wereld–continenten–landen), en verklarende teksten bij de kaarten. We kijken ook naar de productie: koperplaten, papier, drukken en verspreiding — en waarom Ortelius niet bij uitgever Christophe Plantin start, maar met Gillis Coppens van Diest in zee gaat. Het project w...
• 
  43 | Ortelius de cartograaf – de weg naar het Theatrum Orbis Terrarum (1550-1570) | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E03 29.01.2025 30m

  In deze 3e episode zien we hoe Abraham Ortelius een echte cartograaf wordt in Antwerpen tussen 1550 en 1570. Zijn atelier (met zijn zussen) kleurt kaarten in en werkt ze af, in een stad die in het midden van de 16e eeuw tot een belangrijk centrum van kaartdruk en kaartverkoop uitgroeit. Maar Ortelius was een product van zijn tijd: er was al een zeer bedrijvige handel in kaarten in Europa: portolaankaarten, grote wandkaarten, Ptolemaeus-edities en Italiaanse kaartbundels. En dan volgt de kernv...
• 
  42 | Wist-je-datje 002 - Ortelius en de Continental Drift 12.01.2025 6m

  Dit is een nieuw, korte format in de podcast Historische Vertelsels. Om nog meer duiding te kunnen geven bij de Verstelsels, publiceer ik regelmatig 'wist-je-datjes', weetjes waarvoor er in de verhalen zelf soms geen plaats is. Maar ze zijn wel interessant om weten om het hele plaatje in de juiste context te kunnen plaatsen. In dit 'wist-je-datje' vertel ik over de Continental Drift en de platentectoniek. Ortelius had al een vermoeden op het einde van de 16e eeuw dat de continenten uit ...
• 
  41 | Wist-je-datje 001 - Ortelius en de Frankfurter Buchmesse (15e - 21e eeuw) 30.12.2024 5m

  Dit is een nieuw, korte format in de podcast Historische Vertelsels. Om nog meer duiding te kunnen geven bij de Verstelsels, publiceer ik regelmatig 'wist-je-datjes', weetjes waarvoor er in de verhalen zelf soms geen plaats is. Maar ze zijn wel interessant om weten om het hele plaatje in de juiste context te kunnen plaatsen. Dit eerste 'wist-je-datje' gaat over de geschiedenis van de Buchmesse van Frankfurt, ontstaan uit de middeleeuwse jaarmarkt van dezelfde stad en ook vandaag nog zee...
• 
  40 | Ortelius op reis – Duitsland, Frankrijk, Engeland en Italië (1550-1598) | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E02 04.12.2024 46m

  In deze 2e episode volgen we Abraham Ortelius als reiziger in de 16e eeuw: waarom hij zo veel onderweg is, hoe het reizen toen verliep, en wat hij ermee wint voor zijn werk in Antwerpen. We komen op de Frankfurter Messe, waar Ortelius in 1554 Gerard Mercator ontmoet, een contact dat later cruciaal wordt voor zijn cartografische ambities. Daarna trekken we mee op studiereis (1560) met een groep kaartenmakers en graveurs, waar kennis en netwerk letterlijk “op de weg” gedeeld worden. Ook Engelan...
• 
  39 | De jeugdjaren van Ortelius. Antwerps cartograaf, verzamelaar en humanist (1527-1550) | Abraham Ortelius | Reeks 9 #E01 02.10.2024 37m

  In deze 9e reeks van Historische Vertelsels – Geschiedenis van de Lage Landen neem ik jullie mee in het leven van Abraham Ortelius (1527–1598), geograaf in Antwerpen in de 16e eeuw. Zijn bekendste, baanbrekende werk: het Theatrum Orbis Terrarum, vaak gezien als de eerste moderne atlas. Je hoort hoe Ortelius niet alleen kaarten maakte en verkocht, maar ook koopman, cartograaf, humanist en vooral een fanatieke verzamelaar (munten, boeken, prenten, instrumenten en rariteiten) was met een h...
• 
  38 | Luistervoer: Tom Dieusaert over Emmanuel Van Meteren en de historie van de 80-jarige Oorlog | Filips van Marnix van Sint Aldegonde | Reeks 8 #E10 13.07.2024 51m

  In deze 5e Luistervoer ga ik in gesprek met Tom Dieusaert, journalist maar vooral ook Antwerpenaar, die, net als hijzelf - Tom woont en werkt in Argentinië - boeken en artikels schrijft over 16e en 17e eeuwse Sinjoren die in het buitenland furore maken. Een van hen is Emanuel Van Meteren, volle neef van cartograaf Abraham Ortelius, calvinist en "merchant", die vanuit Londen kijkt en schrijft over de 80-jarige Oorlog. Hij kent half Antwerpen en correspondeert met zijn vrienden en kenissen aan ...